Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
‘Hello? Is this Groningen?’
Het verleden rukt op.
Las ik in de krant, gister – voor wie in lineaire tijd gelooft. Toegegeven: de zin vormde het onderdeel van een paginagrote advertentie voor een boek dat nog niet bestaat, Grunbergs nieuwste. ‘Himmler in New York: het verleden rukt op, de verleiding slaat toe.’
Er rukt veel op, dezer dagen. Het hele bestaan lijkt soms te zijn teruggebracht tot één voortdurend, lemmingachtig oprukken, maar het verleden? En vooral: waarheen dan?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De laatste tijd las ik voor een podcastaflevering over Anjet Daanje veel boeken van Anjet Daanje, de Drentse auteur die volgens The Washington Post elk moment een belletje uit Stockholm kan verwachten. ‘Miss Daanje? Is this thing on? This is Barry, from the Nobel Committee, can you please please please call me back?’
In de meeste van Daanjes romans draait het om tijd. En om hoe tijd om zichzelf draait, geloof ik. Altijd tijd, altijd cyclussen, altijd het terugkeren van gebeurtenissen die al eens hebben plaatsgevonden, altijd mensen en relaties die al eerder hebben bestaan. Aan het eind van Het lied van ooievaar en dromedaris laat ze een personage tijd omschrijven als een ‘grillig kronkelende bergweg met haarspeldbochten, waarvan iedere afslag uiteindelijk terug naar de hoofdweg leidt, soms zelfs naar een al eerder gepasseerde kruising, en erger nog, iedere berg blijkt bij nader inzien uit nieuwe bergen en dalen te bestaan’.
Ingewikkelde materie. Zelf begrijp ik tijd nog het beste lineair, als een rechte lijn nergens heen. Gebeurd is gebeurd, geweest is geweest. Weinig filosofisch wellicht, maar ik kan vooralsnog moeilijk buiten die rechtlijnigheid. Een cyclus wordt in mijn hoofd al snel een onontwarbare kluwen. Of, in de woorden van Daanjes collega Joy Williams: ‘Dat de tijd zou voortschrijden langs een pad van ontwikkeling was een concept dat de indianen vreemd was, tot de Europeanen hen met geweld naar de geschiedenis verwezen.’
En toch. Lees de krant en zie: het verleden, terug van weggeweest. De geschiedenis een mandarijn, met op elke krantenpagina een ander partje. Neem het spionageverhaal over de gepensioneerde baas van de Duitse geheime dienst, vol aufregende details als ‘een consultancydeal met Azerbeidzjan’, ‘de dochter van een steakhouse-miljardair die haar twee kinderen wil laten ontvoeren’ en ‘een veiligheidsbedrijf dat probeert kinderporno op de computer van een topmanager te plaatsen’. Een verhaal uit een andere tijd, of uit elke tijd. Je leest het en je ziet direct Humphrey Bogart in schemerig zwart-wit vieze boekjes in een linnenkast verstoppen, als onderdeel van een of ander duister chantageplan.
Pagina verderop: in Saksen-Anhalt is deze week een rigide gekapte AfD’er voorzitter van een parlement geworden. Er ist wieder da is kortom ook wieder da. De man schijnt ‘geen partijideoloog’ te zijn. Klinkt geruststellend, maar ja: het oeuvre van Loe de Jong zit vol griezels die ‘geen partijideoloog’ waren.
En zo glijden we verder af, de geschiedenis in, via de verboden boeken op scholen, van Charlotte Brönte tot Anne Frank tot Harry Potter – twaalfduizend dit jaar, een record, het blijven competitieve types, die Amerikanen – richting de inzet van een vuurpeloton om een doodstraf te voltrekken. Het verleden rukt op. Het zit ons op de hielen, het kan ons elk moment vellen met een rugbytackle van achteren en terwijl we er panisch voor weghollen, laten we de toekomst achter langs de kant van de weg.
‘Anjet? Barry again. You’re obviously not there. I’ll try again later. Or earlier, if that’s more convenient.’
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant