De Poolse regisseur Agnieszka Holland wilde duidelijk geen conventionele biografie maken over Franz Kafka. Dat pakt niet in elke scène goed uit.
schrijft voor de Volkskrant over film, met speciale aandacht voor filmmuziek en horror.
Stemmen, huishoudelijk tumult, toonladders op de piano, de bulderende verwijten van zijn vader: alles lijkt erop uit om Franz, een jongeman uit een Joods, Duitssprekend koopmansgezin in Praag, van zijn schrijfconcentratie te beroven. De geluiden persen zich genadeloos tussen de woorden.
De iele titelheld van Agnieszka Hollands Franz dreigt voortdurend te bezwijken onder het alledaagse bestaan. Hij wordt klemgezet door zijn baan als verzekeringsjurist, in de hoek gedreven door een halsoverkop aangeknoopte verloving. De Eerste Wereldoorlog barst los. Tuberculose, ook dat nog. En toch schrijft Franz (Idan Weiss) door. Hij móét wel.
Franz draait natuurlijk niet om zomaar een schrijflustige kantoorklerk, maar om literatuurkolos Franz Kafka (1883-1924). Na haar verpletterende, in eigen land buitengewoon controversiële vluchtelingendrama Green Border (2023) wilde de Poolse filmveteraan Holland duidelijk geen conventionele biografie maken: zoiets overzichtelijks past simpelweg niet bij Kafka’s subversieve denkwereld.
Teruggrijpend op de dagboeken en brieven die Kafka naliet, is Franz een moedwillig gefragmenteerd kostuumdrama dat zichzelf voortdurend openrukt om iets totaal anders te worden.
Verwacht geen film die Kafka-klassiekers als Het proces (1914-1915) afvinkt. Zulke hits zijn eerder subliminaal aanwezig in de benauwende, soms hallucinante beelden, de schaduwen, de groothoeklenzen. Des te meer tijd blijft er over voor een steampunkachtige visualisatie van In de strafkolonie (1919), vol bloederige close-ups van de executiemachine uit dat verhaal.
De mensen rondom Kafka, zoals zus Ottla (Katharina Stark) en boezemvriend Max Brod (Sebastian Schwarz) – de man die Kafka’s werk voor de vergetelheid behoedde – spreken in Franz geregeld tegen de camera, alsof het een documentaire betreft. Ongehinderd glipt de film door tunnels naar het heden: opeens staart Franz vanuit zijn schrijfhol in de ogen van horden bezoekers in het Praagse Kafka-museum. In Praag blijkt zelfs een Kafka-hamburgerrestaurant te bestaan. Obscuur in zijn eigen tijd, een merknaam in de onze.
Eigenlijk komt er geen ‘normale’ scène in voor, in Franz. De rusteloosheid van de film en die van het hoofdpersonage gaan zodoende gelijk op, maar wel tegen een prijs: Franz is te ongedurig om te beklijven, te moedwillig versplinterd om de vervlechting van Kafka’s werk en leven werkelijk voelbaar te maken – of wat de intentie van de film ook maar mag zijn.
Binnen dit gewild bizarre kader maakt hoofdrolspeler én Kafkalookalike Idan Weiss bij tijd en wijlen indruk, om op andere momenten vooral als neurotische spriet door het beeld te rennen. Een soort cartoonfiguur die soms plots reliëf krijgt, dat is de Kafka uit Franz.
Biografie
★★★☆☆
Regie Agnieszka Holland
Met Idan Weiss, Jenovefa Bokova, Peter Kurth, Carol Schuler
127 min., in 30 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant