Zou Laurens Dassen al gewend zijn aan het uitgelachen worden? Ik herinner me het debat na de val van het vorige kabinet, ruim een jaar geleden, toen de Volt-leider enthousiast begon over een toekomst vol kweekvlees. De Kamer kwam niet meer bij. Dit jaar was het Dassens hardnekkige gepraat over AI dat voor hilariteit zorgde. Misschien dacht men: kijk die stakker met zijn ene zetel eens proberen zich inhoudelijk te profileren. Maar ik was Dassen dankbaar, want hij was de enige die Rob Jetten vroeg naar zijn AI-gegenereerde posts op sociale media.
Een week eerder had de Volkskrant onthuld dat Jettens posts in meerderheid geschreven zijn door LLM’s als Claude en ChatGPT. Die produceerden weeïg chatbotproza als: „Verschillende verhalen, verschillende vormen van onrecht. Niet om met elkaar te vergelijken, maar wel om naast elkaar te blijven vertellen.” (Dit ging over Westerbork als concentratiekamp en als gedwongen opvangplek voor Molukkers.)
Nog schokkender dan het nieuws vond ik het gebrek aan ophef. Rob Jetten zelf zei, toen journalisten hem ernaar vroegen: „Het is tegenwoordig onderdeel van ons leven en van ons werk, en voor iedereen even een zoektocht hoe je dat op een zo goed mogelijke manier kan toepassen.” Daarmee was het dossier gesloten. Bij Jettens wekelijkse persconferentie, de dag na de Volkskrant-onthulling, vroeg niemand ernaar.
Het stemde me somber. Als de premier er geen kwaad in ziet om empathisch en inspirerend bedoelde teksten door bots te laten schrijven, en als dat geen heisa oplevert, hebben we onszelf als mensen dan al opgegeven?
„Maar hij schreef ze toch al niet zelf”, zeiden sommigen. Dat deed immers zijn socialemediateam. Maar dan mis je het punt. Dat de premier geen tijd heeft om alle teksten te schrijven voor alle socialemediakanalen kan ik begrijpen, maar dat maakt het niet logisch om de mens helemaal maar uit het creatieve proces te halen.
Volgens mij kun je AI gebruiken als het tijdwinst oplevert én er geen meerwaarde is van mensenwerk. De tijdwinst lijkt me in dit geval nihil. Hoe moeilijk is het om zo’n post te schrijven? Die ram je er toch zo uit, als lid van het socialemediateam? Is het echt sneller als je eerst de emoties van de premier moet aftappen, die in een machine stoppen en het resultaat moet controleren en bijschaven?
De meerwaarde van mensenwerk is er hier juist wél. Allereerst omdat AI-teksten vaak alle levenslust uit je zuigen. Maar ook omdat het waardevol is om taal te vinden voor je gedachten en emoties. Schrijven helpt je nadenken: het leert je te redeneren en je te verplaatsen in de lezer. Maar in plaats van dit te erkennen, gooit Jetten publiekelijk de handdoek in de ring.
Wat doet dit met scholieren die hun spreekbeurten laten schrijven door ChatGPT, vroeg Laurens Dassen tijdens het Kamerdebat. Moest de premier hen niet het goede voorbeeld geven? Maar Jetten zag het probleem niet, er waren immers wel mensen bij de tekst betrokken: „Het begint wel met wat je er menselijk in stopt en wat je er uithaalt en nog een keer menselijk ook checkt.” De mens als manager van zijn woordkeuze, in plaats van als schepper.
De kwestie staat symbool voor iets groters: de vraag wat we als mensen nog zelf willen doen. Wanneer wordt het verlies (bijvoorbeeld in cognitieve vermogens en levensgeluk) groter dan de winst? En wie trekt dan een grens?
Voor politici lijkt deze vraag nog onbekend terrein. Elders komt het gesprek meer op gang, zoals in de wetenschap en het onderwijs. 25 winnaars van de Fieldsmedaille, een soort Nobelprijs voor de wiskunde, publiceerden op 11 september een brief over het enthousiasme waarmee AI-bots wiskundige problemen te lijf gaan. De bots bedreigen het intellectuele werk, aldus de auteurs: dat draait niet alleen om oplossingen, maar ook om het opdoen van begrip en het formuleren van nieuwe vragen. De briefschrijvers vragen zich af „hoe te voorkomen dat we, terwijl AI onze manier van werken verandert, vergeten waarvoor dat werk in de eerste plaats bedoeld was”.
Een soortgelijke vraag stelde een AI-commissie van de Amerikaanse universiteit MIT vorige maand in een rapport. De commissieleden, studenten en docenten van MIT vreesden dat „veel AI-toepassingen studenten de kans ontnemen om te leren”, door „het verminderen van kritisch denkvermogen, het verzwakken van het geheugen, het ondermijnen van het zelfvertrouwen”. AI kan volgens hen zeker nuttig zijn, schreven ze, maar alleen als de mens centraal blijft staan.
MIT’s stelligheid is opmerkelijk, zeker in vergelijking met Nederlandse scholen en universiteiten. De discussie over kosten en baten van AI wordt hier vooral gevoerd tussen docenten onderling. Bij Jetten hoeven ze in elk geval geen inspiratie op te doen: die ziet AI in het onderwijs, zo zei hij in reactie op Dassen, vooral als „een hulpmiddel om meer te leren, meer te kunnen innoveren en uiteindelijk een sterker land te worden”. Zelf bedacht, maar bijna net zo nietszeggend als zijn AI-posts.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie