De veelgeprezen Canadese dichter, essayist, vertaler, docent, literatuurcriticus en theaterauteur Anne Carson heeft met het winnen van de Nobelprijs de allerhoogste literaire status bereikt.
schrijft voor de Volkskrant over boeken, met name uit het Engelse taalgebied.
De Nobelprijs voor Literatuur is dit jaar toegekend aan de Canadese dichter Anne Carson. Ingrid Carlberg, de permanente secretaris van de Zweedse Academie die de prijs toekent, prees Carsons ‘moedige en inventieve oeuvre, dat op speelse wijze de dialoog aangaan met de klassieke traditie en zo een nieuwe vorm van hedendaagse literatuur heeft geschapen’. Ze voegde eraan toe dat ze Carson enkele minuten voor de bekendmaking had gesproken. De dichter bevindt zich momenteel op IJsland, ‘waar ze luistert naar de wind’.
De term ‘dichter’ volstaat overigens niet als omschrijving van de veelzijdige Carson, die zich ook als essayist, vertaler, docent, literatuurcriticus en theaterauteur heeft doen gelden. Hoewel ze al jaren tot de groep kanshebbers voor de onderscheiding wordt gerekend, is Carson in Nederland slechts bij een relatief klein publiek bekend, al heeft ze hier onder meer op festival Poetry International opgetreden. Ze is classicus en haar kennis van en liefde voor de Griekse mythologie, filosofie en tragedies vormt de grote inspiratiebron van haar werk. In de literaire kritiek is ze een auteur genoemd die het klassieke cultuurgoed op een postmoderne manier in haar schrijven verwerkt.
Anne Carson wordt op 21 juni 1950 geboren in Toronto, als dochter van een bankier. Op de middelbare school leert ze, met de hulp van haar docent Latijn, klassiek Grieks, waarna ze een hartstochtelijke belangstelling voor de klassieke en hellenistische literatuur ontwikkelt. Vervolgens breekt ze tot tweemaal toe haar studie aan de Universiteit van Toronto af, opmerkelijk genoeg uit afkeer van de verplichte cursus over John Milton, auteur van Paradise Lost, zelf ook doorkneed in de klassieken. Ze werpt zich op de grafische kunsten, maar blijkt daar naar eigen zeggen onvoldoende talent voor te hebben.
Uiteindelijk studeert Carson toch af als classicus en promoveert in 1981 op het proefschrift Odi et amo ergo sum (‘Ik haat en ik heb lief, dus ik ben’). Na haar studie gaat ze doceren en is verbonden aan een reeks Canadese en Amerikaanse universiteiten, waaronder die van Princeton, Berkeley, Ann Arbor en Montreal. In de jaren die volgen zal ze zich manifesteren als vertaler van werken van Aeschylus, Sophocles, Euripides en Sappho. Het zal in 2015 leiden tot Antigone Undone, een theaterproductie in samenwerking met regisseur Ivo van Hove, met Juliette Binoche in de titelrol.
In 1986 publiceert Carson haar eerste boek: Eros the Bittersweet – An Essay, dat is te beschouwen als een speelse nadere uitwerking van haar proefschrift. In dit deels literair-historische, deels filosofische werk buigt Carson zich over de aard van het verlangen en de liefde. Ze onderzoekt het begrip ‘eros’, dat niet alleen ‘liefde’ betekent, maar ook ‘gemis’. ‘De meeste liefdesgedichten gaan niet over de liefde’, stelt ze in een interview in NRC met journalist Corine Vloet. ‘Ze gaan niet over geluk. Dat is namelijk niet erg interessant. De meeste liefdesgedichten gaan over het gemis van de geliefde.’ Vandaar het woord ‘bitterzoet’ in de titel.
Carsons tweede publicatie, Short Talks (1992), is een verzameling korte poëtische beschouwingen over de uiteenlopendste onderwerpen: van ‘Homo sapiens’ tot ‘Gertrude Stein’ en van ‘Ovidius in ballingschap’ tot ‘Sylvia Plath’. Rode draad in de bundel zijn opnieuw begrippen als ‘gemis’ en ‘afwezigheid’, zoals de auteur al in de eerste regel laat doorschemeren: ‘Early one morning words were missing’.
Autobiography in Red (1998), door Marijke Emeis in het Nederlands vertaald als Autobiografie van rood, is te beschouwen als een roman in versvorm. Als Carson eraan begint heeft ze een soort literaire airport novel in gedachten, maar van die gedachte stapt ze al schrijvend snel af. Het boek is opnieuw het product van Carsons hartstochtelijke belangstelling voor de Griekse klassieke literatuur.
Uitgangspunt van het boek is een slechts deels bewaard gebleven werk van de dichter Stesichoros, levend in de 5de eeuw voor Christus, over de held Herakles en het monster Geryones. Geryones is een uit drie lichamen bestaand roodkleurig monster, wonend op een rood eiland waar hij samen met zijn rode hond een kudde roodharige runderen hoedt. In het kader van een van zijn Twaalf Werken doodt Herakles het monster en steelt de kudde.
Bij Carson liggen de zaken anders. Zij presenteert de twee antagonisten als homoseksuele Amerikaanse teenagers. ‘Het was geen bewuste keus om het verhaal zo sterk te moderniseren’, aldus Carson in het eerdergenoemde interview, ‘maar een roman heeft nu eenmaal veel alledaagse details nodig, en ik merkte dat ik in dat opzicht niet genoeg van het klassieke Griekenland afwist. Je moet de lezers ook kunnen vertellen wat je personages aten bij hun ontbijt, en dat weten we niet van de oude Grieken. Het was bovenal een enorme uitdaging voor mij om zomaar een verhaal te verzinnen, met echte personages. Alles wat ik tot dan toegeschreven had, was op een of andere manier op mezelf gebaseerd, of kwam voort uit mijn wetenschappelijk onderzoek.’
Vijftien jaar later, in 2013, publiceert Carson een vervolg op Autobiography in Red, getiteld Red Doc, waarin de personages Slad en G heten en door een serie mythologische landschappen reizen. Het herdefinieert volgens sommige critici het begrip ‘vervolg’, maar wordt juichend ontvangen en bekroond met de Griffin Poetry Prize. Het is bepaald niet Carsons eerste bekroning. In 2001 wordt ze als eerste vrouw gelauwerd met de T.S. Eliot Prize voor The Beauty of the Husband – A Fictional Essay in 29 Tangos en door de jaren heen wordt ze driemaal genomineerd voor een National Critics Circle Book Award. Dat is naast Nobelprijswinnaar Alice Munro niet één niet-Amerikaan overkomen.
Thans deelt de auteur die altijd het adagium heeft gehuldigd ‘dat er geen verschil is tussen wat we lezen en wie we zijn’ ook de allerhoogste literaire status met haar landgenoot.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant