Duitse literatuur Kortsluiting van de Duitse schrijver Wolf Haas is behalve een aantrekkelijk misdaadverhaal ook een ingenieus spel met de taal. Zoveel vertelplezier spoort onmiddellijk aan tot herlezen.
‘Tekenen’ van M.C. Escher, 1948.
Al in de openingszin van zijn roman Kortsluiting roept Wolf Haas de associatie op met de grafische kunstenaar M.C Escher wiens duizelingwekkende optische illusies ook als legpuzzels zijn afgedrukt: „Franz Escher zat nog steeds op de elektricien te wachten, toen hij klaar was met de puzzel.” Wat volgt is een lichtvoetige en hecht gecomponeerde roman die uitblinkt door het spel met illusies. Op onderhoudende wijze vervlecht Haas fictie en werkelijkheid.
Wolf Haas: Kortsluiting.(Wackelkontakt) Vert. Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen. Meridiaan, 255 blz. € 24,99
De achternaamgenoot van de beroemde Nederlander heeft een grote puzzelcollectie, is sociaal onhandig, verdiende ooit wat bij als uitvaartspreker en begint met zijn verjaardagsgasten aan een puzzel van Eschers litho van twee gedetailleerde, levensechte handen die elkaars mouwen schetsen. De puzzelverslaafde Escher is ook een gretige lezer van boeken over de maffia. Wachtend op de elektricien leest hij een roman over een maffioso die als kroongetuige een beschermingsprogramma krijgt. Die Italiaan bouwt onder nieuwe naam (Marko Steiner) een nieuw leven op in Duitsland en leest op zijn beurt een roman waarin iemand met de naam Escher op een elektricien wacht.
Marko is zich van zijn afkomst bewust en is in zijn nieuwe Heimat op zijn hoede, wetende dat wraak nooit eindigt: ,,Moorden die werden begaan om moorden te wreken die uit wraak waren begaan. Hoe meer mannen gewelddadig geliquideerd werden, hoe meer de verweesde zonen van de weduwen als prinsen werden behandeld en opgroeiden tot brute moordenaars die nieuwe weduwen maakten.” Hij ruikt meteen onraad als hij bij een tankstation Italianen ontmoet die ondanks heet weer „een elegant pak” droegen, „alsof ze op weg waren naar een bruiloft of van een begrafenis kwamen”. Als hij aan zijn verleden denkt komen slachtoffers voorbij in zijn herinneringen, zoals een oom die is „ingemetseld in een muur van de ondergrondse parkeergarage van de school”.
Haas voert de spanning in beide verhaallijnen op en zet door de verhaallijn over de elektricien die een storing moet oplossen beide betekenissen van het begrip spanning in. Als lezer moet je op onverwachte momenten de ene verhaallijn loslaten om naadloos in het andere verhaal verder te lezen. Gaandeweg schakel je sneller heen en weer. De elektricien is in letterlijke zin een schakelfiguur.
De romantitel is passend, maar niet letterlijk vertaald. Het Duitse begrip ‘Wackelkontakt’ betekent iets anders dan ‘kortsluiting’, want in dat geval valt de zekering uit. Bij een ‘Wackelkontakt’ is het contact los. De stroomkring is af en toe onderbroken, zoals in deze roman het ene verhaal door het andere verhaal wordt afgelost en toch ermee samenhangt.
De roman zit vernuftig in elkaar en ook tot op detailniveau zijn er parallellen die veel leesplezier opleveren. Haas trekt alle registers open, hij laat Escher al in paniek raken bij het betreden van een trap: „Als hij nog één stap zette, zou hij in een maalstroom belanden en trap na trap eeuwig moeten afdalen, zoals op die puzzel die hij al zo vaak had gelegd.” Pas door te gaan lezen, kalmeert hij.
Kenmerkend voor Wolf Haas is dat hij met de taal speelt. Hij promoveerde ooit op de taaltheoretische grondslagen van de concrete poëzie en dat zie je ook terug als een personage de meerduidige naam van de Oostenrijkse blend-wijn ‘Gemischter Satz’ (gemengde zin) inspirerend vindt. Het komt de auteur goed uit dat Marko Duits leert. Hij grijpt dat aan om scheldwoorden, werkwoordvervoegingen en taalbeschouwingen in te bouwen („Kordaat kordater kordaatst. Driest driester driest. Of het meest driest?”) Naast het taalspel valt op dat Haas in gevatte en absurde zinnen met schijnbaar irrelevante uitweidingen temporiseert en de spanning opvoert.
Wolf Haas is een van de bekendste Oostenrijkse schrijvers. Zijn romans over de detective Simon Brenner, een dwarse persoonlijkheid, kregen een cultstatus. Haas ontleedt daarin met zwarte humor de Oostenrijkse samenleving. Enkele krimis werden verfilmd en hij kreeg belangrijke literaire prijzen. Kortsluiting benadrukt nogmaals dat literaire ambitie met een toegankelijke misdaadroman samengaat. Herlezing van deze wervelende roman is aanlokkelijk.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie