De Duitse bondskanselier Friedrich Merz wil van geen wijken weten, ook niet na de blamage voor zijn CDU bij de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren. ‘Wat we nu moeten doen, vereist ruggengraat, standvastigheid en geduld’, zei hij strijdbaar, maar zijn positie is penibel.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Wat betekenen de uitslagen van de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn voor bondskanselier Friedrich Merz?
Merz komt verder onder druk te staan doordat zijn CDU opnieuw slecht scoorde, twee weken na de enorme nederlaag in Saksen-Anhalt. In de Oost-Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren haalde zij zelfs de kiesdrempel niet, een onvoorstelbare blamage. Daarnaast verloor zij Berlijn aan de radicaal-linkse partij Die Linke. En dat terwijl Merz de minst populaire kanselier uit de recente geschiedenis is en de CDU in de landelijke peilingen onder de 20 procent is gezakt, op ruime afstand van de AfD (28 procent).
Merz koos zondagavond de vlucht naar voren. Direct na het bekend worden van de eerste exitpoll verscheen hij op televisie. Hij erkende dat de CDU-kandidaten ‘geen rugwind uit Berlijn’ hadden gehad, gezien de impopulariteit van zijn regering. Toch kondigde hij aan dat hij door zal gaan met zijn hervormingen, onder meer van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg. Volgens Merz zijn ze nodig om de kwakkelende Duitse economie te revitaliseren: ‘Wat we nu moeten doen, vereist ruggengraat, standvastigheid en geduld. Ik zal dat opbrengen als voorzitter van de CDU en vooral als bondskanselier van ons land.’
Hij wil van geen wijken weten en gokt dat de Duitse economie zich heeft hersteld tegen de tijd dat er in 2029 weer Bondsdagverkiezingen worden gehouden. Het is de vraag of hij die tijd krijgt. De onvrede in zijn partij is groot. Politici in de deelstaten vrezen dat zij worden meegesleept in de impopulariteit van Merz en zijn regering, zoals in Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn is gebeurd.
Toch wil vooralsnog geen enkele leidende politicus Merz aflossen volgens het ‘Keir Starmer-model’. Volgens de zakenkrant Handelsblatt willen de leidende christendemocraten uit de deelstaten dat Merz beter communiceert, meer optimisme verbreidt en de burgers meeneemt in zijn verhaal over hervormingen. Hiertoe zou Merz zichzelf geheel opnieuw moeten uitvinden. ‘Ze willen een andere kanselier, zonder dat ze Merz ten val hoeven te brengen’, aldus de krant. Zo blijft de positie van Merz penibel.
Wat betekenen de uitslagen van Merz’ coalitiepartner, de sociaaldemocratische SPD?
De SPD bevindt zich in een deplorabele toestand. In de landelijke peilingen scoort zij slechts 12,5 procent. In Berlijn haalde zij zondag een schamele 12,1 procent. Daarom is de goede uitslag van de SPD in Mecklenburg-Voor-Pommeren een opsteker voor de sociaaldemocraten. Weliswaar verloor de SPD 4 procentpunt, waardoor zij de eerste plaats aan de AfD moest laten. Maar vorig jaar lag zij nog 20 procentpunten achter op de AfD, en in mei nog 10 procentpunten. SPD-lijsttrekker en premier Manuela Schwesig begon aan een spectaculaire inhaalrace, die haar uiteindelijk op 2 procentpunten van de AfD bracht.
Voor bondskanselier Merz en zijn coalitie is dat geen onverdeeld goed nieuws. Vanaf mei begon Schwesig te stijgen in de peilingen, toen zij zich afzette tegen de hervormingen van de bondsregering, waarvan ook haar eigen SPD deel uitmaakt. Binnen de SPD wordt gezien dat een linkse koers loont. De hervormingen worden gezien als bezuinigingen, zei Tim Klüssendorf, de secretaris-generaal van de SPD, zondagavond. ‘We kunnen niet met de kop door de muur zo doorgaan als we tot nu toe hebben gedaan’, aldus Klüssendorf.
De slechte verkiezingsresultaten dwingen de SPD haast tot een scherpere linkse profilering, die de hervormingen van Merz ter discussie stelt. Maar de partij staat er in de peilingen zo slecht voor dat zij ervoor terug zal deinzen om de coalitie op te blazen. De onzekerheid van de SPD zal ongetwijfeld tot meer onrust in de coalitie leiden.
Schwesig liet zien hoe de AfD te bestrijden is. Ze voerde een effectieve campagne onder het motto Frau gegen blau, ‘vrouw tegen blauw’, de kleur van de AfD. De les van dit verhaal, volgens Der Spiegel: ‘De AfD is te verslaan als men zich niet alleen baseert op feiten, maar zich ook emotioneel opstelt.’
De SPD wordt geleid door minister van Financiën Lars Klingbeil en minister van Arbeid Bärbel Bas. Net als Merz liggen zij constant onder vuur in hun eigen partij, wegens een gebrek aan charisma en slechte verkiezingsresultaten. Met haar campagne in Mecklenburg-Voor-Pommeren geldt Manuela Schwesig nu als de kroonprinses van de sociaaldemocraten, een waarschijnlijke lijsttrekker voor de Bondsdagverkiezingen die voor 2029 staan gepland.
Hoe verliepen de verkiezingen voor AfD?
Heel goed, zij het niet zo spectaculair als twee weken geleden, toen in Saksen-Anhalt de absolute meerderheid maar net gemist werd. In Mecklenburg-Voor-Pommeren werd de partij met 38,2 procent de grootste. Maar terwijl zij in Saksen-Anhalt de concurrentie wegvaagde, kwam in Mecklenburg-Voor-Pommeren de SPD nog gevaarlijk dichtbij.
In Saksen-Anhalt had de partij een aanzienlijk sterkere lijsttrekker, in de figuur van Ulrich Siegmund. De lijsttrekker in Mecklenburg-Voor-Pommeren, Leif-Erik Holm, stak daar bleekjes bij af. De partij is in Mecklenburg-Voor-Pommeren ook minder extreem dan in Saksen-Anhalt, waar zij als ‘zeker extreemrechts’ is ingedeeld door de Verfassungsschutz, die zich met de bewaking van de Grondwet bezighoudt. In Mecklenburg-Voor-Pommeren wordt zij ervan verdacht extreemrechts te zijn.
De verkiezingen van zondag bevestigen echter de gestage opmars van de partij. Ook in Berlijn won de AfD fors, van 7,2 naar 16,3 procent. Ook buiten haar Oost-Duitse kerngebieden wint de AfD steeds meer terrein.
Krijgt Berlijn een radicaal-linkse burgemeester?
In Berlijn werd Die Linke, voortgekomen uit de communistische partij van de DDR, voor het eerst de grootste partij. Lijsttrekker Elif Eralp voerde een krachtige campagne rond één thema: de huren in Berlijn moeten weer betaalbaar worden.
Eralp, dochter van Turkse vluchtelingen, kan als eerste vrouw met een migratiegeschiedenis burgemeester van Berlijn worden. De burgemeester van Berlijn wordt gekozen door het deelstaatparlement. Eralp kan in het zadel worden geholpen door de Groenen en de SPD.
Een mogelijk struikelblok is het plan van Die Linke om meer dan 200 duizend woningen van grote vastgoedbedrijven te onteigenen, en als betaalbare huurwoningen op de markt te brengen. De SPD is daar tegen.
Een ander gevoelig punt is de verhouding tot Israël. Op een manifestatie van Die Linke in de Berlijnse wijk Neukölln riep de rapper Dahabflex Death to the IDF, ‘dood aan het Israëlische leger’. Eralp distantieerde zich hiervan, maar critici vinden dat zij te weinig doet aan wat zij zien als het antisemitisme binnen haar partij. De voorzitter van de Duitse Centrale Raad voor Joden sprak zondagavond zijn zorgen uit over de zege van Die Linke.
Als de besprekingen tussen Die Linke, Groenen en SPD niets opleveren, dan komt CDU-lijsttrekker Stefan Evers in beeld als burgemeester. De CDU werd tweede bij de verkiezingen. Gezien de verkiezingsuitslag ligt een linkse coalitie echter meer voor de hand.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant