De vierdelige docureeks Tyson schetst een weinig vernieuwend portret van een ernstig gemankeerd mens: bokslegende Mike Tyson (60). De schandalen uit zijn turbulente leven – huiselijk geweld, verkrachting – komen aan bod, maar worden eenzijdig belicht.
schrijft voor de Volkskrant over Amerikaanse sporten.
Gaandeweg de tweede aflevering van de documentairereeks Tyson neemt Donald Trump plaats voor de camera van regisseur Floyd Russ. Wie zich afvraagt waarom hij dit doet: de Amerikaanse president financierde en promootte in het verleden boksgevechten van Mike Tyson en diende even als zijn adviseur.
De twee zijn nog altijd bevriend, zo bleek vorige week opnieuw toen Tyson kwam opdraven bij een politieke campagnebijeenkomst van Trump in Syracuse, New York. Zonder de toenmalige vastgoedmagnaat had hij het nooit zover geschopt, sprak de oud-bokser voor een zaal met aanhangers van de president. In Tyson deelt Trump op zijn beurt wat schouderklopjes uit.
De president is een van de vertrouwelingen van Tyson die het leven van de bokslegende in de vierdelige docuserie van commentaar voorzien. Onder anderen vrienden, voormalig zaakwaarnemers, een oude bodyguard, zijn advocaat en therapeut komen over de inmiddels 60-jarige Tyson aan het woord. Bij hen blijkt hij in goede handen.
Rode draad zijn de interviews met Iron Mike zelf, waarbij de spanning af en toe in de lucht hangt. Tyson is een onvoorspelbaar en soms angstaanjagend hoofdpersonage – zijn eigen dochter noemt hem ‘intimiderend’. De lispelende bokskampioen, spleetje tussen zijn tanden, Maori-tatoeage op zijn linkerslaap en een onpeilbare blik, neemt de regie moeiteloos in handen.
‘Ik wil er niet over praten’, bromt Tyson als het over zijn veroordeling voor verkrachting uit 1992 gaat. ‘Je spreekt niet snel genoeg om klaar met dit onderwerp te zijn’, bijt hij Russ toe. Die weet hoe laat het is: volgende scène. Vooral anderen komen aan het woord over de verkrachtingszaak, waarvoor Tyson 3 jaar in de gevangenis zat.
Voor het zover is, wordt zijn inmiddels bekende weg naar wereldfaam in chronologische volgorde afgelegd. Tyson groeide op in de ellende van Brownsville, een van de armste en ruwste wijken van New York. Hij werd gepest omdat hij sliste. Zijn moeder sloeg hem dagelijks, vader was een pooier.
Toen een jongen zijn duif de nek omdraaide, en de timide Tyson voor het eerst van zich af besloot te bijten, ontdekte hij de kracht van zijn vuisten. Zijn talent voor boksen behoedde hem voor een leven in de criminaliteit, en waarschijnlijk een vroegtijdige dood. Tyson zou meervoudig wereldkampioen worden in de zwaargewichtklasse. Een wereldster. Multimiljonair.
Vaak spreekt Tyson voor de camera over zijn ‘demonen’, die hij er nooit echt onder wist te krijgen. Het zijn trauma’s uit een gewelddadige jeugd, ook de dood van zijn mentor en coach Cus D’Amato, een vaderfiguur, hakte erin. In de jonge Tyson woedde een ontembare vulkaan; gecombineerd met snel vergaarde roem maakte het hem tot een ongeleid projectiel.
Geregeld vloog hij ernstig uit de bocht. In 1988 beschuldigde zijn toenmalige vrouw, actrice Robin Givens, hem van huiselijk geweld. Door fans van Tyson en in de media werd Givens destijds als een leugenaar en ‘golddigger’ afgeschilderd, zo is te zien op archiefbeelden.
In de nieuwe documentaire komt ze er niet veel beter vanaf. ‘Het ging haar allemaal om controle’, zegt een sportjournalist. Tyson, nonchalant: ‘We vochten af en toe.’ Aan het einde van de aflevering verschijnt een verwijzing naar een website voor slachtoffers van seksueel geweld.
Dan is er de verkrachtingszaak, die in Tyson dunnetjes wordt overgedaan. Vrienden en een advocaat mogen nog eens twijfel zaaien over het verhaal van de toen 18-jarige Desiree Washington, die in 1991 verklaarde in een hotel in Indianapolis door Tyson verkracht te zijn. De bokser heeft altijd ontkend. ‘Ik had voor veel dingen in de gevangenis moeten zitten’, zegt hij. ‘Maar niet daarvoor.’
Ook Trump doet een duit in het zakje. ‘Hij had niet moeten getuigen’, zegt de president, in 2023 zelf schuldig bevonden aan het seksueel misbruiken van schrijfster E. Jean Carroll. Op een ander moment: ‘De media waren hard voor Mike. Net als voor mij, en ik ben president.’
Givens en Washington weigerden interviews te geven voor de nieuwe serie. De invulling van anderen maakt Tyson een bijzonder eenzijdig portret. Zeldzame kritiek komt nota bene van zijn kinderen. Zijn zoon noemt hem een ‘deadbeat’, een nietsnut van een vader. Maar de serie wordt alsnog beëindigd met een montage van homevideo’s waarin de huidige Tyson te zien is als een betrokken familieman.
Opmerkelijk is de publieke rehabilitatie van de oud-bokser, die bij een gevecht in 1997 een hap uit het oor van opponent Evander Holyfield nam. De afgelopen pakweg vijftien jaar maakte hij als beroemdheid een succesvolle comeback.
Het begon met een bijrolletje in komedie The Hangover (2009). ‘Daarna begon de telefoon weer vaker te rinkelen’, zegt zijn huidige vrouw Kiki Spicer. Tyson kreeg zijn eigen podcast (Hotboxin’), een door Spike Lee geregisseerde onemanshow op Broadway en begon een wietmerk. In de documentaire steekt hij de ene na de andere joint op.
Zijn alcohol- en drugsverslaving wist Tyson de afgelopen jaren naar eigen zeggen te bezweren met het psychedelische tripmiddel DTM. Aan het einde van de laatste aflevering neemt hij een dosis, samen met regisseur Russ. ‘Het heeft meteen impact op mijn demonen.’
De afgelopen jaren nam het aantal sportdocumentaires op de grote streamers fors toe. Vooral het concept dat bij Tyson gebruikt wordt, is populair (zeker bij Netflix-producties): de sporter in kwestie leidt de kijker rond door zijn of haar carrière, andere hoofdrolspelers vullen het verhaal aan. Deze vier docu’s uit het genre sprongen boven de rest uit:
The last dance (2020)
Een terugblik op het laatste seizoen van basketballer Michael Jordan (1997/1998) bij Chicago Bulls. The last dance, uitgebracht tijdens de beginmaanden van de coronacrisis, werd een blauwdruk voor veel andere sportdocumentaires. In tien delen beschouwt de normaliter mediaschuwe Jordan zijn illustere carrière, waarin hij zes kampioenschappen won en een cultureel icoon werd. Met een sigaar tussen zijn vingers, een whisky op de armleuning van zijn fauteuil, blaast hij de ene na de andere oude vete nieuw leven in.
Beckham (2023)
Alle hoogte- en dieptepunten uit het bewogen voetballeven van David Beckham komen voorbij in het vierdelige Beckham, een hit in 2023. Om het verhaal van de oud-voetballer te vertellen, wordt alles uit de kast getrokken: Alex Ferguson, de coach die hem bij Manchester United naar de uitgang werkte, komt aan het woord, net als Diego Simeone, de Argentijn die Beckham bij het WK van 1998 een rode kaart aansmeerde. De voormalig glamourboy blijkt op zijn 48ste in zijn achtertuin een bijenkolonie te onderhouden.
Simone Biles: Rising (2024)
Een onthullende blik op de mens achter de sporter, en de druk die bij het leven van een superster als turnster Simone Biles komt kijken. De vierdelige reeks werd vlak voor haar comeback bij de Spelen van Parijs uitgebracht, drie jaar nadat ze zich bij de Spelen van Tokio had teruggetrokken vanwege een mentale blokkade. Tussen adembenemende beelden van haar zweefvluchten door beschrijft Biles haar weg terug.
Rafa (2026)
Waarom hij zichzelf blijft pijnigen? ‘Simpel’, zegt Rafael Nadal. ‘Ik verken mijn grenzen.’ In het vierdelige Rafa wordt de Spaanse tennislegende gevolgd tijdens zijn laatste seizoen (2024), waarin zijn lichaam piept en kraakt. Zelfs zijn eigen coaches noemen hem een masochist. De vaak geblesseerde Nadal vertelt dat hij in zijn carrière zo veel ontstekingsremmers nam, dat er gaatjes in zijn ingewanden zijn ontstaan. Maar zonder de middeltjes had hij tien grandslams minder gewonnen, schat hij.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant