Duitse deelstaatverkiezingen Zondag zijn er deelstaatverkiezingen in Berlijn. De stad wordt internationaler en rijker, maar ook minder betaalbaar voor jongeren, gezinnen en mensen met lage inkomens. „De internationale betekenis van Berlijn neemt af.”
Protest tegen steeds hogere huurprijzen en gentrificatie in Berlijn, hier al in 2017 in Friedrichshain-Kreuzberg in een pand met kunstenaars en kleine bedrijven.
Op warme zomeravonden aan het Görlitzer Park klinkt uit de boomkronen het gezang van nachtegalen. Onder de bomen langs het park, in bushokjes en onder lantaarnpalen staan groepjes drugsdealers en gebruikers. Fietsers gaan er zo snel mogelijk langs.
Het Berlijnse park in de wijk Kreuzberg is een van de meest omstreden stukjes van de stad. CDU-burgemeester Kai Wegner, die na de verkiezingen op zondag afzwaait, liet voor bijna 2 miljoen euro een hek om het park bouwen om het ’s nachts af te sluiten. Hij meende zo de criminaliteit terug te kunnen dringen. Na een paar maanden zette een rechter een streep door de nachtelijke sluiting, omdat het stadsdeel Kreuzberg verantwoordelijk is voor het park. De wijk wil de sluiting niet, omdat drugsgebruikers met een dicht park hun toevlucht zoeken in de portieken van omwonenden. Het hek staat er nu voor niets.
Net als elders in Europa is het crack-gebruik ook in Berlijn de afgelopen jaren enorm gestegen. Die toename komt door een grote hoeveelheid cocaïne op de markt; crack is een vorm ervan die wordt gerookt. Bianca Wrana is maatschappelijk werker in een gebruikersruimte in de Reichenberger Strasse, parallel aan het Görlitzer Park.
Görlitzer Park in de Berlijnse wijk Kreuzberg, waar veel crackgebruikers en drugsdealers komen.
Bijna 80 procent van de bezoekers komt tegenwoordig om crack te roken, volgens Wrana. Het heeft haar werk veranderd, vertelt ze: „Vroeger consumeerden mensen hier vooral heroïne. Dat is meer een downer, mensen chillen en slapen erna. Het kwam erop neer dat we mensen uit hun schaaltje met muesli moesten trekken als ze boven hun ontbijt in slaap waren gevallen. Met crack is het precies andersom. Mensen hebben een korte en snelle high, en moeten dan snel op zoek naar een nieuwe dosis. Ze moeten de straat op, aan geld zien te komen. De cyclus gaat veel sneller. Daardoor zijn mensen ook vaak in een slechte mentale en lichamelijke toestand, omdat ze niet slapen, eten of drinken.” Het idee om het park – „Görli” in de volksmond – te sluiten vindt Wrana nogal simpel. „Je verplaatst het probleem – de gebruikers en dealers, de naalden en pijpjes, het vuil.” Er komen regelmatig buurtbewoners langs om te vragen hoe ze het beste iemand kunnen aanspreken die in hun gang slaapt of gebruikt.
Over een half uur gaan de deuren van de gebruikersruimte open; buiten staan al twee mannen te wachten tot ze naar binnen kunnen. In de ontvangstruimte hangt een poster voor een herdenking die in juni plaatsvond op een pleintje verderop: in 2025 overleden driehonderd mensen in Berlijn door drugsgebruik, een nieuw dieptepunt.
Op zondag 20 september zijn er verkiezingen in Berlijn. Burgemeester Kai Wegner (CDU), die sinds 2023 op zijn post zit, is niet opnieuw verkiesbaar: Wegner was op dag één van de grote stroomuitval afgelopen januari gaan tennissen, en in de stad werd hem dat niet in dank afgenomen.
In peilingen ligt Die Linke aan kop: de partij wil woningcorporaties onteigenen om huurprijzen betaalbaarder te maken. Dat is een rigide middel, en andere partijen zijn sceptisch over samenwerking met Die Linke als de partij aan die eis vasthoudt. Op plek twee staat de CDU, die meer woningen wil bouwen om de huren te drukken, bijvoorbeeld door een deel van het voormalige vliegveld Tempelhofer Feld te bebouwen. Op plek drie staat de radicaal-rechtse Alternative für Deutschland (AfD), die met name in wijken buiten de ring kiezers trekt.
De crackepidemie en haar slachtoffers staan in schril contrast met een andere statistiek in de wijk: de huurprijzen in de Reichenberger Strasse zijn in de afgelopen vijf jaar verdubbeld. In de straten rondom het Kottbusser Tor („Kotti”) en richting Hermannplatz werden altijd al drugs gebruikt, maar nu houdt de crackconsumptie gelijke tred met de gentrificatie van de wijk. Zoals een kennis uit de buurt eens opmerkte: je betaalt 2.000 euro huur per maand, maar moet om de dag over iemands behoefte voor je huisdeur heenstappen.
Aan de Paul-Lincke-Ufer aan het Landwehrkanaal, die parallel loopt aan de Reichenberger Strasse, houden start-ups kantoor, in de koffiebars wordt overwegend Engels gesproken. Mede door start-ups is de stad niet meer arm, en wordt er een stuk meer geld verdiend dan nog in de jaren nul, toen de toenmalige burgemeester de stad „arm, maar sexy” noemde. Volgens een recente enquête vindt een meerderheid van de Duitsers de stad niet meer arm, maar ook niet meer sexy.
Noordelijker in de stad, in Prenzlauer Berg, worden de hoge huurprijzen op een andere manier zichtbaar. Boekverkoper David Mesche heeft vijf winkels in de stad. Zijn filiaal aan de Helmholtzplatz moet hij vanwege een forse huurverhoging halveren. Van de afdeling voor kinderboeken blijven een paar kasten over.
Op een stoel op de stoep voor zijn winkel legt Mesche uit: „Veel eigenaars verkopen hun huizen, en die worden opgekocht door investeerders die de appartementen dan vervolgens gemeubileerd en vaak tijdelijk verhuren.” Door flats gemeubileerd te verhuren kunnen eigenaars de wettelijk vastgelegde maximale huur omzeilen. „En de mensen die zo’n huur kunnen betalen zijn vaak mensen die bij bedrijven als Google of Amazon werken, mensen die voor een jaartje of twee in Berlijn zijn. Vergeleken met tien jaar geleden is het aantal kinderen in de wijk gehalveerd.”
In zijn winkel verkoopt Mesche zo’n 30 procent minder boeken voor kinderen, vergeleken met vijf jaar geleden. Daarnaast is het lage geboortecijfer in de stad (1,18 kind per vrouw in 2025) ook te zien aan de crèches, die actief werven voor nieuwe aanwas. Een paar jaar geleden moesten ouders sollicitatiebrieven, foto’s en kerstkaarten rondsturen als ze kans wilden maken op een plek in de kinderopvang. De stad is voor jonge gezinnen te duur geworden; óók omdat een oudere generatie die grote woningen voor een goede prijs kon huren, niet kleiner kan gaan wonen omdat dat onbetaalbaar zou zijn.
Elke generatie Berlijners, zo lijkt het, treurt om het uitgaansleven zoals het ooit was. Alles begon in de jaren negentig, toen de ruimte en de vrijheid in de herenigde stad onbeperkt leek. De twintigers van toen wonen nog altijd in Berlijn Mitte, zo luidt het cliché, hun kinderen zijn veelal de deur uit, en omdat die partykids van het eerste uur nu vijftigers zijn, zijn de clubs uit het stadscentrum verdwenen. Emiko Gejic van de Clubcommission, een belangenorganisatie voor het Berlijnse nachtleven: „In Mitte en in Prenzlauer Berg hebben alle clubs moeten sluiten vanwege klachten van geluidsoverlast.”
Open podium in Monster Ronson’s Ichiban Karaoke, in Friedrichshain-Kreuzberg.
Clubs zijn tegenwoordig een stuk duurder, en ze zijn afhankelijker van de entreeprijzen omdat er minder wordt gedronken. De bekende plekken zijn vaak te prijzig voor studenten en andere jonge mensen, en trekken eerder een iets ouder, werkend publiek. Gejic: „Minder mensen hebben toegang tot uitgaansgelegenheden. Het is moeilijker voor kunstenaars en voor jonge mensen om in Berlijn te leven. De internationale betekenis van Berlijn als clubstad is daardoor afgenomen.” Volgens Gejic feesten jonge Berlijners wel, maar op hun eigen manier, vaak in eigen ruimtes. Veel twintigers zijn te vinden in ouderwetse, vaak bomvolle Kneipen waar bier nog 3 euro kost en binnen mag worden gerookt.
Clubliefhebbers zoeken tegenwoordig hun heil ook op andere plekken: in Wuppertal bijvoorbeeld, tot nu toe vooral bekend van de zweefbaan door de stad, waar drie jaar geleden een nieuwe club opende in een bunker. DJ’s zijn laaiend over de akoestiek in ‘Open Ground’. En in de stad, niet ver van de Nederlandse grens, schijnen de huurprijzen voor woningen en ateliers ook nog heel schappelijk te zijn.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie