De zogeheten Centuripe Pyxis krijgt een permanente plek in het lokale museum. Er was geen sprake van juridische dwang, maar een moreel besluit: ‘Alles wijst op illegale handel.’
is kunstredacteur van de Volkskrant.
Al dertig jaar maakt de grote vaas deel uit van de collectieopstelling van het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Nu is besloten die terug te geven aan Sicilië, waar de vaas hoogstwaarschijnlijk in de jaren 70 illegaal is opgegraven.
‘Natuurlijk verliest het museum iets heel bijzonders, maar er komt veel goeds voor terug’, zegt conservator Laurien de Gelder. De overdracht markeert de start van nader onderzoek in samenwerking met Siciliaanse experts: ‘Bovendien is ons doel als instituut om actief de illegale handel in oudheden tegen te gaan.’
Het gaat om zeldzaam aardewerk van ongeveer 2300 jaar geleden uit de Oost-Siciliaanse gemeente Centuripe. Daar werd in de hellenistische periode meerkleurig beschilderd aardewerk gemaakt. De Gelder: ‘Wereldwijd zijn er ongeveer 150 à 200 stukken Centuripe-aardewerk bewaard gebleven.’
Deze pyxis (letterlijke betekenis: ‘kleine doos’), die met bladgoud is gedecoreerd, werd speciaal gemaakt als grafgift, legt De Gelder uit: ‘Het is dunwandig aardewerk en niet geschikt voor alledaags gebruik.’
Aanvankelijk had het museum alleen de herkomstinformatie van de Zwitserse handelaar die het stuk antiek in 1997 aanbood op kunstbeurs Tefaf in Maastricht. Hij beweerde dat dit al voor 1970 – het jaar dat Unesco een verdrag opstelde dat cultuurgoederen beschermt tegen illegale handel – in Zwitsers privébezit was gekomen.
In 2017 kreeg het museum, dat de collectie van de Universiteit van Amsterdam beheert, een verzoek tot teruggave. Al snel werd duidelijk dat er geen juridische noodzaak was. In 1997 was Nederland namelijk nog niet gebonden aan het Unesco-verdrag, dat werd pas in 2009 officieel bekrachtigd.
Toch besloot het museum tot vrijwillige teruggave. Rogier Kalkers, die bij het Allard Pierson Museum verantwoordelijk is voor herkomstonderzoek, legt uit: ‘Alles wijst erop dat dit illegaal is opgegraven en illegaal is uitgevoerd.’
Een belangrijke rol speelt de actieve historische vereniging van Centuripe. Zij beheert een groot fotoarchief, waarin negatieven zijn gevonden waarop de pyxis staat. Kalkers: ‘We weten inmiddels dat de fotograaf de neef was van een beruchte grafrover uit de regio.’ Op dezelfde negatiefrol staat een foto van een bruiloft die in 1976 plaatsvond, zo kon de illegale opgraving worden gedateerd.
Over de Zwitserse handelaar, die inmiddels is overleden, is ook meer bekend, vertelt Kalkers: ‘Hij was al eerder in Italië veroordeeld. Antiekhandelaren die in Italië en Griekenland berucht zijn, hebben soms in Noord-Europa een smetteloze reputatie.’
De Centuripe Pyxis krijgt een permanente plek in het lokale museum van Centuripe. Daar wordt ook een schaal tentoongesteld die in 2009 voor duizenden euro’s op eBay werd aangeboden door een Australische galerie. De Portugese koper van deze schaal was vervolgens verrast door een bezoek van de Italiaanse politie.
Pas sinds enkele jaren voert het Allard Pierson Museum zelf systematisch herkomstonderzoek uit. Kalkers: ‘De bedoeling is dat we in de toekomst niet wachten op een restitutieverzoek, maar samen met overheden en experts in herkomstlanden uitzoeken of alles volgens het boekje is gegaan.’ Met name de stukken die na 1970 zijn verworven (zo’n 10 duizend, ongeveer de helft van de gehele collectie) zullen nader worden onderzocht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant