Jongeren vapen nog even veel als vóór het smaakjesverbod, blijkt uit cijfers die vandaag verschijnen. In een vapelab van Avans Hogeschool in Breda kijken onderzoekers wat dat betekent voor hun gezondheid. ‘Vapes zijn een soort afvoerputjes.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft over de geestelijke gezondheidszorg en psyche, brein en gedrag.
Zorgvuldig klemt Annelot van Zijl een perzikkleurige vape in de metalen klauw van de vapemachine. De ‘magic 30000’, uit een door de politie in beslag genomen partij, smaakt volgens de verpakking naar aardbei, meloen en perzik. Het zilveren doosje glittert tussen het laboratorium-wit. Maar de machine die gecontroleerd pufjes van de vape moet nemen, weigert dienst.
Met haar vingers loopt Van Zijl de slangetjes van het apparaat na. ‘Het moet allemaal airtight zijn’, zegt de chemiestudent, die stage loopt in dit lab. ‘Anders doet-ie het niet.’ Dan klinkt er een zacht geruis: het eerste pufje van de dag is binnen.
Dat de inhoud van vapes niet zo fris en fruitig is als de verpakking wil uitstralen, mag bekend zijn. Maar wat zit er wel in elektronische sigaretten? En wat doet dat met het lichaam en het brein van de jongeren, bij wie vapes met name geliefd zijn?
Over die vragen buigen onderzoekers zich in een nieuw vapelab van Avans Hogeschool in Breda. Lector Jos Brouwers regelde via de politie een partij van zo’n duizend in beslag genomen vapes. Die zullen de onderzoekers in twee jaar tijd uit elkaar halen en ontleden.
Sinds wegwerpvapes circa zeven jaar geleden in Nederland op de markt kwamen, nam het gebruik onder jongeren een vlucht. De zoete smaakjes en de damp die zachter is voor de keel dan de rook van reguliere sigaretten, maken ze laagdrempelig.
Inmiddels zijn die smaakjes dik anderhalf jaar verboden in Nederland. Toch is het aantal vapende jongeren afgelopen jaren niet gedaald, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos Instituut onder scholieren, dat vandaag verschijnt. Een op de vijf tieners tussen 12 en 16 heeft weleens gevapet, 4 procent doet dat dagelijks.
De 24-jarige Van Zijl zag het ook bij haar vrienden, vertelt ze vanachter de vapemachine. Die begonnen een paar jaar geleden te vapen. ‘Sommigen zeggen dat het beter is dan roken, want je krijgt geen teer binnen. Anderen denken dat het slechter is omdat je zware metalen binnenkrijgt.’ Daarom vindt ze het ‘zo vet’ dat ze meewerkt aan dit onderzoek, zegt ze. ‘Om te weten te komen hoe het echt zit.’
Wat vapen op de lange termijn doet met de gezondheid, is voorlopig nog niet duidelijk. Daarvoor bestaat deze vorm van roken nog te kort. Vaststaat dat de damp stoffen bevat die de luchtwegen kunnen irriteren of beschadigen en het risico op kanker verhogen, aldus het RIVM.
Net als in gewone sigaretten zit er nicotine in vapes – extra schadelijk voor jongeren omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn. Maar in het vapelab troffen ze bij de eerste lading vapes al een scala aan onverwachte stoffen aan. Van dubieus tot ronduit gevaarlijk.
Zo komen ze bestrijdingsmiddelen tegen, zegt Brouwers die het onderzoek leidt. Maar ook reserpine: een medicijn dat vroeger werd gebruikt als antipsychoticum of als bloeddrukverlager, maar inmiddels in Nederland niet meer wordt voorgeschreven vanwege de vele bijwerkingen.
Wat doet een bloeddrukverlager in een vape? Brouwers, biochemicus van huis uit, vraagt het zich ook af. ‘Vapes zijn een soort afvoerputjes. Er is geen enkele logica dat dit soort middelen er in zitten.’
De enige verklaring die hij kan verzinnen, is dat vapefabrikanten gebruikmaken van restpartijen. De basisvloeistoffen in vapes zijn alcoholvarianten: propyleenglycol en glycerol. Die kunnen ook worden gebruikt als schoonmaakmiddel, zegt Brouwers. ‘Stel, je hebt een vat glycol gebruikt om een ketel mee schoon te maken. Dan kun je dat daarna voor veel geld vernietigen, zoals het hoort, óf je kunt het gebruiken om er vapes mee te maken.’
Maar dat is speculeren. Wat zeker is, is dat de damp die vapers inademen ‘een cocktail is van schadelijke stoffen’, zegt Remco Westerink, toxicoloog aan de Universiteit Utrecht die ook betrokken is bij het vapelab. Zijn collega’s in Breda onderzoeken wat er precies in vapes zit, hij onderzoekt wat die stoffen doen met het lichaam en brein.
Die giftige cocktail bestaat grofweg uit drie componenten. Er is de vloeistof in de vape, door fabrikanten eufemistisch ‘juice’ genoemd. ‘Door de verhitting van die vloeistof komen er vervolgens weer nieuwe stoffen vrij’, zegt Westerink. Bovendien wordt de vloeistof verwarmd met een metalen gloeidraad. Die brandt langzaam op. ‘Als je vapet ben je soms ook zware metalen aan het oproken.’
In het vapelab onderzoeken daarom ook de damp die vrij komt uit vapes – daar is de vapemachine voor. Daarin stuitten ze bijvoorbeeld op fenantreen, een mogelijk kankerverwekkende stof die hartritmestoornissen kan veroorzaken, zegt toxicoloog Westerink. ‘Maar ook een verminderde weerstand en longproblemen. Het kan zelfs, afhankelijk van de hoeveelheid dodelijk zijn, door acute longproblemen.’
Om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen onderzoeken ze in het vapelab ook de gloeidraad waarmee de vloeistof wordt verhit. Op het scherm van stagiair Sterre Kuijpers verschijnt een rafelig stuk metaal. Ze heeft net een gloeispiraal onder de microscoop gelegd. ‘Hij is verkoold, zie je?’, ze wijst de beschadigingen aan.
Met haar vinger glijdt ze vervolgens langs de kleuren op het scherm, die staan voor de metalen die in deze gloeidraad zitten: ‘Nikkel, ijzer, chroom’ – het zijn de materialen die ze tot nu toe het meest zien. Vooral dat laatste is ‘zorgwekkend’, zegt toxicoloog Westerink. ‘Chroom vergroot de kans op kanker, met name longkanker, neus-, neusbijholte-, maag- en strottenhoofdkanker.’
Het vapelab bestaat nu een half jaar. Over een jaar moeten alle vapes zijn onderzocht en zal er voor het eerst een duidelijk beeld ontstaan wát vapers nou precies inademen en wat het met ze doet. Voor de vrienden van stagiair Van Zijl komt die kennis overigens te laat. Die vapen al niet meer, vertelt ze. ‘Ze roken.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant