Zakenman, rapper en ‘man van’ Jay-Z kiest in de documentaireserie slash gesprekkenreeks Jay-Z in 8 voor (selectief) terugblikken. Zijn leven en loopbaan zijn dat zeker waard. Want geen hiphop-hustler werd zo astronomisch succesvol als hij.
schrijft voor de Volkskrant over popmuziek.
‘Als je zegt: dat kan niet, dat lukt nooit, dan gaat het ook nooit gebeuren. Dan sluit je de mógelijkheid uit en gebeurt het inderdaad niet. Zo werkt het universum.’
Aan het woord is rapgigant Jay-Z (56), in de achtdelige ‘documentaireserie’ Jay-Z in 8, waarvan de eerste twee afleveringen nu zijn verschenen. De serie is te zien via het streamingsplatform Mubi en HBO Max.
Met die kennis van het universum, deze persoonlijke duiding van de ‘American Dream’, werd Jay-Z (echte naam: Shawn Carter) hiphopmiljardair: de succesvolste man die het genre voortbracht, als rapper met (samenwerkingen meegeteld) zeventien albums achter zijn naam, maar ook als ondernemer in de hiphopcultuur in brede zin, met een immens zakelijk imperium.
In Jay-Z in 8 zien we hem in gesprek met zijn goede vriend Rick Rubin (63), de sterproducer met wie hij vanaf 2003 een paar keer samenwerkte en een vertrouwensband opbouwde.
Het woord ‘documentaireserie’ zetten we tussen aanhalingstekens omdat het geen documentaire is, maar een gefilmd gesprek: de rijzige, innemende Jay-Z en de morsige Rubin met zijn woeste, zilvergrijze baard en blote voeten, samen aan een tafel in een deftige, atrium-achtige zaal van het Palais Brongniart in Parijs. Het is allemaal in stemmig zwart-wit gefilmd.
Ze luisteren naar nummers uit Jay-Z’s oeuvre, praten over de virtuoze, geëngageerde teksten waarom de rapper bekendstaat. Over het vak. Over Jay-Z’s moeilijke jeugd in de armoedige Marcy Houses in het New Yorkse stadsdeel Brooklyn. Over zijn afwezige vader.
Soms is dat boeiend, maar helaas niet altijd en in elk geval ontstaat er geen moment een coherente of volledige vertelling. Het gaat nogal van de hak op de tak, namen en gebeurtenissen worden niet geduid.
Nee, echt goed is de serie niet. Wél sluit de verschijning ervan naadloos aan bij wat je de ‘zomer van Jay-Z’ zou kunnen noemen. Dit jaar is het dertig jaar geleden dat zijn debuutalbum Reasonable Doubt (1996) verscheen en zijn opmars begon. Hij zette, als knipoog naar zijn debuut, weer de twee puntjes op zijn artiestennaam die er toen ook stonden. In kapitalen, ook: JAŸ-Z.
De jubilaris heeft zich weer eens in de frontlinie gemeld met een eigen docuserie en, veel belangrijker nog, een even korte als grootse jubileumtournee, JAŸ-Z30, de eerste reeks volwaardige, grote soloconcerten sinds december 2017.
De aankondiging leidde tot euforie onder zijn fans, die de laatste jaren begonnen te vrezen dat ze hun idool nooit meer een echt concert zouden zien geven. Hij leek er simpelweg geen behoefte meer aan te hebben. Na 4:44 (2017) verscheen geen nieuw album meer. Live? Af en toe een klein verrassingsconcert of een optreden aan de zijde van zijn vrouw Beyoncé. Jay-Z deed zijn zaken, richtte zich op zijn gezin en vond het verder wel best.
Voor het geld hoeft hij het al helemaal niet te doen: volgens Forbes heeft hij een vermogen van 2,8 miljard dollar. Ook zijn echtgenote kwam in december 2025 op eigen titel de miljardairslijst binnen. Met hun gezamenlijke geschatte vermogen van zo’n 3,8 miljard dollar horen ‘Jay & Bey’ tot de allerrijksten van de entertainmentindustrie.
De ironie wil overigens dat Jay-Z, waar het gaat om inkomsten uit muziek, door zijn vrouw voorbij is gestreefd tijdens zijn jaren in de luwte. De überberoemdheid van de hiphop is een beetje de ‘man van’ geworden, maar dit jaar zijn de schijnwerpers voor hem. Beyoncé bleef eruit: ze was bij verschillende concerten aanwezig, maar trad niet ten tonele. Hun dochter Blue Ivy Carter (14) wel, met een pianosolo.
Zes jubileumconcerten zijn inmiddels achter de rug: drie grote stadionconcerten in New York (Yankee Stadium), twee in Londen (Tottenham Hotspur Stadium) en een in Parijs (Stade de France). Het waren imposante, door de critici bejubelde avonden.
De charismatische Jay-Z bleek in topvorm en leidde de toeschouwers in een marathonshow door zijn oeuvre. Het zal hem goed hebben gedaan: eindelijk weer eens echt triomferen als rapper. In oktober volgen nog twee concerten in Los Angeles.
De fans zijn ondertussen doorgeschakeld naar de volgende prangende vraag: zou er misschien een nieuw album in zitten?
Wie weet, maar het lijkt er niet erg op. In maart liet Jay-Z zich voor het eerst in tien jaar uitgebreid interviewen, in het tijdschrift GQ. Hij zei dat hij wel ‘schetsen’ en ‘ideeën’ had, maar dat hij de muziek ‘te donker’ en (voor zichzelf) ‘te weinig bevredigend’ vond om uit te brengen: ‘Ik heb veel ruwe ideeën, maar ze zijn allemaal slecht.’
Hij heeft het vaker gezegd: misschien is hij wel uitverteld. Vorige maand nog, begin augustus, wuifde zijn maatschappij Roc Nation alle geruchten over een klaarliggend album weg: ‘Fake news.’
Jay-Z kiest, getuige Jay-Z in 8, voor terugblikken. Zijn leven en loopbaan zijn dat waard. Hij was geen pionier in het hiphopgenre en over de vraag of hij de beste rapper is, kun je fel debatteren, maar één ding staat als een paal boven water: hij maakte er als geen ander big business van. Geen hiphop-hustler werd zo astronomisch succesvol als hij.
Dat ging van een eigen kledingmerk (Rocawear) tot lucratieve samenwerkingen met bestaande kleding- en schoenenmerken als Reebok. Hij was een tijd aandeelhouder van basketbalclub Brooklyn Nets, bracht eigen champagne en eigen sigaren op de markt, runt een nachtclub, 40/40 Club, die inmiddels filialen in New York, Atlantic City en Chicago heeft.
Hij runde jarenlang zijn eigen platenlabel Roc-A-Fella Records, tot hij het verkocht en de veelkoppige entertainmentmaatschappij Roc Nation oprichtte. Hoe je zo’n moloch runt, leerde hij bij het bestaande platenlabel Def Jam Recordings, waarvan hij van 2005 tot 2007 directeur was. Hij lanceerde er onder meer de carrière van Rihanna.
Door in 2015 voor 56 miljoen dollar het Noorse technologiebedrijf Aspiro te kopen, verwierf hij ook zijn eigen streamingdienst: Tidal. En zo kunnen we doorgaan, er is nog veel meer: schoonheidsproducten, parfum, cannabisproducten, een Roc Nation-muziekopleiding aan Long Island University. Af en toe doet hij eens wat van de hand of stapt hij in iets nieuws.
Jay-Z in 8 biedt nauwelijks een samenhangende blik op die zakelijke loopbaan. De mooiste afleveringen gaan over de jaren daarvoor: over Jay-Z’s jeugd in Brooklyn en zijn eerste schreden op het pad van de hiphop.
Hij vertelt dat hij als jong joch, zo’n beetje tussen zijn 9de en zijn 15de, alleen maar zat te schrijven, thuis op zijn slaapkamer: teksten, gedichten, raps. Het legendarische nummer The Message (1982) van Grandmaster Flash & The Furious Five, met rapper Melle Mel, overtuigde hem ervan dat je in rapteksten ‘zo veel meer kon doen dan alleen maar roepen dat je de beste bent’.
Als 16-jarige ontvluchtte hij ouderlijk huis en belandde hij in Trenton, New Jersey, bijna onvermijdelijk op straat en in de drugshandel.
Bijkomstigheid voor zijn raps: hij had nu nauwelijks nog de gelegenheid om ze op te schrijven, dus hij moest ze voortaan onthouden en hardop rappen, tijdens het lange, nachtelijke wachten op zijn deals op straat. Hij lijkt zijn immense lappen tekst nog altijd állemaal te kunnen oplepelen.
‘Ik wilde één hiphopalbum maken, van de opbrengsten een muziekmaatschappij beginnen en me dáár voortaan op richten. Eigenlijk wilde ik helemaal geen artiest worden.’
Aangrijpend wordt het als Rubin het nummer Where Have You Been (2000) aanzet, een ziedende aanval op zijn gewelddadige vader. Niets wilde hij nog te maken hebben met de man die hem zo vaak in de steek liet, tot zijn moeder in 2003 zei: je moet je vader ontmoeten, je moet met hem praten.
De ontmoeting kwam er, het kwam tot een verzoening (Jay-Z vertelt er prachtig en empathisch over), waarna snel bleek waarom zijn moeder dat zo belangrijk had gevonden: zijn vader was ongeneeslijk ziek. Hij zou een maand later overlijden. Het zou bij één gesprek tussen vader en volwassen zoon blijven, maar Jay noemt het het belangrijkste gesprek dat hij ooit had: ‘Alsof alle ketens afvielen. Alleen door dat gesprek kon ik verder.’
Zo valt er best veel moois te sprokkelen in Jay-Z in 8. De rapper kan mooi vertellen over zijn jeugd in ‘Marcy’, waaraan hij toch ook veel warme herinneringen bewaart, de verleidingen van de criminaliteit, maar ook over de totaal onnodige beef tussen 2Pac en ‘Biggie’, die tot de dood van beide rappers én een hiphopoorlog tussen oostkust en westkust leidde.
Zelf was hij drugsdealer, crimineel en hij schoot in een ruzie over een ring zijn broer Eric neer, die hem in het ziekenhuis overigens al snel weer vergaf. Desondanks zegt Jay-Z het met stelligheid: behalve die ene keer heeft hij zich altijd verre gehouden van geweld. ‘Ik ben een hustler, geen gangster.’
In die eerste afleveringen lijkt de serie voor een min of meer chronologische, thematische aanpak te kiezen, maar die gaat al snel overboord, waardoor Rubin en Jay-Z van de hak op de tak springen en je als kijker context mist.
Problematisch is ook dat Rubin de regisseur is en Jay-Z zelf de ‘executive producer’: het mag wel persoonlijk worden, maar alleen zolang dat gunstig afstraalt op de hoofdrolspeler, zoals toch ook de tekst van 4:44 (2017), waarin Jay-Z spijt betuigt aan zijn echtgenote voor zijn overspel.
Over controversiële kennissen als Kanye West en Sean Combs (beter bekend als Puff Daddy en later P. Diddy) wordt gepraat alsof ze van onbesproken gedrag waren. Dat Jay-Z zelf óók een aanklacht wegens seksueel wangedrag aan zijn broek kreeg, blijft onbesproken (Jay-Z weigerde een schikking omdat er volgens hem niets te schikken viel; de aanklacht werd ingetrokken).
Dat past ook wel weer bij Jay-Z. Als hij vertelt, wint hij je sympathie. Als hij je meeneemt in de wereld van zijn teksten ben je geneigd een virtuoze, empathische en progressieve duider van de Amerikaanse maatschappij in hem te zien, maar tegelijkertijd blijft hij altijd de sluwe hustler die zijn eigen belangen nooit uit het oog verliest.
‘Weet je wat het is?’ zegt hij. ‘Je bent entertainer óf street guy, maar je bent het nooit allebei. Dat kan niet. Niemand, echt níémand was het ooit allebei tegelijk.’
Jay-Z in 8. Achtdelige documentairereeks van Rick Rubin. Te zien op mubi.com en HBO Max.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant