Toeslagenstelsel Een speciale commissie in de Sociaal-Economische Raad is het eens geworden over de uitgangspunten voor de grootste belastingherziening in decennia. Het definitieve advies moet dit najaar verschijnen. De Tweede Kamer wil al sinds 2019 van het toeslagenstelsel af.
De Sociaal-Economische Raad (SER), één van de belangrijkste adviesorganen van de regering, heeft een advies opgesteld over de manier waarop het kabinet het huidige toeslagenstelsel grotendeels kan afschaffen. Volgens het plan kunnen de toeslagen vervangen worden door onder meer een lagere zorgpremie en een hoger inkomstenbelastingtarief voor mensen met een midden- en hoger inkomen, oplopend tot 56 procent. Dat bevestigen vijf betrokken bronnen aan NRC.
Het advies is opgesteld door een speciale commissie binnen de SER, met daarin onder meer de belangrijkste werkgevers- en werknemersorganisaties, beleidsambtenaren van Financiën en Sociale Zaken en Pieter Hasekamp, directeur van het Centraal Planbureau (CPB). Een conceptversie van het plan is inmiddels door het CPB doorgerekend; volgens het ministerie van Financiën moet het definitieve advies dit najaar verschijnen. Het stelsel zou op zijn vroegst vanaf 2030 op de schop kunnen.
Met het advies – dat zou neerkomen op de grootste belastingherziening in decennia – blaast de SER een al jarenlang bestaande politieke wens nieuw leven in. Opeenvolgende coalities spraken de ambitie uit het toeslagenstelsel af te schaffen. De Tweede Kamer nam al in 2019 unaniem een motie aan die daartoe opriep, mede naar aanleiding van het Toeslagenschandaal. Tot volledige afschaffing kwam het nooit, al wordt wel de kinderopvangtoeslag vanaf 2029 beëindigd.
Ook in de huidige Tweede Kamer wil een meerderheid van het toeslagenstelsel af. Partijen zijn het erover eens dat het aanvragen ervan voor veel burgers te ingewikkeld is, tot ongewenst hoge terugvorderingen kan leiden en dat te veel Nederlanders ervan afhankelijk zijn – dit jaar ontvangen 6 miljoen huishoudens meer dan 20 miljard euro aan toeslagen.
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat over de begroting voor 2027, bleken coalitie en oppositie afgelopen week ook opvallend eensgezind in hun wens om de toeslagen af te schaffen. Zo zei VVD-fractieleider Ruben Brekelmans dat het kabinet „fundamenteel iets moet doen” aan het toeslagenstelsel en vroeg Pro-leider Jesse Klaver zich af „wat er eigenlijk is gebeurd om het toeslagenstelsel eenvoudiger en simpeler te maken”.
Voor het kabinet-Jetten kan het aankomende SER-advies als uitgangspunt dienen voor de uitgesproken ambitie om het huidige belastingstelsel ingrijpend te vereenvoudigen en het toeslagenstelsel fundamenteel te herzien. „We kijken ernaar uit en zullen het zeer serieus nemen”, reageert een woordvoerder van Financiën. Volgens meerdere betrokkenen is ook premier Rob Jetten (D66) van de inhoud van het advies op de hoogte, zijn woordvoerder wil dat niet bevestigen.
De commissie die zich in de SER met het advies bezighoudt, is het de afgelopen maanden eens geworden over de uitgangspunten voor het afschaffen van de bestaande toeslagen. Volgens het conceptadvies kan de zorgtoeslag (nu 6,3 miljard euro) volledig verdwijnen, en kunnen de huidige kinderbijslag en het kindgebonden budget (4,7 miljard) worden samengevoegd in één inkomensonafhankelijke bijdrage aan ouders. De huurtoeslag (5,6 miljard) zou volgens de plannen gedeeltelijk blijven bestaan, omdat die lastig te vervangen is door een andere vorm van inkomensondersteuning. De kinderopvangtoeslag (5,7 miljard) verdwijnt sowieso per 2029.
Tegenover het wegvallen van toeslagen staat in het SER-voorstel onder meer een lagere zorgpremie voor iedereen. Voor ontvangers van de huidige zorgtoeslag zou dat een grote vereenvoudiging betekenen, omdat zij geen inkomensafhankelijke toeslag niet meer hoeven aanvragen, maar simpelweg minder geld aan premie kwijt zijn. Volgens betrokkenen moet nog worden onderzocht of met dit voorstel geen Europese staatssteunregels worden overtreden, omdat de overheid een groter deel van de zorgkosten rechtstreeks aan zorgverzekeraars zou gaan overmaken.
Het afschaffen van toeslagen kan volgens het conceptadvies daarnaast worden opgevangen door een verschuiving in de tarieven voor inkomstenbelasting. Mensen met lagere inkomens, die nu relatief de meeste toeslag ontvangen, zullen in het voorstel een iets lager tarief gaan betalen dan nu. Mensen met een midden- en hoger inkomen – vanaf circa 50.000 euro per jaar – zouden 56 procent inkomstenbelasting gaan betalen (nu is dat 49,5 procent).
Binnen de SER is nog discussie over deze voorgestelde tariefverhoging, omdat betrokkenen verwachten dat deze politiek te gevoelig kan liggen om het plan haalbaar te maken. Al is de tariefverhoging volgens betrokkenen voor een belangrijk deel optisch: tegenover het toptarief van 56 procent staat in het SER-plan dat de arbeidskorting en algemene heffingskorting niet langer worden afgebouwd boven een bepaald inkomen, zoals nu wel gebeurt. Mensen met een hoger inkomen zouden dus meer belastingkorting krijgen dan nu, waardoor zij onder de streep ongeveer evenveel zouden overhouden. Bovendien gaat in het SER-plan ook voor hogere inkomens de zorgpremie omlaag.
Betrokken partijen binnen de SER leggen het conceptadvies de komende tijd eerst voor aan hun achterbannen, voordat de definitieve versie met het kabinet wordt gedeeld. Zeker is dat alle betrokken partijen pijn moeten slikken, wil het daadwerkelijk tot afschaffing van het toeslagenstelsel komen. Er gaan in het conceptadvies enkele duizenden arbeidsplaatsen verloren, deels omdat bij de dienst Toeslagen bij Financiën minder ambtenaren nodig zijn. En minder werkgelegenheid vinden de vakbonden moeilijk, is de inschatting van betrokkenen.
Aan de andere kant kunnen ook de werkgevers weerstand van hun achterban verwachten. Doordat het belastingtarief van de inkomstenbelasting in het conceptplan boven de vijftig procent uitkomt, kan het beeld ontstaan dat midden- en hogere inkomens meer belasting moeten betalen. Een woordvoerder van VNO-NCW laat desgevraagd weten dat er „nog wordt gewerkt” aan een definitief advies: „Er ligt nog niets wat al presentabel is.”
Ook een woordvoerder van de SER zegt dat het plan „nog in wording” is: „Het gaat over de vereenvoudiging van belastingen en toeslagen, dat is een lastig en complex onderwerp.” De SER schrijft op de eigen website wel dat het advies nog dit jaar wordt aangeboden.
In de Tweede Kamer ligt overigens al sinds 2020 de initiatiefnota ‘Naar een stelsel zonder toeslagen’ op behandeling te wachten. In dit plan, opgesteld door de D66-fractie, zouden de bestaande toeslagen vervangen worden door onder andere een hoger minimumloon, afschaffing van de hypotheekrenteaftrek en een zogenoemde ‘verzilverbare heffingskorting’ – een vaste uitkering aan iedere belastingbetaler.
De verenigde partijen in de SER zien nu dus andere manieren voor zich om van de toeslagen af te komen. „Ik ken de inhoud nog niet, maar het zou geweldig zijn als een advies vanuit de SER een doorbraak zou kunnen realiseren”, zegt D66-Kamerlid Stephan Neijenhuis, inmiddels verantwoordelijk voor de initiatiefnota van zijn fractie. „De noodzaak voor het afschaffen van toeslagen staat voor ons nog altijd als een paal boven water. Een SER-advies zou een mooie aanleiding kunnen zijn om de discussie opnieuw te voeren.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie