De IND hoeft geen boetes meer te betalen aan asielzoekers die te lang wachten op hun asielbesluit. Een meerderheid van de senaat heeft dinsdag ingestemd met een wet waarin dit wordt geregeld. Al is het onduidelijk of het plan standhoudt bij de rechter.
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kampt al jaren met flinke achterstanden bij de asielaanvragen. De uitvoeringsorganisatie moet daardoor ook steeds vaker een boete betalen aan asielzoekers die langer moeten wachten dan is afgesproken.
Zo betaalde de dienst in 2023 nog 'maar' 11,3 miljoen euro aan dwangsommen uit. In de eerste acht maanden van dit jaar was dat bedrag al opgelopen naar 113 miljoen euro.
Het idee achter een dwangsom is dat een uitvoeringsorganisatie een financiële prikkel krijgt om het werk goed en op tijd te doen. Maar de vele miljoenen die de IND nu aan te lang wachtende asielzoekers betaalt, zijn veel partijen een doorn in het oog. Ook de IND zelf.
De achterstanden bij de IND zijn namelijk zó groot, dat de dwangsommen wat de politici en de IND betreft hun doel voorbijschieten. De dienst zegt zelf al te doen wat mogelijk is en benadrukt daarbij ook dat de dwangsomprocedure niet alleen veel geld, maar ook veel tijd kost.
Het merendeel van de Eerste Kamer sluit zich daarbij aan. Dat bleek dinsdag tijdens een debat over een asielwet waaraan het schrappen van de dwangsommen als amendement is toegevoegd. "Het is zo'n chaos geworden dat ook dwangsommen hun werking hebben verloren", zei ChristenUnie-senator Tineke Huizinga. Volgens VVD'er Marian Kaljouw werkt het zelfs "contraproductief".
PRO is geen voorstander van het schrappen van dwangsommen. "Waar kan de vreemdeling straks nog zijn recht halen als de overheid zich niet aan de beslistermijn houdt?", vroeg senator Noortje Thijssen zich hardop af.
Het is dan ook de vraag of de wens van de beide Kamers stand zal houden bij de rechter. De Raad van State haalde in 2022 namelijk nog een streep door een soortgelijk plan, omdat een goed alternatief voor een dwangsom ontbrak.
De overheid moet op een of andere manier wel aangespoord kunnen worden om iets te doen, vond het adviesorgaan. En wat kan dan wel zo'n dwangmiddel zijn als de rechter geen dwangsom meer kan opleggen?
Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) wees de senatoren er dinsdag op dat hij de afgelopen jaren veel maatregelen heeft genomen om de IND te ontlasten. Maar dat heeft niet geleid tot "een andere situatie". Daarom denkt hij dat het nu wél te verantwoorden is om de dwangsommen af te schaffen.
De asielminister gelooft dat de rechters met een "nieuwe blik" naar de situatie zullen kijken. Maar hij benadrukte daarbij wel dat hij "niet kan vooruitlopen op een eventueel oordeel" van de rechter. Zijn belofte dat hij de maatregel gaat evalueren, trok de twijfelende senatoren van D66 en ChristenUnie ook over de streep.
Het afschaffen van de dwangsommen was eigenlijk onderdeel van de eerder dit jaar weggestemde asielnoodmaatregelenwet. SGP en JA21 voegden de maatregel daarna als amendement toe aan een wet die de het opsluiten en terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers moet verbeteren.
De Tweede Kamer stemde daar in juni al mee in, en later op dinsdag zal ook een meerderheid van de senaat instemmen met de wet. Naast de senaatsfracties van D66, VVD en CDA hebben ook de rechtse oppositiepartijen dinsdagavond groen licht gegeven voor de wet.
Source: Nu.nl algemeen