Algemene Politieke Beschouwingen Alle ogen waren tijdens dag twee van de Algemene Beschouwingen in Den Haag gericht op premier Jetten: het waren de eerste Beschouwingen met een minderheidskabinet. Vanuit de oppositie klinkt telkens hetzelfde: ‘Premier Jetten, kies, alsjeblíéft.’
Premier Rob Jetten tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.
Fractievoorzitter na fractievoorzitter probeert het donderdag op een eigen manier, in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Keer op keer vragen ze premier Rob Jetten van D66 of hij nou over links of over rechts wil regeren met zijn minderheidskabinet.
50Plus-leider Jan Struijs begint over een voetbalteam en wil weten wat „de opstelling” wordt. Hij maakt zich zorgen. „De warming-up duurt al veel te lang!” Mona Keijzer, afgesplitst van BBB, noemt het een keuze tussen ,,klimaatgekkigheid” of ,,lage belastingen”. Chris Stoffer van de SGP wil weten of de premier zijn stikstofplannen gaat aanpassen voor rechts, of zijn stikstofdeal met Pro overeind houdt. JA21-fractievoorzitter Joost Eerdmans heeft het over vermogenden hoger belasten, of de box 3-belasting repareren in hun voordeel. En Jesse Klaver (Pro) vraagt zich af of het kabinet nou met hem mee wil werken aan het zwaarder belasten van miljonairs, of om en nabij de twintig miljard euro wil uitgeven aan de vermogensbelasting.
Maar allemaal zeggen ze de hele ochtend in de kern hetzelfde tegen premier Jetten: kies, alsjeblíéft. Het is de oproep die al sinds de start van deze minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA klinkt.
Alleen weigert de premier nog altijd een keuze te maken, ook op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen (APB), het belangrijkste debat van het jaar. Jetten begint keer op keer stoïcijns over „brede steun” vanuit een „brede meerderheid”. De premier wil volgende week nóg een ronde gesprekken met de oppositie organiseren om te zoeken naar die brede meerderheden – de uitnodigingen zouden deze avond nog de deur uitgaan. Het maakt ook meteen duidelijk: deze APB worden nog geen keuzes gemaakt over meerderheden voor de begroting van 2027.
Van ‘brede meerderheden’ wilen de oppositiepolitici niets meer horen. „Groundhog Day”, noemt Pro-leider Jesse Klaver dat. „Ik voorzie chaos”. Oppositiepartijen geloven niet dat de tegenstellingen tussen links en rechts kunnen worden opgelost, de wensen zijn simpelweg té uiteenlopend. De zoektocht naar het brede midden wordt door de oppositie niet gezien als uitgestoken hand maar juist als bewijs dat dit kabinet niet bereid is één flank daadwerkelijk tegemoet te komen. Jetten heeft hen niets te bieden, zo wordt dat gezien.
Jesse Klaver (Pro) overlegt met fractieleden tijdens de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.
Wie in de machinekamer van het kabinet kijkt, snapt direct waarom. Zoals het er nu voor staat, kán Jetten helemaal niet kiezen, zonder direct een kabinetscrisis uit te lokken. De premier geeft leiding aan een verdeeld kabinet. De VVD probeert Pro te vermijden, D66 en CDA zien die partij als onvermijdelijk. En de begrotingscrisis binnen het kabinet van eind augustus heeft aangetoond dat D66 en CDA zó anders denken over vermogen dan de VVD, dat er geen normale onderhandeling over kan worden gevoerd. Minister van Financiën Eelco Heinen wilde geld steken in de vermogensbelasting door de inkomstenbelasting te verhogen, zo bleek uit een reconstructie van NRC. Dat is niet alleen voor Pro taboe, maar ook coalitiepartners D66 en CDA willen dat niet.
Dat voor heel de Kamer duidelijk is wat zij al wisten, dat het kabinet niet één geest heeft, maakt de tweede dag van de APB voor debuterend premier Jetten niet makkelijker. Toch lijkt hij niet van zijn stuk gebracht door de patstelling in zijn kabinet.
Sterker: op de eerste dag van de APB leek het even alsof Jetten de wind mee had. Hij zou misschien toch níét gedwongen worden om te kiezen tussen links en rechts. JA21-leider Joost Eerdmans had in de ochtend nog gesproken over een „t-splitsing”, met JA21 aan de ene kant en Pro aan de andere. Maar ‘s middags zei hij ineens dat JA21 zich wél wilde lenen voor wisselende meerderheden. Per begroting zouden er volgens Eerdmans deals moeten komen. Een integrale deal over álle begrotingen leek een gepasseerd station. Maar dat bleek van korte duur: Eerdmans eiste nog geen 24 uur later op donderdagochtend toch weer wél dat het kabinet zou kiezen.
Jetten benoemde dat dit zijn eerste APB was als premier, maar wel al zijn negende als Haags politicus. Tijdens het debat kwam zijn flinke geschiedenis in de Kamer en het kabinet eigenlijk weinig ter sprake. Wel vond Christine Teunissen (PvdD) dat de voormalig klimaatminister te weinig deed voor het klimaat.
Fractievoorzitters in de Tweede Kamer tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen.
Alleen Denk-leider Stephan van Baarle heeft de oude Jetten echt vergeleken met premier Jetten. Van Baarle wees erop dat de D66-leider samen met hem in Rode Lijn-demonstraties voor Gaza had gestaan.
Nu vroeg Van Baarle zich af „hoe deze minister-president er tegenaan kijkt dat hij gesprekken moet voeren bijvoorbeeld met JA21, waar verschrikkelijke uitspraken worden gedaan over de islam.” Ook wees Van Baarle erop dat Jetten had gesproken over de begroting met PVV-afsplitser Gidi Markuszower, die had opgeroepen tot „maximaal geweld” tegen Palestijnse vluchtelingen. „Dat is toch normaal maken wat niet normaal is?”, vroeg Van Baarle aan Jetten. „Bij vlagen heb ik het idee dat ik tegenover Dick Schoof sta. Toen stond ik hier samen met Rob Jetten: ‘Premier, normeer!’”
Volgens Jetten staat Markuszower inhoudelijk te ver af van de coalitie, en moet normeren gebeuren op het moment dat iemand de bocht uitvliegt. Oftewel, was de conclusie, Jetten ging Markuszower niet principieel uitsluiten vanwege zijn standpunten.
Wat Van Baarle niet benoemt, maar in de coalitie zo wordt gezien, is dat de coulante houding van Jetten richting Markuszower komt doordat hij premier is van een minderheidskabinet. CDA’ers, die achter de schermen hun afkeer van Markuszower uitventen, zeggen dat zij wel zouden willen dat die partij wordt uitgesloten. Maar ze vinden het geen mogelijkheid, omdat het minderheidskabinet nu eenmaal blijvend zoekt naar zetels en bewegingsruimte nodig heeft.
Hoewel de eerste APB van premier Jetten héél anders was dan de edities van zijn voorganger Dick Schoof (een beweeglijke premier die vaak openlijke ruzies in zijn kabinet moest sussen tijdens debatten), waren er dus ook constanten. Nog steeds heeft Nederland een regering die weinig normeert. En nog altijd heeft Nederland een coalitie die niet samen tot één plan kan komen.
Vak K, het vak waar het kabinet zit in de Tweede Kamer, tijdens een schorsing van het Kamerdebat, met in het midden premier Rob Jetten (D66), geflankeerd door zijn vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA).
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie