Duitse deelstaatverkiezingen Na de verkiezingswinst van de AfD in Saksen Anhalt lonkt komende zondag een nieuwe zege in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Maar de partij stuit er op de bovengemiddeld populaire SPD-minister-president van de deelstaat, Manuela Schwesig.
Philipp da Cunha van de SPD tijdens de verkiezingscampagne in Bützow.
Het dorp Dabel in Mecklenburg -Voor-Pommeren heeft zo’n 1.300 inwoners en bestaat uit een paar straten omzoomd door eiken en lage woonhuizen achter gemaaide gazons. Op een maandagavond in september nodigt de lokale afdeling van de Alternative für Deutschland (AfD) bewoners uit voor een ‘Feierabendbier’, een borrel na het werk, op een parkeerplaats in het dorp. Onder een partytent en op bierbanken hebben zich zo’n veertig mensen verzameld plus een handvol kinderen. Er wordt bier gedronken, er worden AfD-folders en dito bidons uitgedeeld, maar vooral wordt er gekletst.
Na de verkiezingswinst van de AfD in Saksen-Anhalt stevent de partij ook bij de verkiezingen komende zondag in de noordoostelijke deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren af op een overwinning. Een deel van het succes in de twee deelstaten is te verklaren door de inzet van de partij in landelijke gebieden. Mecklenburg-Voor-Pommeren is de dunst bevolkte Duitse deelstaat, de afstanden zijn groot, het culturele aanbod en het aantal sociale ontmoetingsplekken zijn beperkt. In die relatieve leegte organiseert de AfD in Dabel een borrel op straat.
„In de afgelopen twee jaar hebben we de partij hier enorm versterkt”, zegt AfD-kandidaat Jan-Phillip Tadsen. „We hebben nieuwe, lokale gemeenschappen gevormd.” De AfD ís er en luistert, zegt Dieter, die niet met zijn achternaam in de krant wilomdat hij media wantrouwt. „De andere partijen, SPD en CDU, zijn doof en blind.”
Dit voorjaar lekte een strategisch plan van de AfD in de zuidwestelijke deelstaat Rijnland-Palts uit met de titel „Ländliche Raumnahme”, ‘Landelijke ruimte innemen”. Volgens het plan moet de partij fysieke ruimte innemen en op die manier steeds meer het plaatselijke debat bepalen om zo de „dorpen te veroveren”. Onderdeel van de strategie is het overnemen van noodlijdende kroegen of cafés, en parlementariërs moeten de kantoren in hun kiesdistricten inrichten als ontmoetingsplekken.
In Mecklenburg-Voor-Pommeren heeft de AfD niet zo’n plan op papier gezet, zegt Tadsen, die sinds 2021 in het deelstaatparlement in Schwerin zit. „Wij deden dat intuïtief al. Mijn kantoor is een ontmoetingsplek, ik heb een achtertuin, er is altijd koffie. We hebben al eens een barbecue georganiseerd, we hebben ook een keer een wandeltocht gemaakt met elkaar. We proberen alledaagse ontmoetingsmomenten te creëren, en tot nu toe lukt dat heel goed.” Tadsen heeft zijn kantoor in het nabijgelegen stadje Sternberg, en het aantal AfD-leden groeit er volgens hem gestaag. Na de verkiezing zou hij graag een café beginnen met gelijkgestemden. „Een plek waar je goed kunt eten en samenzijn, maar waar je ook evenementen kunt organiseren. Podiumdiscussies voor het rechterdeel van het politieke spectrum – ik denk dat daar grote belangstelling voor is in een stad als Sternberg.”
Als voorbeeld noemt Tadsen een debat met auteur Benedikt Kaiser, een dertiger die in het verleden actief was in neonazi-groepen en nu als ‘ideoloog’ binnen de AfD veel aanzien heeft. Volgens Kaiser moet de AfD in voetbalverenigingen en op scholen „dominant” zijn om daar de partijstandpunten gangbaar te maken. Op veel plekken nemen AfD’ers die lokale opdracht ter harte.
Op de geïmproviseerde borrel in Dabel rennen kinderen rond met blauwe AfD-ballonnen. Een lijnbus rijdt langs, de chauffeur toetert uitgebreid en laat met een grijns het peaceteken zien. Anderen toeteren en schudden hun vuist naar Tadsen in een overwinningsgeste. Tieners vragen hem om een handtekening. De steun voor de AfD’er lijkt vrijwel mainstream.
Verkiezingsbijeenkomst van AfD in Mecklenburg-Voor-Pommeren.
In reactie op het beleidsplan uit Rijnland-Palts zeiden critici dat de schijn van gezelligheid het extreemrechtse gedachtengoed van de AfD moet verhullen. De bijeenkomst in Dabel is niet expliciet politiek en meer een soort buurtborrel. Tadsen schudt met een brede glimlach handen. Dat de partij in de deelstaat alle Syriërs wil uitzetten omdat Syrië „veilig” is, komt niet ter sprake. De dynamiek is vergelijkbaar met die in Saksen-Anhalt, waar lijsttrekker Ulrich Siegmund succes had met een optimistische campagne in combinatie met een rechts-nationalistisch programma. Tadsen noemt het succes van Siegmund een belangrijke les voor de partij: „Wij moeten vertrouwen uitstralen en zeggen, wij zijn er voor jullie, samen zijn we met velen en kunnen we de dingen echt aanpakken.”
Huisarts Elke Brandt staat onder de partytent. Hij protesteerde langdurig tegen de komst van een azc in Dabel. „Twintig of dertig mensen hadden we hier goed kunnen opvangen, maar niet zo veel.” Honderddertig mensen zijn nu gehuisvest in een oude kazerne buiten het dorp. „We hebben er geen last van, want ze zitten te ver weg. Maar op deze manier vindt geen integratie plaats en dat vind ik ongelofelijk. En als wij protesteren is dat ‘heel erg’ en zijn wij ‘de kwaaien’. Als je problemen aankaart ben je meteen radicaal-rechts.” Andere problemen in het dorp zijn de geplande aanleg van een windmolenpark in de buurt en, nog altijd, de coronamaatregelen. Brandt over het protest: „Het dorp is in opstand gekomen, maar niemand heeft geluisterd.”
Op het marktplein in het stadje Bützow, dertig kilometer verderop, probeert SPD-kandidaat Philipp da Cunha te luisteren naar de besognes van passerende kiezers. De SPD en ook andere partijen zijn zich bewust van de aanpak van de AfD op het platteland.
De CDU van kanselier Friedrich Merz stuurde begin dit jaar speciale afgevaardigden naar Schwerin en naar Maagdenburg in Saksen-Anhalt om ervoor te zorgen dat de partij in landelijke gebieden zichtbaarder is. In Schwerin trad een CDU’er met die opdracht na korte tijd terug. SPD-minister voor Woningsbouw Verena Hubertz in Berlijn deed in het voorjaar een wetsvoorstel waardoor gemeentes onroerend goed zouden kunnen kopen als er anders een „niet democratische” koper mee vandoor zou gaan. Hubertz wilde zo het AfD-plan om dorpskroegen over te nemen torpederen.
Ook de SPD in Mecklenburg-Voor-Pommeren leert in zekere zin van de AfD. Da Cunha organiseert vlak voor de verkiezingen nog een „pop-up Biergarten” in een dorp in zijn kiesdistrict.
Het narratief van de AfD – dat politici uit de regering in Schwerin niet benaderbaar of aanspreekbaar zijn – klopt niet, volgens Da Cunha. „Het is een frame van de AfD dat ‘de politiek er niet is voor de mensen’. Een SPD-collega uit Berlijn was iedere dag met een busje onderweg in zijn district hier in Mecklenburg. Hij was in ieder dorp. Toch was het verhaal: die is er nooit.” In een dunbevolkte regio is het moeilijk om nadrukkelijk aanwezig te zijn, aldus Da Cunha.
In Bützow lukte het de AfD een paar maanden. In het stadje stopt een trein, er staat een oud en imposant stationsgebouw. De eigenaar van dat gebouw dacht het aan de AfD te kunnen verkopen; een paar maanden lang wapperde een trits AfD -vlaggen op het gebouw en werden er partijbijeenkomsten gehouden. Op sociale media schreef een AfD-lid: „We hebben Bützow veroverd.” Maar de verkoop van het gebouw waar de eigenaar op hoopte kwam niet tot stand, en na ruzie over geld eindigde de samenwerking.
Da Cunha: „AfD-politici in het parlement gebruiken al hun tijd en geld om ter plekke te zijn. Maar dat betekent ook dat ze nauwelijks parlementair werk doen.” Voor de SPD betekent het niettemin dat ze „er nóg meer moeten zijn”, zegt Da Cunha.
SPD-posters in Bützow.
Huidig SPD-minister-president van Mecklenburg-Voor-Pommeren Manuela Schwesig is bovengemiddeld populair voor een politica die bij een coalitiepartij in Berlijn hoort. Kanselier Merz en zijn regering van CDU/CSU en SPD zijn uiterst ongeliefd. Merz was niet welkom op CDU-verkiezingsbijeenkomsten in Saksen-Anhalt, omdat hij zijn partij alleen maar zou schaden, en na een enkel optreden in Mecklenburg waar hij werd uitgejouwd hoeft hij daar ook niet meer te komen. „We voeren een overlevingsstrijd”, zei de CDU-lijsttrekker Daniel Peters. De partij dreigt de kiesdrempel van 5 procent niet te halen.
Schwesig is heel goed in het contact met de burger, volgens de mensen in Bützow. Da Cunha: „Ze interesseert zich écht voor problemen van mensen, laat die vaak noteren en probeert er dan iets aan te doen.” De SPD van Schwesig staat op 33 procent in de peilingen, een forse stijging ten opzichte van de 19 procent een jaar geleden. De AfD komt in de peilingen uit op 38 procent. Brigitte Schulz, pedagogisch medewerker in ruste, zegt in Bützow: „Schwesig is ontzettend menselijk. Je weet dat ze er is voor de kleine man. En ze is altijd onderweg in de deelstaat.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie