Yildiz Tar | Hoofdredacteur Kaos GL Een „ongekend grote” operatie tegen de lhbti-gemeenschap heeft in Turkije veel losgemaakt. „Dit zijn zeer ernstige pogingen om ons te demoniseren, tot vijand te verklaren en te criminaliseren”, zegt Yildiz Tar, voorvechter van lhbti+-rechten.
Mensen in conflict met de oproerpolitie tijdens een protest in Izmir, afgelopen maandag.
De telefoon van Yildiz Tar (35) staat roodgloeiend. Tar is hoofdredacteur van de nieuwssite Kaos GL, sinds afgelopen week een van de doelwitten van de Turkse overheid. Bij de operatie Ailem güvende (‘Mijn familie is veilig’) zijn sinds zaterdagnacht tal van lhbti+-personen opgepakt en zijn hun -organisaties en -media aan banden gelegd. Overal in Turkije viel de politie uitgaansgelegenheden, kantoren en woningen binnen.
De acties veroorzaakten onrust in de grote steden Istanbul, Ankara en Izmir, waar lhbti’ers en sympathisanten de straat opgingen. De oproerpolitie sloeg deze kleine, maar felle protesten uiteen, waarbij pepperspray gebruikt werd. Opnieuw werden tientallen aanhoudingen verricht, onder wie vrienden van Tar.
Vanuit diens woonkamer in Ankara voert Tar nu non-stop gesprekken met nationale en internationale media. Tar staat in nauw contact met advocaten en bezorgde familieleden. In een videogesprek zegt die: „De regering kan wel zeggen ‘mijn familie is veilig’, maar bij meer dan 160 mensen is er nu juist grote onrust ontstaan in hun familie. Zij bellen mij allemaal bezorgd op. Welke familie is er dan veilig?”
Tar identificeert zich als non-binair. Omdat het Turks geen onderscheid maakt tussen mannelijke en vrouwelijke voornaamwoorden, gebruikt NRC voor dit interview de voornaamwoorden die en diens. Tar draagt een opvallende bril met een zwart montuur en kijkt vastberaden.
Tar werkt sinds 2014 bij het tijdschrift, achtereenvolgens als redacteur, verslaggever en uiteindelijk hoofdredacteur. Regelmatig treedt Tar op als voorvechter van lhbti+-rechten in Turkije. Meermaals is die gearresteerd en meegenomen voor verhoor. De laatste keer was vlak voor de NAVO-top in juli in Ankara, toen de Turkse justitie uit voorzorg tegen ongeregeldheden meerdere arrestaties uitvoerde. Na een maand kwam Tar vrij, maar een nieuwe arrestatie is niet uit te sluiten.
De hoofdredacteur van Kaos GL werd geboren in de stad Bursa in het westen van Turkije. Op de middelbare school werd Tar gepest vanwege diens geaardheid. „Ik was eenzaam en dacht dat niemand van me zou houden. Daarom heb ik geprobeerd zelfmoord te plegen. Wat mij daaruit heeft gehaald, en mij na een langdurige depressie uiteindelijk verder heeft geholpen, was dat ik op mijn zestiende het tijdschrift Kaos GL zag en dacht: er zijn mensen die mij níét uitschelden.” Het tijdschrift en de organisatie hebben daarom een grote persoonlijke betekenis voor Tar.
„Deze operatie tegen de lhbti+-gemeenschap is ongekend omvangrijk”, vertelt Tar vanachter het beeldscherm. „Eerst kwam het nieuws bij ons binnen dat de websites en sociale-media-accounts van veel verenigingen waren afgesloten. Bij Kaos GL bespraken we net hoe we hierover zouden schrijven, toen we telefonisch bericht kregen dat een van onze bestuursleden was opgepakt. Het gaat om een moeder wier kind homoseksueel is; zij strijdt voor de rechten van haar kind. Daarop volgden berichten over de arrestatie van steeds meer mensen.”
Yildiz Tar, hoofdredacteur van de nieuwssite Kaos GL.
Ruim vijftig activisten, van wie een deel verbonden is aan Kaos GL, werden meegenomen voor verhoor. Onder hen waren het hele bestuur, de raad van toezicht en de plaatsvervangende leden van de organisatie. Kaos GL is een van de oudste en bekendste lhbti+-organisaties van Turkije. Ook Tar zelf kreeg zaterdagnacht politiebezoek thuis; een huisgenoot werd meegenomen. Tar wil hier verder niets over kwijt, uit angst de huisgenoot te schaden.
Verdere repressie van seksuele minderheden hing in Turkije al langer in de lucht. Eerder liepen al onderzoeken naar lhbti+-personen en -uitgaansgelegenheden. In juni werd de gaybar Tek Yön in Istanbul gesloten. Ook treedt de politie sinds vorig jaar op tegen artiesten die zich niet conformeren aan hun genderidentiteit. Zo loopt tegen popzanger Mabel Matiz, die zich openlijk uitspreekt voor lhbti+-rechten, een rechtszaak wegens ‘obsceniteit’. In zijn nieuwste videoclip zou hij te lang in de ogen hebben gekeken van een man, die in de clip figureert als bruidegom.
De actie van afgelopen week lijkt de grootschaligste operatie tegen de lhbti+gemeenschap in de geschiedenis van Turkije. De Turkse minister van Justitie, Akin Gürlek, maakte bekend dat tegen in totaal 162 verdachten in vijftien provincies een strafrechtelijk onderzoek loopt, voor het „verspreiden van obscene materialen, betrokkenheid bij prostitutie en het ongepast beïnvloeden van minderjarigen met betrekking tot seksuele geaardheid en genderidentiteit”. Daarnaast worden negen lhbti+-organisaties en dertien bedrijven en locaties onderzocht.
Waarom de regering juist deze groep zo hard aanpakt, kan Tar niet verklaren. Maar dat de Turkse regering lhbti+’s als zondebok gebruikt, staat voor de hoofdredacteur vast.
De populariteit van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan is tanende. Al jaren heeft Turkije te maken met hoge inflatie, momenteel is die ruim 30 procent. De kosten voor vaste lasten zoals huur en boodschappen zijn stevig gestegen. Sinds Erdogans AK-partij bij de lokale verkiezingen in 2024 werd afgestraft door de kiezer, zijn justitiële operaties tegen politieke opponenten en kritische delen van de samenleving flink geïntensiveerd.
Zo zit de belangrijkste uitdager van Erdogan en tevens burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, sinds vorig jaar achter de tralies, samen met vele anderen van zijn partij, vanwege vermeende corruptie. Bovendien greep de rechter dit jaar in bij Imamoglu’s partij, de Republikeinse Volkspartij CHP, destijds de grootste oppositiepartij. Inmiddels is er een nieuwe partij opgericht door oud-partijleden, waarmee de oppositie verder is verdeeld.
Erdogans regering ziet de lhbti+-gemeenschap als een bedreiging voor het traditionele gezin. De president riep 2025 uit tot het ‘Jaar van het Gezin’ en roept vrouwen regelmatig op om ten minste drie kinderen te krijgen. Volgens de laatste cijfers zijn dat er nu gemiddeld 1,42 per vrouw, onvoldoende om de bevolkingsgroei op peil te houden.
Volgens Gürlek, de minister van Justitie, was de actie van afgelopen week nodig om de Turkse bevolking te beschermen. „We beschermen onze gezinnen. We beschermen onze kinderen. We beschermen onze toekomst!”, verklaarde Gürlek in een officieel statement.
De conservatief-islamitische Erdogan zelf noemde de lhbti+-gemeenschap „een vergif dat in het instituut van het gezin is geïnjecteerd”. In een toespraak in juli 2024 zei Erdogan dat „de lhbt-lobby Europa en de westerse wereld volledig in haar greep heeft”. Hij prees destijds Victor Orbán, de oud-premier van Hongarije, omdat deze verbood om homoseksualiteit en genderverandering te „promoten” of uitingen ervan te tonen aan jongeren onder de achttien jaar. Erdogan plaatst zich daarmee in het rijtje van autoritaire leiders, zoals de Russische president Vladimir Poetin, die zich opstellen als beschermheer van het traditionele gezin ten koste van lhbti+-personen.
Een demonstrant die pepperspray in het gezicht heeft gekregen in Izmir, afgelopen maandag.
„De regering heeft gelijk dat het gezin in Turkije onder druk staat”, schampert Tar. „Dat is bepaald geen leugen. Maar de lhbti+-gemeenschap die ze tot vijand hebben gemaakt, is niet wat het gezin bedreigt. Armoede, de economische crisis en het feit dat de staat zijn verantwoordelijkheid niet neemt, dát zijn de bedreigingen voor het gezin. Net als vrouwenmoord en huiselijk geweld”.
„Deze nieuwe stap levert Turkije niets op”, vervolgt Tar. „Integendeel, het neemt veel weg van het land en van de mensen die hier wonen, om te beginnen ons geloof dat we een samenleving kunnen zijn en vreedzaam met elkaar kunnen leven.”
De acceptatie van lhbti’ers is in Turkije altijd laag gebleven. Volgens een onderzoek van Ipsos uit 2025 vindt slechts 19 procent van de Turken dat lhbti’ers openlijk mogen uitkomen voor hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Ter vergelijking: in Nederland ligt dat percentage op 52 procent.
Tijdens het interview noemt Tar een hoger percentage, van 38 procent. Tar baseert zich op een onderzoek dat Kaos GL met een andere organisatie zelf uitvoerde onder 1.500 respondenten in het land. Uit die cijfers put Tar hoop: „Als er, los van de propaganda van de regering, daadwerkelijk contact is, blijken lhbti+’ers voor de rest van de samenleving helemaal niet zo’n groot probleem te zijn.”
In Turkije is homoseksualiteit momenteel niet strafbaar. Maar als het aan de regering van Erdogan ligt, komt daar verandering in. Vorig jaar lekte een wetsvoorstel uit dat homoseksuele en transpersonen met gevangenisstraffen bedreigde die zich „schuldig maken aan gedragingen die strijdig zijn met zijn biologische geslacht en de algemene moraal, of die dergelijk gedrag openlijk aanmoedigt, prijst of aanzet”.
Na veel protest kwam het voorstel uiteindelijk niet in het parlement, maar dit jaar lekten er soortgelijke voorstellen uit. Daarin is sprake van gevangenisstraffen voor het „promoten” van gedrag dat volgens de regering in strijd is met het biologische geslacht of de publieke moraal.
Ondanks deze dreigingen blijft Tar hoopvol. „Als de lhbti+-beweging niet had bestaan, zou ik nu niet leven. De beweging heeft mij geleerd dat ik niet alleen ben en dat de schaamte die mij werd opgelegd, niet van mij is. Ik vertrouw altijd op de strijd van onze gemeenschap voor waardigheid. Als je in dit leven geen waardigheid en eer hebt, heb je niets. En die geven we niet zomaar op.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie