Wie in het voorjaar een bloeiende tuin wil, stopt in het najaar bloembollen in de aarde. Hoe verhoudt deze traditie zich tot duurzaamheid en het bijdragen aan biodiversiteit?
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
De schappen in de tuincentra liggen weer vol met voorjaarsbollen, vaak vergezeld door aantrekkelijke foto’s van bloeiende bloemenvelden. De voorjaarsbollen beloven een waar lentefeestje in de tuin én ze vormen een belangrijke voedselbron voor bijen, hommels en andere bestuivers op een moment dat er nog weinig bloeit. Maar bij gangbare bloembollen zijn er ook zorgen over de gevolgen van bestrijdingsmiddelen voor mensen en insecten. Waar moet je op letten bij het planten, als je niet op je geweten wilt hebben dat die vroege hommelkoningin op zoek naar nectar in jouw tulp alsnog het loodje legt?
Dat gangbare bollen een acuut gevaar vormen voor bestuivers in privétuinen, is volgens Sjoerd van Vilsteren, gewasonderzoeker bloembollen aan de Wageningen Universiteit, wetenschappelijk niet aangetoond. ‘Er is weinig gericht onderzoek gedaan naar de effecten van mogelijke residuen via droogverkoopbollen op insecten.’
Van Vilsteren kan een effect van bepaalde residuen niet uitsluiten, maar verwacht geen groot risico. ‘Er is afgelopen jaren veel verbeterd in de bollensector, onder druk van de publieke opinie over de gevolgen van bestrijdingsmiddelen voor de omgeving en door de aangescherpte Europese regels voor gewasbescherming. Fabrikanten moeten stoffen opnieuw laten beoordelen, en links en rechts vallen middelen weg. Telers moeten dus snel op zoek naar alternatieven.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Biologisch geteelde bollen hebben de voorkeur, maar dat is in de praktijk lastig. Van Vilsteren: ‘Er zijn simpelweg te weinig telers die rendabel biologisch kunnen telen. Zonder gangbare bescherming zijn bollen veel vatbaarder voor bijvoorbeeld schimmels en bladluizen, die weer virussen en bacteriën kunnen verspreiden.’
Wie toch ieder risico op schadelijke residuen wil vermijden, kan zoeken naar gecertificeerde bollen, zegt Lodewijk Hoekstra, oprichter van The Greenlabel Institute, een stichting die planten certificeert. ‘Kijk naar certificeringen zoals Skal voor volledig biologische teelt zonder chemisch-synthetische middelen of kunstmest, of On the way to PlanetProof voor een flinke reductie daarvan’, zegt Hoekstra. ‘Vage marketingclaims zoals een sticker met ‘bijvriendelijk’ of ‘bee friendly’ op de verpakking zijn geen officieel keurmerk en hebben geen inhoudelijke waarde.’
Hoekstra’s stichting is mede-initiatiefnemer van Heel Holland Bloeit. Dit initiatief deelt tienduizenden biologische verwilderingsbollen uit aan gemeentes voor tuinen, woonwijken, bedrijfsterreinen, parken en andere plekken in Nederland. Hiernaast geeft de campagne advies hoe de bollen te laten overleven voor vele jaren bloei. Naast de teeltmethode bepaalt vooral het latere beheer namelijk de duurzaamheid van bollen.
Heilien Tonckens is deskundige op het gebied van stinzenflora, de historische voorjaarsbloeiers die ooit op landgoederen werden geplant en zichzelf al eeuwen handhaven: ‘Veel gangbare bollen bloeien slechts eenmalig, waarna ze worden gemaaid en verdwijnen. Je koopt iets met de beste intenties, maar als je er daarna niet goed voor zorgt, maak je van een natuurproduct een wegwerpartikel.’ Een goede verwilderingsbol kan volgens Tonckens tientallen jaren meegaan. ‘Wat je eenmalig plant, vermeerdert zich vanzelf via zaad en broedbollen. Dat is pas echt duurzaam.’
Stinzen- en verwilderingsbollen zijn geschikter voor een langdurig resultaat dan veredelde snijrassen, zegt Tonckens. 'Soorten zoals de boerenkrokus, het sneeuwklokje, de winterakoniet en blauwe druifjes vermeerderen zich via zaad en bijbollen. Bovendien bezitten ze open bloemen met gemakkelijk bereikbare nectar en stuifmeel voor vroege hommelkoninginnen en solitaire bijen.'
Daarna hangt het succes van deze verwilderingsbollen samen met hoe ze worden geplant. Dat begint met een goede timing. ‘Veel tuiniers beginnen te vroeg in het najaar. Plant de bollen liever pas in november’, zegt Van Vilsteren. ‘Op bollen komen van nature sporen voor van de schimmel fusarium. Wanneer je de bollen in te warme, vochtige grond stopt, kunnen die sporen actief worden en gaan de bollen rotten voordat er wortels ontstaan. Pas als de bodemtemperatuur onder de 12 graden zakt, is het risico geweken.’ Koop de bollen hierom niet te vroeg, vult Tonckens aan. ‘Laat je de bollen in de woonkamer liggen, dan kunnen ze verdrogen, of juist beschimmelen als het te vochtig is.’
Dan is de manier van planten belangrijk. Tonckens: ‘Lees altijd goed de verpakking, er kan verschil zitten in de soort van de bol. Maar als leidraad kun je de regel aanhouden van twee- tot driemaal de hoogte van de bol.’ Let daarbij ook op de waterhuishouding in de tuin. ‘Bollen houden niet van natte voeten’, zegt Tonckens.
Verdiep je vervolgens in de beste standplaats van de soort. Sommige verwilderingsbollen houden van de volle zon, andere plant je het liefst onder bladverliezende struiken of bomen, aldus Tonckens. ‘In het voorjaar hebben ze nog geen blad waardoor er zonlicht op de bloemen valt. En in de zomer beschermt het bladerdek de bollen in rust tegen overmatige hitte.’
De meestvoorkomende fout wordt gemaakt na de bloei. Hoekstra: ‘Veel tuiniers maaien het gazon al vroeg in de lente om de tuin netjes te houden. Dit is het slechtste wat je kunt doen. Het groene blad zorgt voor voeding in de bol, voor het volgende seizoen. Knip je het blad te vroeg weg, dan heeft de bol niet genoeg voeding voor volgend jaar.’ Wacht dus met maaien tot het blad aan het einde van mei verdord is en het zaad afgerijpt.
Geef de bollen een mooi hoekje, waarin je ze de tijd geeft om hun cyclus af te ronden, adviseert Hoekstra. Zo lever je een bijdrage aan het lokale ecosysteem. ‘En heb je uiteindelijk met minder moeite ook de jaren erop steeds opnieuw dat lentefeestje in de tuin.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant