Of Nederland in 2027 zal worden geregeerd met een ordentelijke rijksbegroting en navenant belastingplan is ongewis. Dat Nederland dan wordt geconfronteerd met meer maatschappelijke ondermijning en hybride oorlogsvoering, staat daarentegen zo goed als vast. Prinsjesdag, zelden zo gewelddadig verlopen als deze keer, kan een voorbode zijn voor wat nog gaat komen.
Om de groeiende destabilisering – van binnenuit door politiek geweld van boeren of andere groepen; van buitenaf door intensivering van de hybride oorlog – het hoofd te kunnen bieden, is een stabiele regering nodig. Nederland heeft nu het omgekeerde.
De coalitie van Rob Jetten heeft deze zomer amper moeite gedaan een brede meerderheid voor volgend jaar te verwerven. Intern verdeeld als ze is, lijkt ze geen idee te hebben hoe ze wel zo’n coherente basis zou kunnen vormen anders dan continu haar eigen „uitgestoken handen” te roemen.
Door nu eens met links en dan weer met radicaal-rechts een tijdelijk bondje te zoeken, zullen D66, VVD en CDA proberen om begrotingshoofdstuk voor begrotingshoofdstuk door het parlement te slepen. Of het belastingplan het zal halen, blijft intussen de vraag. Een duurzame fiscale hervorming, cruciaal om het vertrouwen in de staat niet nog verder te laten eroderen, durft het kabinet al helemaal niet aan.
Deze aanpak is meer dan slappe thee, deze tactiek is riskant. Bevangen door permanente onderhandelingen in het parlement, waarbij het woord ‘verantwoordelijkheid’ te pas en te onpas zal klinken om de ander van ‘onverantwoordelijkheid’ te betichten, hebben de premier en de bewindslieden komende herfst namelijk te weinig energie over om zelf verantwoord te handelen wanneer er nood aan de man is.
Serieuze crises zijn denkbaar. Escalatie van politiek geweld in Nederland of NAVO-bondgenoten die om hulp vragen omdat de hybride oorlog allengs minder hybride wordt: het zijn realistische scenario’s geworden nu Rusland al vierenhalf jaar oorlog tegen Oekraïne en het ‘collectieve Westen’ voert.
Wie in de regering heeft dan het gezag dat Piet de Jong en Wim Kok (premiers in de jaren zestig respectievelijk tijdens 9/11), W. H. de Gaay Fortman (minister Binnenlandse Zaken in de tijd van de Rote Armee Fraktion en tijdens de Molukse kapingen medio jaren zeventig) of Wim Polak (Amsterdams burgemeester in krakersjaar 1980) indertijd hadden?
Rising to the occasion? Premier Jetten probeerde het, toen hij dinsdag naar aanleiding van de „ontwrichtende” sabotageacties aan het spoor na enig aandringen de term „terreur” gebruikte. Maar de lamlendigheid waarmee hij deze zomer het vrij overzichtelijke vandalisme in Loosdrecht en Engelen tegemoet trad, gaf eerder ook te denken.
Een experiment heette het minderheidskabinet, toen het begin dit jaar aantrad. Op de middelbare school leerde scheikundeleraar De Jong ons dat een experiment een proef is om een hypothese te toetsen in een opstelling waarbij alle storende externe factoren zoveel mogelijk worden geëlimineerd zodat de te testen variabelen zo goed mogelijk zijn te meten.
Het kabinet-Jetten is bezig met een tegenovergesteld experiment. Het regeert door interne onenigheid met te veel variabelen. Als de rest van Europa stabiel was, zou dat wellicht weinig kwaad kunnen. Maar dat is niet zo. Ook de omgeving is op drift. Terwijl Moskou de schaduwvloot op de Noordzee militariseert, wankelt de Duitse bondskanselier Friedrich Merz onder druk van het Kremlingezinde AfD, winnen vergelijkbare partijen zetels in Nederland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk, en scoort Marine Le Pen volgend jaar mogelijk op het hoogste niveau in Frankrijk. De Europese coalitie wordt zo alleen maar brozer.
Afgelopen jaren drong toenmalig premier Rutte er bij de Oekraïense president Zelensky vaak maar vergeefs op aan om in Kyiv tijdelijk een regering van nationale eenheid te vormen. Een verstandige suggestie.
Nederland is Oekraïne niet. Godzijdank. Maar een meerderheidscoalitie zou hier de politieke verhoudingen wel hebben kunnen stabiliseren. Het mocht niet zo zijn. Liever een experimenteel minderheidskabinet dan een brede basis van 86 zetels, dwong Ruttes opvolger bij VVD af.
Die proef mocht in februari nog ogen als een leuke Deense noviteit in de Nederlandse politieke cultuur, de afgelopen driekwart jaar is het op een onverantwoord experiment uitgedraaid. De kans is niettemin klein dat de coalitiepartijen de mislukking snel onderkennen. Met „uitgestoken hand” doormodderen, zal het devies blijven. Totdat een crisis hen boven het hoofd groeit.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie