Sport en gezondheid Veel lof voor clubs en bonden die vrouwen de mogelijkheid geven hun eicellen in te vriezen. Maar er is ook ongemak. Want als de baas betaalt, is het dan ook de baas die bepaalt?
Sterspeler Alexia Putellas in actie voor het Spaanse elftal.
Ooit had een bondscoach het geopperd, zegt voormalig profrenner Ellen van Dijk: moeten we vrouwelijke wielrenners niet de optie geven tot het invriezen van hun eicellen? Een carrière in de topsport loopt nou eenmaal dwars door de meest vruchtbare leeftijd van vrouwen, vanaf de late tienerjaren tot ongeveer dertig. „Toen werd er een beetje lacherig over gedaan,” zegt Van Dijk, die vorig jaar op 38-jarige leeftijd stopte als profrennner. „Maar eigenlijk was het niet eens zo’n gek idee.”
Deze maand maakte de Spaanse voetbalbond RFEF bekend het invriezen van eicellen te willen betalen voor speelsters, mits ze minstens twee keer zijn opgeroepen. De Spaanse international Patri Guijarro sprak bij de presentatie van dat plan van een „zeer positieve overeenkomst”, meldt het AD. „Voor het combineren van een carrière met het moederschap worden nu maatregelen genomen; we hebben het gevoel dat er naar ons is geluisterd.”
Maar kritiek was er ook. Zo was de Spaanse atleet Ana Peleteiro, zeer scherp in een video die ze op Instagram plaatste. De bond financiert het uitstellen van moederschap, vindt Peleteiro. En ze spreekt haar zorgen uit dat deze optie een verwachting kan worden. „Stel je de volgende stap eens voor: als je je eicellen kunt laten invriezen, waarom heb je dan besloten om nu zwanger te worden?”
Inge Jansen, voormalig schoonspringer die na de geboorte van haar eerste kind, in 2022, terugkeerde in de topsport, zegt dat ze „een dubbel gevoel” heeft bij het plan. Jansen noemt het „supermooi” dat moederschap nu een gespreksonderwerp is in de topsport – dat zou wat haar betreft veel structureler moeten gebeuren. „Maar dit plan kan ook aanvoelen als: jullie mogen pas zwanger worden na je carrière.”
Ellen van Dijk, die in 2023 beviel van haar eerste kind, denkt dat invriezen van eicellen vrouwelijke sporters „een bepaalde mentale rust kan geven”. Maar, zegt ze ook: „Het belangrijkste blijft gewoon dat je wordt ondersteund als je tijdens je carrière zwanger wil worden.”
Toen Van Dijk in verwachting was kon ze aanspraak maken op zwangerschapsverlof, in 2020 ingevoerd door wereldwielerbond UCI, deels nog aangevuld door haar toenmalige ploeg Trek. Daarbij ervoer ze de ruimte om in haar eigen tempo terug te keren en betaalde Trek bijvoorbeeld een gedeelte van het verblijf van haar man en kind toen ze twee maanden na haar bevalling op trainingskamp ging.
Maar qua training en fysieke belasting moest ze zelf veel uitvogelen. „Er werd gezegd: doe het op gevoel, kijk maar hoe het gaat. Er was ook gewoon weinig kennis over.”
Tot een paar jaar terug was de zwangere topsporter nog een zeldzaamheid. Maar inmiddels zijn er verschillende voorbeelden van vrouwen die na een bevalling weer terugkeerden in de sport: de laatste jaren, naast Van Dijk en Jansen, onder andere zeiler Marit Bouwmeester, atleet Nadine Broersen, handballers Lois Abbingh en Tess Lieder, judoka Kim Polling en voetballers Inessa Naberman-Kaagman en Moon Biegel-Esteves, die onlangs tekenden bij FC Twente. En dan zijn er de grote namen uit het buitenland, zoals tennissers Naomi Osaka en Serena Williams.
In het verlengde daarvan is vruchtbaarheid en gezinsplanning steeds vaker onderwerp van gesprek in de topsport. Zo kondigde de Amerikaanse vrouwenbasketbalcompetitie WNBA in 2021 een samenwerking aan met een bedrijf dat fertiliteitstesten aanbiedt, zodat speelsters die testen gratis konden gebruiken.
Ook de mogelijkheid tot invriezen van eicellen is in de sport voorzichtig aan het doordringen, in navolging van grote bedrijven als Apple of Amazon. In 2021 was Racing Louisville de eerste Amerikaanse voetbalclub die aankondigde invriezen voor speelsters te vergoeden. Een aantal andere clubs, zoals Washington Spirit, volgde. Ook het Londense Chelsea Women kondigde recent, in augustus, een samenwerking aan met een fertiliteitskliniek, die onder meer vruchtbaarheidsonderzoeken en het invriezen van eicellen verzorgt.
Aan dat invriezen hangt een flink prijskaartje: dat verschilt per land, maar in Nederland kost de procedure zo’n 4.500 tot 5.500 euro. Vaak zijn er ook jaarlijkse bewaarkosten van de eicellen.
Hadden Van Dijk en Jansen zelf de kans gegrepen, als ze dit gratis konden laten doen?
„Nee, ik denk het niet”, zegt Jansen. Voor haar stond vast dat ze na de Spelen van Tokio zwanger wilde worden. Pas daarna besloot ze, ook aangemoedigd door haar coach, tot een rentree in de topsport.
Van Dijk zit er anders in. „Misschien wel,” zegt ze. „Ik ken ook wel iemand die het gedaan heeft. Maar het is niet zomaar iets.”
Dat beaamt gynaecoloog Angelique van Dongen, werkzaam in Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede, waar ook diverse topsporters behandeld worden. Het hele proces kost in totaal twee tot drie weken. Voordat eicellen met een punctie uit de eierstokken gehaald kunnen worden, wordt groei en rijping met hormoonbehandelingen gestimuleerd. De procedure kent risico’s, bijvoorbeeld overstimulatie van de eierstokken en infectie of bloeding na de punctie.
Daarbij waarschuwt Van Dongen, ook verbonden aan het landelijke kennisnetwerk Sport & Gyn, dat ingevroren eicellen geen garantie zijn voor een kind. „We weten dat er per eicel ongeveer 5 procent kans is op een levend geboren kind.” Een punctie levert gemiddeld zo’n acht tot tien eicellen van voldoende kwaliteit op, vertelt ze.
Al met al ziet Van Dongen liever niet dat invriezen van eicellen leidt tot uitstellen van zwangerschappen, omdat een hogere leeftijd meer kans geeft op zwangerschapscomplicaties. „En uitstel moet zeker niet opgelegd worden.” Als de baas betaalt, vraagt ze zich af, is het dan ook de baas die bepaalt?
Wat zou zij sportvrouwen aanraden? „Topsporters weten vaak zelf al wat ze willen,” zegt Van Dongen. „Ze hebben al veel nagedacht. Maar bespreek vooral wat de mogelijkheden zijn. De voor- en nadelen van nu zwanger zijn en terugkomen op topsportniveau. En de voor- en nadelen van invriezen van eicellen.”
En een eventuele zwangerschap moet natuurlijk goed begeleid worden. Van Dongen: „Je moet kunnen herstellen van een bevalling, lichamelijk en mentaal. Het hangt heel erg af van hoe een zwangerschap is verlopen. De een heeft bijvoorbeeld meer bekkenklachten, de ander heeft mogelijk complicaties gehad in zwangerschap of bevalling.” De gynaecologen van Sport & Gyn kunnen goed meedenken, zegt Van Dongen. „Welke oefeningen kun je doen, hoe snel kun je opbouwen? Het vraagt om een individueel plan.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie