De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: wakker schrikken van een nachtmerrie, hoe werkt dat en kan het fataal aflopen?
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Kan iedereen gebeuren: je loopt op straat, najaarszonnetje, alles geweldig, en dan mis je een stoeprandje. Languit ga je naar het asfalt. En dan word je met een schok wakker.
Zo’n valdroom (een zogeheten hypnagoge myoclonie) bestaat in allerlei varianten – stoeprand, skipiste, duikplank, dakgoot – maar het principe is altijd gelijk: terwijl je in slaap dommelt, droomt je brein een valpartij waarvan je in één klap wakker schrikt.
Hoe kan het eigenlijk dat je wakker schrikt uit een droom, vraagt Steven Puylaert. ‘M’n brein verzint het toch allemaal zelf?’ Lezer Joke Sorgdrager heeft nog een aanverwante vraag: kun je een hartaanval krijgen van een nachtmerrie?
Om met die laatste kwestie te beginnen: ja, dat kan. Universitair hoofddocent Martin Dresler, verbonden aan het slaap- en geheugenlaboratorium van het Donders Instituut van de Radboud Universiteit, vertelt dat in de wetenschappelijke literatuur een aantal casestudies zijn van patiënten die vertelden dat ze vóór hun hartaanval een nachtmerrie hadden.
Daar zitten methodologische haken en ogen aan, waarschuwt hij direct. Een nachtmerrie voorafgaand aan een hartaanval is niet hetzelfde als een hartaanval veroorzaakt door een nachtmerrie. Het gaat bovendien om een zeer beperkt aantal beschreven gevallen, terwijl nachtmerries én hartaanvallen allebei veelvoorkomende verschijnselen zijn.
Er zijn bredere studies die wijzen op een meer algemeen verband tussen nachtmerries en hartaanvallen. Vertaald naar één zin: wie meer nachtmerries heeft, loopt een iets verhoogde kans op hartaanval. Ook daar zijn allerlei kanttekeningen bij, waarschuwt Dresler. De verhoogde kans op een hartaanval wordt niet per se veroorzaakt door de nachtmerries. Het is net zo goed mogelijk dat de nachtmerries een uitingsvorm zijn van stress en dat door diezelfde stress hartproblemen ontstaan. Het is bovendien bekend dat slechte slaapkwaliteit tot meer nachtmerries leidt én meer hartproblemen veroorzaakt.
Omgedraaid kan het ook dat de slechte slaapkwaliteit juist het gevolg is van nachtmerries. En zo is er nog een handvol manieren te verzinnen om de waargenomen samenhang te verklaren.
Bottomline: ja, je kunt in theorie een hartaanval krijgen na een nachtmerrie. De kans dat het in de praktijk gebeurt, lijkt bijzonder klein, en dan is het alsnog de vraag of er werkelijk een samenhang was.
En hoe zit het met wakker schrikken uit een droom die je hoofd toch zelf bij elkaar heeft gedroomd? Het menselijk brein is geen homogene installatie waar alle afdelingen precies bijhouden wat elders gebeurt, legt Dresler uit.
Neem het voorbeeld van de valdroom, waarbij je wakker schrikt door een struikelpartij. De meest waarschijnlijke verklaring is een misinterpretatie in het brein. Terwijl aan de ene kant spieren plots ontspannen door de slaap, registreert een ander deel van de hersenen die ontspanning als gewichtloosheid tijdens een val. De valdroom is de verklaring in je droom en de spiersamentrekking waarvan je wakker schrikt, is een lichamelijke reactie op die veronderstelde valpartij.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant