Oekraïne heeft Rusland in een digitaal isolement gestort met een reeks bombardementen op de datacentra van Yandex. Van deze lokale tegenhanger van Google zijn de Russen afhankelijk voor meer dan tachtig diensten, van maaltijdbezorging tot buskaartjes.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Waar is Alisa? Ergens in cyberspace, luidt het antwoord. Maar niet op de miljoenen mobieltjes en computers van de 135 miljoen Russen. Sinds 2017 konden ze hun prangende vragen stellen door gewoon tegen hun toestellen te praten, net zoals de rest van de wereld dat deed met Apples Siri. Maar na een reeks Oekraïense bombardementen op Russische datacenters zwijgt Alisa.
Alisa is niet de enige onlinedienst die is getroffen. Russen in Moskou, Krasnojarsk en andere steden kunnen via een app geen taxi meer bestellen of levensmiddelen thuis laten bezorgen. Tal van websites, van webwinkels tot nieuwsmedia, zijn offline of heel traag. Videovergaderen via Telemost? ‘Niet al onze services werken.’ Zelfs een kaartje voor de bus kopen is in Moskou een hele opgave geworden.
En het zijn niet alleen de Russen die de pijn voelen: ook in andere Oost-Europese landen en zelfs in Israël en de Verenigde Arabische Emiraten haperen onlinediensten, zoals taxidiensten en thuisbezorging.
De black-out laat zich gemakkelijk verklaren. De drie datapakhuizen waarop het Oekraïense leger bomdrones liet neerdalen zijn eigendom van Yandex, de grootste leverancier van internetdiensten in Rusland.
Yandex is het Russische equivalent van Google. Net als zijn Amerikaanse concurrent begon de techreus als een zoekmachine: Yandex staat voor Yet Another Index. En net als Google is Yandex sinds 1997 uitgedijd tot een internetreus die meer dan tachtig diensten aanbiedt, aan eindgebruikers en zakelijke klanten.
Er is één verschil: als Google door zijn hoeven zakt, zijn er genoeg branchegenoten die in het gat kunnen springen. Russen hebben die luxe niet sinds het Kremlin tien jaar geleden buitenlandse internetbedrijven het land uit begon te jagen. Yandex heeft het rijk sindsdien alleen, met taxi’s, maaltijd- en boodschappenbezorgers, een websupermarkt, een digitale boekendienst, muziek- en videostreaming en een loket voor concerttickets.
Maar al die eieren in één mandje maken Rusland ook kwetsbaar, blijkt nu.
De Oekraïense drones troffen op 8 oktober een datacenter van Yandex in Sasovo, in het westen van Rusland. Een dag later stond het immense Yandex-rekencentrum in de westelijke stad Kaluga in brand. Afgelopen zondag was het raak in Vladimir, 200 kilometer ten oosten van Moskou. Daarmee zijn nu drie van de vijf complexen van Yandex geheel of gedeeltelijk uitgeschakeld.
Al kort nadat er rookwolken opstegen uit zijn vestiging in Sasovo liet Yandex weten dat het met geen mogelijkheid kon zeggen of en wanneer zijn duizenden servers daar weer online zouden komen. Toen moesten de andere aanvallen nog komen.
Vooral het verlies van ‘Kaluga’ bezorgt Yandex grote kopzorgen. Het is de grootste van de vijf, een heuse hyperscale. Het is meer dan achttien voetbalvelden groot. Het heeft een elektriciteitscapaciteit van 63 megawatt, genoeg om 60 duizend huishoudens van licht te voorzien. In Kaluga staan ook de supercomputers die het fundament vormen voor Ruslands antwoord op ChatGPT: kunstmatige intelligentie.
Al vóór de huidige black-out was internetten in Rusland al geen rimpelloze ervaring. Buitenlandse apps als Instagram, Facebook, Discord en Signal worden volledig geblokkeerd, en berichtendiensten als WhatsApp en Telegram worden afgeknepen. YouTube is via legale kanalen zo goed als onbruikbaar. Westerse nieuwsdiensten die zich op Rusland richten, zoals BBC Rusland en Radio Free Europe, lopen tegen een virtuele muur op.
Slimme Russen kunnen de blokkades omzeilen met een virtual private network (VPN), waardoor het lijkt alsof ze zich in een ander land bevinden. Op die manier komt de zoekmachine van Google toch nog aan een marktaandeel van iets meer dan 28 procent, tegenover ruim 70 procent voor Yandex.
De Russische autoriteiten maken actief jacht op VPN’s als die worden gebruikt om ‘westerse leugens’ te verspreiden. Wie een VPN aanprijst, kan een boete krijgen van een half miljoen roebel, omgerekend ruim 5.000 euro. Voor de gewone Rus is het domweg afwachten wanneer Yandex de schade heeft hersteld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant