Tegen alle verwachtingen in is de ter dood veroordeelde Amerikaanse Christa Pike bij bewustzijn, nadat haar executie een week geleden was mislukt. Over hoe het misging bestaan vooralsnog alleen vermoedens.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De 50-jarige Pike, die al decennia in de cel zat, is voor zover bekend de eerste persoon aller tijden die een dodelijke injectie toegediend kreeg en dat overleefde. Hoewel ze twee keer een dosis van een dodelijk middel kreeg toegediend, overleed ze niet. Op woensdag, ongeveer een week nadat de Amerikaanse had moeten sterven, kwam ze in het ziekenhuis bij bewustzijn.
De autoriteiten in Tennessee hebben nauwelijks inzicht gegeven in het verloop. De gevangenisdienst van de staat liet enkel weten dat het protocol juist is gevolgd. Wel heeft gouverneur Bill Lee inmiddels alle geplande executies voor de rest van het jaar opgeschort en een onafhankelijk onderzoek ingesteld.
Voorafgaand aan de procedure schreven Amerikaanse media al volop over de kwestie. Pike had de eerste vrouw in Tennessee in zo’n tweehonderd jaar tijd moeten zijn die door de doodstraf werd omgebracht. Over haar zaak werd geprocedeerd tot aan het Amerikaanse Hooggerechtshof aan toe.
Voor de procedure werd Pike overgebracht naar de zwaarst beveiligde staatsgevangenis van Tennessee. Daar werd ze op een brancard geboeid neergelegd en werd een infuus bij haar aangebracht. Vooraf bestonden al zorgen over de uitvoerbaarheid van de methode vanwege een bloedstollingsziekte die bij Pike was vastgesteld.
Het gevangenispersoneel dat was belast met de executie zou grote moeite hebben gehad om het infuus te plaatsen: volgens Pikes raadslieden gingen er zeven naalden doorheen. De verdediging had vooraf gewaarschuwd dat Pike dunne aderen had.
Toen het middel uiteindelijk werd toegediend, zou de vrouw hebben gekermd en gezegd: ‘M’n arm gaat openbarsten.’ Het proces duurde zo’n twee uur. Aanwezige advocaten rapporteerden dat er na afloop blaren en brandwonden ontstonden rond de prikplekken op Pikes armen.
De vrouw kreeg twee keer de injectievloeistof pentobarbital toegediend. Het behoort tot de zogeheten barbituraten, die in de jaren zeventig golden als populaire slaapmiddelen. Dat Tennessee uitsluitend pentobarbital gebruikt, noemt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven) opvallend: ‘Executies of medische procedures worden meestal met meerdere middelen gedaan, zoals in combinatie met spierverlammers. Het gebruik van uitsluitend pentobarbital houdt altijd een zeker risico in.’
Het middel veroorzaakt bij contact met weefsel chemische brandwonden. De bij de verdediging betrokken anesthesioloog Joel Zivot stelde deze week tegenover The New York Times dat een deel van de vloeistof waarschijnlijk niet volledig in Pikes aderen is terechtgekomen, maar in het omliggende weefsel van haar arm. Dat kan omdat het infuus niet goed is aangelegd, of omdat haar smalle aderen de druk niet aankonden. Het zou verklaren waarom ze wel buiten bewustzijn raakte, maar haar hart het niet begaf. Tytgat onderstreept die lezing. Wanneer aderen diep onder de huid liggen, kan het lastig zijn een infuus goed aan te leggen. ‘Het kan zijn dat haar aderen verkeerd zijn aangeprikt.’
Amerikaanse medische beroepsverenigingen verbieden het hun leden om executies uit te voeren. ‘Vanwege principiële bezwaren zullen veel artsen niet zomaar iemand willen doodspuiten. Het kan goed zijn dat dit is gedaan door een onervaren iemand.’
Tytgat ziet nog een andere mogelijkheid: Pike had een gedeeltelijke tolerantie opgebouwd. Barbituraten worden in het illegale circuit soms als kalmeringsmiddel gebruikt. Wanneer Pike het in de gevangenis op de een of andere manier al had gebruikt, zou dat verklaren waarom haar lichaam niet zoals verwacht reageerde op de twee doses, zegt Tytgat.
Anesthesioloog Joel Zivot speculeerde daarnaast dat het middel zelf niet goed was samengesteld of was verlopen. Waar Tennessee pentobarbital precies aankoopt, is onduidelijk. Farmaceuten weigeren de stoffen te leveren voor executies, waardoor staten het op onbekende plekken kopen of het apotheken zelf laten produceren.
In 2022 verscheen een lijvig onderzoek naar het executiebeleid van Tennessee. Dat werd ingesteld door nota bene gouverneur Bill Lee zelf, nadat er grote zorgen waren ontstaan over de kwaliteit van de injectievloeistof die was gereedgemaakt voor veroordeelde Oscar Smith.
In het onderzoek werden de zeven executies onder de loep genomen die tussen 2018 en 2022 in de staat waren uitgevoerd. De middelen bleken in geen van de gevallen vooraf goed te zijn getest. Ook zou het gevangenispersoneel onvoldoende zijn geschoold om de procedure volgens de richtlijnen uit te voeren.
Ook onder de regering-Biden werd onderzoek gedaan naar het gebruik van pentobarbital bij executies. Vanwege het risico op ‘onnodig lijden’ kwam er op federaal niveau een verbod, dit jaar werd dat door het ministerie van Justitie teruggedraaid.
Volgens haar raadslieden is Pike inmiddels in staat contact te maken, een scenario dat medici eerder zeer onwaarschijnlijk achtten omdat werd gevreesd voor ernstige hersenschade. Ze zou herinneringen hebben aan haar opname in het ziekenhuis, maar niet aan de mislukte executie zelf.
Tytgat acht dat goed mogelijk: ‘Ze kreeg een in principe toxische dosis, overleed niet, maar ondertussen is de lever de stof wel gaan afbreken. Uiteindelijk kwam ze daardoor toch terug bij bewustzijn.’ Achterhalen wat er precies is gebeurd, is volgens hem mogelijk, mits er binnen ongeveer een week bloed is afgenomen bij de vrouw.
Hoe het met Pike verder moet, is onduidelijk. Haar advocaten zeggen rekening te houden met een ‘lang herstelproces’. Onbekend is of er daarna een nieuwe executiepoging zal plaatsvinden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant