Hoe ver ga je als je principes en idealen onder een autoritair regime onder druk staan? ‘Yellow Letters’ maakt dat morele dilemma invoelbaar.
schrijft voor de Volkskrant over film.
Derya (Özgü Namal) is de ster van het Turkse staatstheater: bij elke nieuwe productie krijgt ze een hoofdrol. Haar man Aziz (Tansu Biçer) is als toneelschrijver hofleverancier van het moderne repertoire. Daarnaast doceert hij dramaturgie aan de universiteit.
Het cultureel succesvolle koppel geniet relatieve vrijheid onder een autoritair regime. Ze wanen zich niet onaantastbaar, maar durven hun politieke ideeën te uiten en zien dat haast als een morele plicht. Ondertussen breidt de heersende macht zijn invloed uit binnen de media, het onderwijs en de kunstwereld. Kritiek wordt steeds minder toegestaan.
Wanneer Aziz zijdelings betrokken raakt bij een studentenprotest, ontvangt hij een brief van de overheid. Net als een aantal gelijkgezinde collega’s is hij met onmiddellijke ingang geschorst. Ook Derya’s positie bij het theater wankelt, wanneer ze stug achter haar man blijft staan.
Plotseling is niets meer zeker. Hoe moeten Aziz en Derya de huur van hun appartement in Ankara blijven betalen? Of het onderwijs van hun dochter Evgi? In afwachting van een rechtszaak trekken ze in bij Aziz’ moeder in Istanboel. Daar lijkt het alsof elke dagelijkse worsteling – de opvoeding van een opstandige tiener, de kleine maar voortslepende relatieproblemen – wordt uitvergroot.
Om tactische én artistieke redenen werd Yellow Letters, de vierde film van de Duits-Turkse regisseur Ilker Çatak, opgenomen in Berlijn en Hamburg in plaats van Istanbul en Ankara. Dat wordt niet verhuld, maar juist in grote letters aangekondigd. We doen wel alsof dit Turkije is, zegt Çatak daarmee, maar zou het verhaal zich niet overal kunnen afspelen? Staat intellectuele vrijheid niet altijd onder druk?
Het geeft bredere betekenis aan een scenario dat voortkwam uit ervaringen van vrienden van Çatak, die tussen 2016 en 2019 op de zwarte lijst belandden van het Erdogan-regime. Zo’n tweeduizend kunstenaars en wetenschappers werden destijds voor de rechter gesleept nadat ze een vredespetitie hadden ondertekend. Ze verloren inkomsten en belandden in een sociaal isolement.
Yellow Letters richt zich vooral op de gevolgen voor het persoonlijke leven. Behalve een politieke film is het een secuur getekend (en geweldig geacteerd) huwelijksdrama. Aziz en Derya gaan op verschillende manieren met de situatie om: hij weigert zich monddood te laten maken, zij lijkt eerder bereid zich aan te passen. Van principes en idealen kun je nu eenmaal niet leven; wat hij morele capitulatie vindt, is voor haar juist een kwestie van moed.
Net als in zijn vorige film, het bekroonde middelbareschooldrama Das Lehrerzimmer, legt Çatak individuele dilemma’s onder een vergrootglas. Tegelijk wordt het grotere geheel niet vergeten: op de achtergrond blijft steeds de vraag aanwezig hoe mensen zich verhouden tot sociale, politieke en religieuze druk.
Het maakt Yellow Letters, winnaar van de Gouden Beer op het filmfestival van Berlijn, tot een film die je niet vanaf een veilige afstand kunt bekijken. Met zachte maar besliste hand dwingt Çatak de kijker om in de schoenen van Aziz of Derya te staan, om dezelfde afwegingen te maken als zij, met dezelfde twijfels.
Drama
★★★★☆
Regie Ilker Çatak
Met Özgü Namal, Tansu Biçer, Leyla Smyrna Cabas, Ipek Bilgin
127 min., in 46 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant