Toen José Manuel Barroso in 2010 aankondigde dat hij in een grote speech voor het Europese Parlement vooruit wilde kijken naar het komende politieke jaar, waren de cynische reacties niet van de lucht. Zelfs in de Europese ambtenarij klonk hoongelach. Een Europese State of the Union, wat dacht die man wel? Europa was Amerika toch niet? Was het de Commissievoorzitter in de bol geslagen?
Zestien jaar later moet je vaststellen dat de jaarlijkse State of the Union, de toespraak waarin Ursula von der Leyen woensdag haar langere-termijnplannen presenteerde voor het Europees parlement in Straatsburg en het grotere publiek, een politiek ritueel is geworden. De speech heeft zijn eigen acroniem, SOTEU, met website en hashtag. Al weken van tevoren gonsde het in Brussel van de geruchten over wat er wel/niet in zou komen, en wie haar oor wel/niet hadden. Media klopten alles lekker op: zou ‘VDL’ een socialemediaverbod aankondigen voor kinderen tot dertien jaar, tot veertien jaar of tot vijftien jaar? En wat ging ze Canada precies aanbieden? Al in mei verstuurden denktanks, universiteiten en publieke podia in allerlei Europese landen uitnodigingen voor live ontbijtviewings of debatavonden met analyses achteraf. Die in het Haagse Nieuwspoort zat bomvol.
Oké, de toespraak van de Canadese premier Mark Carney, een dag later ook in Straatsburg, was beter. Carney is een soepeler redenaar dan de houterige Von der Leyen. Hij had het ook makkelijker, want anders dan zij hoefde hij niet vrijwel alle parlementaire bloedgroepen iets te bieden. Maar dat is het punt hier niet. Waar het om gaat, is dat de Brusselse politiek, tot voor kort gedomineerd door techneuten en beleidscompromissen vol eurojargon – en dus volstrekt oninteressant voor de gemiddelde burger – eindelijk een beetje volwassen aan het worden is.
Er wordt van alle kanten op Europa ingebeukt (door Rusland, Amerika en China) en daardoor staan er behalve visquota en chemische richtlijnen steeds meer politieke onderwerpen op de agenda in Brussel – en defensie, zorg en veiligheid zijn onderwerpen waar burgers meer mee hebben dan met, zeg, het derde EU-transportpakket. Er komen ook steeds meer echt Europese media (in plaats van louter nationale media) die de Europese politiek volgen, zoals Politico, dat in Brussel rond de honderd verslaggevers heeft. Als die op een dag geen scoop hebben, maken ze er gewoon eentje. Ten slotte zijn ook extreemrechtse eurosceptici, die nooit meededen aan de Europese politiek en altijd op het nationale politieke podium tegen het ‘Brusselse monster’ tekeer gingen, nu de Europese politiek ingegaan. Zij willen Europa van binnenuit veranderen, en hebben hun scheldpartijen en simplificaties meegenomen naar Brussel.
Al die dingen maken de Europese politiek minder steriel. Ze blazen die leven in, en geven die eindelijk wat drama en emotionele lading. Een democratie heeft theater nodig, en rituelen. De nationale politiek heeft Prinsjesdag, met de koets, de troon, de modeshow en de pathetische hoedenselfies die viraal gaan op Instagram. Precies zo heeft de Europese politiek nu SOTEU, waarin thema’s centraal staan die de lidstaten niet in hun eentje kunnen tackelen, waardoor ze die nu samen aanpakken – zoals klimaatverandering, defensie of het disciplineren van grote Amerikaanse datagiganten. Naast het warmrode pluche en gedempte licht van de Koninklijke Schouwburg ziet het kille blauwe Straatsburgse halfrond er niet uit. Maar Europarlementariërs tweeten en filmen zichzelf een ongeluk – de SOTEU is dé kans om op te vallen. Elk jaar is er een eregast. Er worden altijd een paar jonge Europese helden in het zonnetje gezet. Als je goed kijkt zie je achter de Commissievoorzitter zelfs een geüniformeerde bode staan, met een grote zilveren ketting – de Europese invulling van ‘pompeus’. En, bovenal: nog dagenlang worden de woorden van Von der Leyen becommentarieerd, tegengesproken, belachelijk gemaakt en te licht of te zwaar bevonden. Heel goed.
„Speech is power”, zei Ralph Waldo Emerson eens. Woorden doen ertoe, in een democratie. Politiek debat en de uitwisseling van argumenten zijn de levensader van de democratie. Ook Europa kan niet zonder.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie