Tolerantie Uit onderzoek onder elf- tot zestienjarigen blijkt dat homoseksualiteit steeds vaker als „vies” wordt gezien. Voor het eerst blijken ook meisjes minder tolerant. „Politici en influencers spreken zich steeds negatiever uit en de voorkeur voor traditionele man-vrouwverhoudingen rukt weer op.”
Dit regenboogpad op een kruising in Papendrecht is voor de zesde keer besmeurd.
Mogen homoseksuele jongens en lesbische meisjes mijn vriend zijn? Steeds meer Nederlandse jongeren vinden van niet, blijkt uit vierjaarlijks representatief onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. Ook vindt een groter deel het „vies” als twee jongens of meisjes met elkaar zoenen en denken minder jongeren dat homoseksuele kinderen op hun school over hun geaardheid kunnen vertellen. Bij jongens is de acceptatie sinds 2021 zelfs gehalveerd.
„De dalende acceptatie van homoseksualiteit was de grootste verandering van de afgelopen vier jaar”, vertelt Gonneke Stevens, hoogleraar jongerenwelzijn aan de Universiteit Utrecht en hoofdonderzoeker van het Health Behaviour in School-aged Children-onderzoek (HBSC). Dat kijkt naar meer dan homo-acceptatie, onder meer middelengebruik en mentale gezondheid komen aan bod. Maar de opvallendste uitkomst was de sterk gedaalde homo-acceptatie.
In Amsterdam vond vorig jaar nog maar minder dan de helft van de jongeren homoseksualiteit ‘normaal’, bleek uit onderzoek van de lokale GGD. Wellicht slechts een ‘opvallende uitzondering’, schreven onderzoekers, dus landelijke conclusies waren voorbarig. En lieten nationale studies sinds de eeuwwisseling niet juist zien dat jongeren homoseksualiteit méér accepteerden?
Maar die uitkomst in Amsterdam bleek een landelijke trend aan te kondigen.
„We hadden een daling verwacht, maar niet dat die zo sterk zou zijn”, zegt Stevens. „De tolerantie is afgenomen tot ongeveer het niveau van 2009.” In dat jaar nam de studie voor het eerst vragen af over acceptatie van homoseksualiteit.
Eveneens opvallend: meisjes oordelen positiever over homoseksualiteit dan jongens, maar ook hun houding is minder tolerant geworden, met een daling van 78 naar 51 procent.
De onderzoekers zagen bij jongens verschillen in opvattingen over homoseksuele en lesbische kinderen. Margreet de Looze, universitair docent aan de Universiteit Utrecht en expert seksuele en genderdiversiteit binnen HBSC: „Jongens vinden het vaker vies als twee jongens zoenen dan als twee meisjes dat doen. En voor jongens zijn de negatieve gevolgen vaak groter als ze zich ’te vrouwelijk’ gedragen.”
De Looze: „En een ‘jongensachtiger’ meisje noemen we een tomboy, daar wordt vaak minder negatief naar gekeken. Jongens krijgen aangeleerd dat ze binnen bepaalde normen voor mannelijkheid moeten blijven. Als je positief bent over homoseksualiteit – of zelf homo bent – word je misschien buitengesloten of gepest.”
Naar tolerantie tegenover trans en non-binaire jongeren wordt niet gevraagd in het onderzoek, terwijl uit eerder onderzoek van het SCP blijkt dat de acceptatie van genderdiversiteit nog minder groot is dan die van homoseksualiteit. „Om de vragenlijst haalbaar te houden voor jongeren, moeten we keuzes maken, daarom focussen we op acceptatie van homoseksualiteit”, legt Stevens uit.
Wel wordt deelnemende jongeren gevraagd: hoe ben je geboren en hoe identificeer je je nu? De Looze: „Sinds 2017 vragen we naar de genderidentiteit van jongeren. Daarvóór vroegen we: ‘Ben je een jongen of een meisje?’ Maar jongeren zeiden: ‘Sorry hoor, dat kan je echt niet meer zo vragen.’”
In 2021 leverde de vraag over de eigen genderidentiteit geen problemen op. „Maar dit jaar kregen we soms te maken met best wat weerstand. Jongeren die tegenstribbelden. ‘Waarom vraag je dit? Ik ben gewoon een meisje.’ Terugkijkend was dat een van de eerste signalen.”
„Ook kruisen leerlingen het ‘open antwoord’ aan en vullen in dat ze zich een stofzuiger voelen, of een magnetron. Meestal huishoudelijke voorwerpen. We hebben niet onderzocht of dat grapjassen zijn of dat dit ook een blijk is van lage tolerantie.”
Wat verklaart de sterke afname van homo-acceptatie onder jongens én meisjes? „In eerste instantie denk je, als het gaat om ontwikkelingen als de manosphere: dat heeft meer impact op jongens dan meisjes”, vertelt Stevens. Die manosfeer is een online netwerk van sociale media, podcasts en fora waarin vijandig wordt gedacht over onder meer vrouwen en lhbti+-personen.
„Anderzijds is het maatschappelijk debat over seksuele oriëntatie verruwd. Denk aan de kritiek op Paarse Vrijdag en regenboogvlaggen of seksuele vorming in het onderwijs. Politici en socialemedia-influencers spreken zich steeds negatiever uit en de voorkeur voor traditionele man-vrouwverhoudingen rukt weer op. Daar worden zowel jongens als meisjes mee geconfronteerd.”
Er bestaan niet alleen verschillen tussen jongens en meisjes, zo laat het onderzoek zien: jongeren met een migratieachtergrond blijken gemiddeld minder tolerant. En opleidingsniveau speelt ook een rol.
„Die verschillen zien we al langer”, antwoordt hoofdonderzoeker Stevens. „Maar de acceptatie is de afgelopen jaren gedaald onder jongeren met én zonder migratieachtergrond. Onder jongeren op het vwo en vmbo, in gezinnen met lage en hoge welvaart. Dus dit is een vraagstuk voor ons allemaal.” Ze voegt toe: „Daarbij was de groep jongeren met een migratieachtergrond deze ronde nagenoeg even groot als eerder, dus dat is geen verklaring voor afnemende acceptatie.”
In het onderzoek naar het welzijn van elf tot zestienjarigen komen meer onderwerpen aan bod, waaronder mentale gezondheid. In 2021 bleek die van meisjes sterk gedaald. „Het percentage leerlingen dat hun middelbare school leuk vindt, is verder gedaald„, verzucht Stevens. „De sfeer is slechter, meer kinderen geven aan gepest te worden en de prestatiedruk blijft hoog. De dramatische daling in de mentale gezondheid van meisjes is niet hersteld tot op het niveau van voor de coronaperiode.”
Mede-onderzoeker De Looze ziet samenhang met de dalende homo-acceptatie. „Die zegt mogelijk ook iets over de sfeer op school en de afnemende tolerantie voor kinderen die anders zijn. Dat gaat niet alleen homoseksuele jongeren aan. Ook hetero’s, die bang zijn om gepest te worden om met wie ze bevriend zijn. Of omdat ze op een andere manier afwijken van de norm.”
Daar ziet ze ook een lichtpuntje. „Onderzoek toont aan dat op scholen waar actief wordt ingezet op het verkleinen van homohaat en discriminatie, überhaupt minder gepest wordt. Zowel heteroseksuele als homoseksuele jongeren zijn daar gelukkiger.”
Leerlingen van het Drachtser Lyceum lakken hun nagels op Paarse Vrijdag.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie