Tommy Wieringa is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Bij Eva Jinek ging het maandag over de midterms in Amerika. Amerikanist en VVD-senator Koen Petersen liet er met een paar anderen zijn licht over schijnen. In Petersens analyse van de richtingenstrijd bij de Democraten gebeurde iets kleins maar veelzeggends: ‘Aan de ene kant heb je de mainstream Democraten die een beetje normaal zijn, aan de andere kant hele extremistische kandidaten, die een behoorlijke groep vormen inmiddels, en die eerder democratisch socialist zijn en vaak communist worden genoemd, in plaats van normale Democraat. Van die denkbeelden schrikken mensen. De burgemeester van New York, Mamdani, is daar een goed voorbeeld van.’
De malle maar niet ongevaarlijke tegenstelling tussen Democraten die een beetje normaal zijn en hele extremistische kandidaten weerspiegelde duidelijk Petersens eigen opvatting, daarover liet zijn woordkeus geen twijfel bestaan.
Nu is Zohran Mamdani uitsluitend extremistisch in de bijtende retoriek van zijn Republikeinse tegenstanders, want zijn beleid is eerst en vooral sociaal en rechtvaardig, en richt zich op het bevriezen van huren, gratis kinderopvang en gratis openbaar vervoer. Dat hij zich daarbij sterk maakt voor gelijke rechten, superrijken wil belasten en zich uitspreekt tegen de genocide in Gaza, kan ook bezwaarlijk extremistisch worden genoemd. Maar niet alleen in de Verenigde Staten, ook aan een Nederlandse talkshowtafel wordt onopvallend een modeldemocraat gediskwalificeerd als extremist.
Petersen werd niet tegengesproken, niemand aan tafel fronste ook maar een wenkbrauw. (En ik zat op een bankje achter Petersen braaf op mijn beurt te wachten, zodat ik hem niet kon vragen wat hij precies onder dat extremisme verstond.)
We zijn eraan gewend geraakt, aan zulke achteloze, kwalijke verdachtmakingen die de taal vervuilen, begrippen inflatoir maken en individuen incrimineren. Bij Petersens VVD doen ze niet anders. Onder leiding van Dilan Yesilgöz saboteerde de partij de kans op een stabiel meerderheidskabinet door – toen nog – GroenLinks-PvdA gedurende de campagne en de formatie steevast onverantwoordelijk en radicaal-links te noemen. Yesilgöz gaat liever onzalige avonturen aan met Geert Wilders dan dat ze tot compromissen komt met Jesse Klaver, met zijn zogenaamde radicale achterban.
Inmiddels heeft de VVD zelf nog het meeste last van het minderheidskabinet dat zij heeft veroorzaakt, met machteloze ministers, morrende leden en dalende peilingen.
Na de uitzending sprak ik kort met Maarten van Rossum, de oud-diplomaat die Mark Rutte jarenlang bijstond als raadadviseur. Van Rossum is afkomstig uit de VVD maar stapte uit de partij toen de samenwerking met GroenLinks-PvdA werd geblokkeerd, zoals senator Cees van de Sanden dat eerder deed.
Het achteloze gebruik van het woord ‘extremisme’ was Van Rossum in de dynamiek van het gesprek niet opgevallen, maar verbaasde hem niet. Het was gemeengoed bij de VVD, met als pijnlijke uitschieter ook de steun aan de motie waarin antifa als terroristisch werd bestempeld. Rechtstreeks afgekeken van Donald Trump, een keerpunt. De steeds nadrukkelijker wordende toenadering tot radicaal-rechtse partijen had de VVD van haar liberale fundamenten geslagen. Zijn afscheid had hij zakelijk gehouden, per brief aan het bestuur, met tot besluit: ‘Ik kom wel weer terug als jullie weer liberaal worden.’
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.