De EU en Canada Deze week flirtten Canada en Europa voor het eerst in het openbaar; achter de schermen is er al langer toenadering. Maar de zoektocht van Carney en Von der Leyen verloopt heel anders.
De Canadese premier Mark Carney was deze week eregast bij het Europees Parlement in Straatsburg, waar hij een dag na Ursula von der Leyens State of the Union zelf een toespraak hield.
Dit voorjaar stapte een delegatie van Europese ambtenaren uit Luxemburg op het vliegtuig naar Canada. Bestemming: een mijnbouwbeurs in Toronto. Het was een unicum. De EU had wel vaker delegaties naar eerdere edities van dezelfde beurs gestuurd. Maar deze groep ambtenaren, allemaal werkzaam voor de Europese Investeringsbank (EIB), kon iets nieuws op tafel leggen: geld.
Met een lening van de EIB kan Canada meer essentiële grondstoffen delven. Daar profiteert Canada van, maar Europa ook. Dat snakt naar zulke grondstoffen. Dat de EIB normaliter alleen in Europa en af en toe in ontwikkelingslanden investeert, was voor Brussel geen bezwaar. Er kan ineens van alles. Een deal is er nog niet, maar dit weekend vliegt Nadia Calviño, de baas van de EIB, naar Canada om verder te praten.
Zo zie je: het ‘geassocieerd lidmaatschap’ of ‘lidmaatschap-light’ waarmee Canada en de EU flirten, staat niet op zichzelf.
De innige band die deze week voor de hele wereld zichtbaar werd, wordt in de luwte al zo’n anderhalf jaar in de steigers gezet – al lag het initiatief tot nu toe meestal juist bij de Canadezen. Sinds zijn aantreden als premier in maart vorig jaar heeft Mark Carney getimmerd aan een onafhankelijker en minder kwetsbaar Canada. Die missie is alleen maar urgenter geworden nadat de handelsruzie met de Verenigde Staten de afgelopen weken opnieuw oplaaide.
Carney’s koers was ingezet vóórdat de bom deze zomer barstte tussen Ottawa en Washington. Canada had onderzeeërs besteld in Duitsland. Het kocht zich in bij het Europese defensieprogramma SAFE. Zelfs bij de toetreding tot het Eurovisiesongfestival – in 2027 doet Canada voor het eerst mee – was Carney volgens Canadese media zelf betrokken geweest.
Deze week flirtten ze voor het eerst in het openbaar. Het begon met de handreiking van Ursula von der Leyen, die haar State of the European Union woensdag aangreep om „de deur open te zetten” naar een samenwerking op het „hoogst mogelijke niveau”, een ‘geassocieerd lidmaatschap’ dus. Een dag later nam Carney in een toespraak op dezelfde plek, het Europees Parlement in Straatsburg, de uitnodiging dankbaar aan.
Dat een gepiepelde Donald Trump in de tussenliggende 24 uur de toenadering had afgedaan als „lachwekkend” en dreigde met nieuwe straftarieven, leek de verbroedering alleen maar te versterken. Zonder de Amerikaanse president waren Canada en de EU elkaar nooit zo dicht genaderd.
Canada, de EU, iedereen zoekt naar houvast in wat Von der Leyen deze week betitelde als een „koele, broze” en „openlijk vijandige” wereld. De oude orde is weggeslagen. In de plaats komt een wereld die door de Amerikaanse oud-handelsgezant Michael Froman wordt omschreven als de ‘polyamoureuze handelsorde’. Geen vaste relaties, maar losse parallelle verhoudingen, clubjes die samenwerken op deelonderwerpen zonder elkaar op alles het ja-woord te geven.
„Ik stel geen derde blok voor om te fungeren als een rivaal van de grootmachten – zij het met betere manieren”, zei Carney in zijn speech.
De Canadese premier Mark Carney spreekt donderdag het Europees Parlement in Straatsburg toe.
De toespraak van Von der Leyen had veel gemeen met die van Carney. Maar ze heeft niet dezelfde wendbaarheid als hij.
Veelzeggend was dat het deze week lang ging over de woorden ‘geassocieerd lidmaatschap’. Dat begrip is nieuw, het staat niet in de EU-statuten. Europese regeringen voelden zich overvallen toen Von der Leyen er woensdag over begon. Hun ambassadeurs in Brussel waren niet vooraf geïnformeerd. En over wat ze wel hadden gehoord – vergaande samenwerking, op tal van vlakken – hadden ze hun zorgen geuit.
Vergaande samenwerking? Tien van de EU-landen hebben het bestaande CETA-vrijhandelsverdrag met Canada nog niet eens geratificeerd. Welke toezeggingen had Brussel in gedachten? En wat zou Trump zeggen?
Ook Carney zat met die term in zijn maag. In Canada riep de oppositie dat je niet kunt zeggen dat je soeverein wil zijn én ondertussen aansluiting bij de EU zoeken. Maar het was Carney zelf die de toenadering had geïnitieerd.
Hoewel Carney’s team dit vervolgens ontkende, was hij zelfs degene die de term had gemunt, volgens ambtelijke bronnen (aan zowel Canadese als Europese zijde) in The Wall Street Journal. En dat was geen losse flodder, Carney kent Europa als zijn broekzak. Terwijl de EU met het Verenigd Koninkrijk onderhandelde over de Brexit-deal, runde Carney in Londen de Bank of England.
Het viel alleen thuis niet goed. Vandaar dat Carney donderdag in zijn toespraak en tegenover journalisten liever verwees naar die andere term die Von der Leyen had gemunt: een ‘alliantie voor de toekomst’. De naam is bijzaak, zei de Canadese EU-ambassadeur: de inhoud doet ertoe.
Het zijn twee afwijzende reacties op een nieuw begrip, maar wel fundamenteel verschillend. Europese leiders zijn bang voor de vlucht naar voren. Carney ís die vlucht naar voren.
Hij moet wel, Carney. Sinds Canada, de VS en Mexico hun handelsbarrières in de jaren negentig grotendeels ophieven, is de Canadese economie volledig verknoopt met die van de VS. Het drijft meer handel met de Amerikanen dan met de rest van de wereld bij elkaar. Nu de Canadezen ineens aankijken tegen torenhoge nieuwe heffingen, is haast dan ook geboden. Binnen tien jaar, heeft Carney gezegd, moet de Canadese export naar landen buiten de VS verdubbeld zijn.
Daar hoort een koerswijziging bij. Canada gaat de komende tijd veel meer boren naar olie en gas om een ‘energiesupermacht’ te worden. Het snoeit flink in zijn klimaat- en milieuregelgeving. Carney flirt met Europa, maar reisde dit jaar ook naar Beijing en zette de deur weer op een kier voor Chinese elektrische auto’s.
Zo rigoureus stuurt de EU nog niet bij. Europa is veel minder afhankelijk van de VS dan Canada, de noodzaak is minder voelbaar. Maar dat is niet de hele verklaring. Het continent ligt ook met zichzelf in de knoop. De Europese Investeringsbank wil best geld uitlenen zodat Canada meer grondstoffen kan delven, grondstoffen waarvoor Europa nu afhankelijk is van China. Maar grondstoffen uit Canada zijn duurder. En de EU wordt het er niet over eens om ook geld te regelen voor Europese bedrijven die willen omschakelen. Zo stroperig gaat het op veel terreinen.
Fractieleider van de Groene Partij Terry Reintke draagt tijdens Carney’s toespraak een vuurrood Canadees ijshockeyshirt.
Misschien schuift dit nu op. Carney’s betoog kreeg in het Europees Parlement veel steun, ook uit onverwachte hoeken. Terry Reintke, de groene fractieleider die in de zaal in Straatsburg de aandacht trok door juichend bij Carney’s toespraak te verschijnen in een vuurrood Canadees ijshockeyshirt, stemde in 2017 nog tegen het CETA-verdrag. „Als ik dan toch olie nodig heb”, zei de Belgische sociaaldemocraat Kathleen van Brempt nuchter, „haal ik het liever uit Canada dan uit de VS”.
Het speelt in het voordeel van Carney – en Von der Leyen – dat ook radicaal-rechts de handen heeft afgetrokken van de uiterst impopulaire Trump.
Maar in de lidstaten, waar de meeste macht zit, is de aarzeling groot. Er liggen rapporten van Mario Draghi en Enrico Letta klaar vol adviezen om de Europese economie aan de praat te krijgen, bij alle regeringsleiders bekend. Maar zij vinden het politiek risicovol om te hervormen. En ook Von der Leyen bleef woensdag in haar speech weg van harde keuzes.
Het gevolg: het is ieder voor zich. Zo kan het dat de herbewapening van de EU inmiddels in volle vaart is, met honderden miljarden aan extra investeringen, terwijl toezichthouders, ambtenaren en lobbyisten constateren dat het meeste geld nog net als vroeger wordt uitgegeven: nationaal. Meerdere Europese premiers luidden deze week de noodklok. Ze voorzien nieuwe Russische aanvallen in Europa. De Poolse premier Donald Tusk waarschuwde expliciet voor ‘drones en raketten’. Maar het gezamenlijk inkopen van wapens komt niet van de grond.
Carney leidt in Canada een regering zonder coalitiepartners, zijn populariteitscijfers zijn hoog. Zijn Europese collega’s hebben dat voordeel niet. Zij hebben twistende coalities en anti-establishmentpartijen hijgend in hun nek.
Beleid op de lange termijn is een luxe. Nu kijkt iedereen weer bezorgd naar Duitsland, waar bondskanselier Friedrich Merz wankelt. En dan moet het superverkiezingsjaar 2027, met verkiezingen in Frankrijk, Italië, Spanje en Polen – na Duitsland de vier grootste landen van de EU – nog komen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie