Het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting is afgelopen jaar met 13 procent gestegen. Vooral in de horeca en land- en tuinbouw was personeel vaker slachtoffer. Opvallend: het aantal daders dat door het OM werd gedagvaard, nam af.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Vorig jaar werd vierhonderd keer melding gemaakt van arbeidsuitbuiting, een vorm van mensenhandel waarbij werknemers te maken krijgen met dwang, geweld, misleiding of extreme onderbetaling. Volgens de vandaag gepubliceerde jaarcijfers van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen is dat een toename van 13 procent ten opzichte van 2024, toen er 356 meldingen werden gedaan.
Daarmee is arbeidsuitbuiting, na seksuele uitbuiting, de meestvoorkomende vorm van mensenhandel in Nederland. Slachtoffers zijn vooral arbeidsmigranten uit landen als Polen, Roemenië en Spanje. Hoewel de meeste meldingen worden gedaan in de sector vervoer, is de toename het grootst in de horeca – waar dit aantal verdubbelde – en in de landbouw- en glastuinbouw. Daar nam het aantal toe van 17 naar 45.
Opvallend is dat tegenover die toename juist een afname staat van het aantal zaken waarin het OM overging tot een dagvaarding voor mensenhandel: van 27 naar 15. Slechts 9 verdachten kwamen uiteindelijk voor de rechter. Volgens rapporteur Conny Rijken komt dit enerzijds doordat zaken van arbeidsuitbuiting moeilijk te bewijzen zijn.
‘Daders doen er alles aan om te zorgen dat het op papier klopt; ze schrijven bijvoorbeeld wel het loon netjes over, maar geven werknemers geen bankpasje of eisen een deel contant terug.’
Maar volgens de rapporteur speelt ook mee dat zowel de Arbeidsinspectie als het OM de lat om over te gaan tot strafrechtelijke vervolging voor arbeidsuitbuiting te hoog leggen, evenals de rechter.
‘In het geval van de schoonmakers van Saints and Stars (een luxe sportschool in Amsterdam waar Filipijnse schoonmakers onder benarde omstandigheden moesten werken, red.) waren hiertoe bijvoorbeeld alle signalen: ze zaten in een kwetsbare positie, moesten matrassen delen en kregen niet alles uitbetaald. En toch vervolgde het OM niet voor arbeidsuitbuiting maar voor andere vergrijpen.’
Het is zeker niet voor het eerst dat de rapporteur waarschuwt voor de gebrekkige opsporing van arbeidsuitbuiting. Vorig jaar trok zij al aan de bel over de beperkte effectiviteit van de aanpak van dit vergrijp. Ook de Rekenkamer schreef vijf jaar geleden een rapport met de veelzeggende titel: ‘Daders vrijuit, slachtoffers niet geholpen’. In een evaluatie van dit voorjaar stelt zij weinig verbetering te zien.
De Arbeidsinspectie en het OM wijzen er in een reactie beiden op dat een toename van het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting niets zegt over of deze meldingen ook voldoende aanknopingspunten bevatten voor een zaak. ‘De bewijslast bij de rechter ligt zeer hoog. Wat in de volksmond arbeidsuitbuiting heet, matcht niet met de juridische werkelijkheid’, aldus het OM.
Volgens de Arbeidsinspectie heeft de Rapporteur een te eenzijdige blik door alleen te kijken naar de zaken van arbeidsuitbuiting die voor de rechter komen. ‘Wij hebben een breed pakket aan maatregelen die we kunnen inzetten tegen daders, zo kunnen we via het bestuursrecht boetes opleggen voor het overtreden van arbeidswetten (zoals onderbetaling of het werken met ongedocumenteerden, red.).’ In zo’n geval staat het slachtoffer wel met lege handen: hij kan geen achterstallig loon vorderen in deze procedure.
De Eerste Kamer stemde vorige maand in met een wet die het makkelijker moet maken om strafrechtelijk op te treden tegen werkgevers die werknemers uitbuiten. In deze Wet modernisering en uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel wordt ‘ernstige benadeling’ een nieuw strafbaar feit. Het gaat dan bijvoorbeeld om forse onderbetaling, zeer lange werkdagen, slechte huisvesting of vrijheidsbeperking, zoals het innemen van een paspoort.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant