is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
Gek genoeg dacht ik tijdens het draaien van Sander en de kloof regelmatig: het gaat eigenlijk te goed. Hoewel ik in dat programma de kloof tussen arm en rijk belicht, en met name de kansenkloof groeit, is het tegelijkertijd zo dat de bodem in Nederland hoger is komen te liggen. De mensen ‘aan de onderkant’ die ik sprak, hoe tragisch hun verhalen soms ook waren, maakten zich boos over dure energydrank of softijsjes, alvorens zij dat leed creatief koppelden aan migratie. Los van die onzin; ik kan goedkope zoetigheid moeilijk zien als een recht.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het probleem is evenwel dat relatieve armoede bozer maakt dan absolute armoede. En dat relatieve armoede veel moeilijker is op te lossen dan absolute armoede. Zeker in een land waar een meerderheid van de mensen zichzelf dankzij het eigen huis ziet als bezittende klasse, en de minderheid denkt dat die bezittende klasse ‘hard heeft gewerkt’ voor dat bezit. De absurditeit van iemand als Eelco Heinen, zijn hele werkende leven ambtenaar, die er zijn levenswerk van maakt om het vermogen van proleten die hem achter zijn rug om uitlachen te beschermen, ontgaat de gemiddelde Nederlander.
In weerwil van wat veel mensen denken, meen ik dat juist het gebrek aan angst voor sociale daling de huidige rechts-populistische betovering verklaart. De aanhang van extreemrechts bestaat immers uit uitkeringstrekkers die niet kunnen dalen, en leden van de grote middenklasse die dankzij hun eigen huis en jaren van baanzekerheid denken niet te kunnen dalen.
Ik ben niet de enige. Francis Fukuyama spreekt in The End of History and the Last Man uit 1992 al over materiële zekerheid als aanjager van extreemrechtse ellende in plaats van bescherming daartegen. De wijdverspreide welvaart zorgt ervoor dat veel mensen het missen om ergens voor te strijden. Dat zit nu eenmaal in de mens. En wat men dan vooral mist, is die strijd zelf, reden waarom men nu dan maar tégen de vooruitgang is gaan strijden.
De moderne massamens verzet zich volgens Fukuyama dus uit pure verveling tegen vrede en welvaart, gewoon om weer eens een beetje drama en conflict te ervaren. Daarbij denkt hij bovendien weinig op het spel te zetten. Door ‘hedonistische adaptatie’ lijkt hij het huidige welvaartsniveau als de absolute bodem te zien. Het past naadloos bij het beeld van vaders die in hun leaseauto naar Den Haag rijden om daar hun thuis ontworpen AI-posters en hun zelfgemaakte vuurwerkbommen te tonen op het Malieveld. Lekker rellen in het weekend, morgen weer naar het werk.
Hoe die decadentie ook zo weer over kan zijn, toont Zweden, waar de verkiezingen resulteerden in een nipte winst voor het linkse blok. Geen grote omwenteling, maar een kwestie van procentjes, waarbij jonge mannen belangrijk waren; die stemden in 2022 nog massaal rechts, maar nu veel vaker links. Hun beweegreden is simpel: de (jeugd)werkloosheid is in Zweden veel hoger dan in Nederland. En wie werkloos is of dreigt te worden, heeft niet de luxe om zich druk te maken over migranten.
In Nederland leidden rechtse politici de aandacht succesvol af naar randzaken, zodat over de volledig scheve belastingdruk op arbeid en kapitaal niet gesproken wordt. Links kan daar weinig tegenover zetten, zolang de consequenties van die ongelijkheid niet genoeg pijn doen. De zichzelf én Nederland overschattende minister Heinen beweerde in het FD dat er 1,5 miljoen vacatures zouden zijn, terwijl het er in werkelijkheid 375.000 zijn. Hoe cynisch dat ook klinkt, ik denk dat de extreemrechtse betovering pas ophoudt als die vacatures werklozen worden.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant