Commissievoorzitter Ursula von der Leyen gaf donderdag de details van een mogelijk socialemediaverbod. Anders dan in landen met een enkele, harde leeftijdsgrens kiest de Europese Unie voor verschillende, leeftijdsgebonden regels. Gaat deze aanpak werken?
is techredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over digitale autonomie, sociale media en games.
Wat is er precies gepresenteerd?
Met het voorstel voor de nieuwe Kids Act wil Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen naar eigen zeggen kinderen beschermen tegen ‘de vernuftigste technologie ooit gecreëerd’. Ze doelt op de verslavende eigenschappen van sociale media, zoals eindeloze berichtenstromen en algoritmen die jongeren naar steeds extremistischere uithoeken van het internet brengen.
Dat apps als Instagram en TikTok verslavend zijn ontworpen, bleek al uit uitspraken van onder meer de Europese Commissie en Amerikaanse rechtbanken. Het gevolg is problematisch socialemediagebruik: kinderen kunnen bijvoorbeeld niet stoppen met scrollen of komen te snel in contact met schadelijke inhoud.
Hoe ziet de Commissie een leeftijdsverbod voor sociale media voor zich?
Vergeleken met landen als Australië en Indonesië, die sociale media hebben verboden voor alle jongeren onder 16 jaar, is het Europese voorstel fijnmaziger te noemen. De Kids-verordening, die ook over online games en AI-chatbots gaat, geeft verschillende regels en richtlijnen voor vier leeftijdsgroepen.
Voor kinderen tot 3 jaar geeft de Commissie ouders een duidelijk advies: geen schermen. Tussen de 3 en 13 jaar zijn sociale media in theorie al verboden, waarbij de Europese Unie voorstelt kinderen geen persoonlijke apparaten te geven. Wel zouden deze jonge kinderen één uur per dag van ‘kindvriendelijke videoplatforms’ gebruik mogen maken via de accounts van hun ouders.
Ook kinderen van tussen 13 en 15 jaar mogen in het voorstel van de Commissie maximaal één uur per dag een app gebruiken (maar dus wel eventueel meerdere apps), via zogeheten ‘mini-accounts’. Het is aan ouders om deze accounts op te zetten, wat hen meer grip moet geven op het socialemediagebruik van hun kinderen: zo zullen ouders vriendschapsverzoeken moeten goedkeuren.
Pas vanaf 15 jaar zouden kinderen volgens de Kids-verordening zelfstandig een account mogen hebben. Voor hen geldt dan geen dagelijkse schermlimiet.
Hoe pakt dit het verslavende karakter van sociale media aan?
Naast de leeftijdsgebonden richtlijnen stelt het commissievoorstel nog een overkoepelende regel: ‘Alle online diensten moeten safe by design zijn’, vertelde Von der Leyen. Met andere woorden: verboden op specifieke functies en ontwerpen van sociale media, online games en AI-chatbots.
Het gaat daarbij onder meer om ‘op profilering gebaseerde’ aanbevelingsalgoritmen, oneindige berichtenfeeds om doorheen te scrollen, pushmeldingen ‘tijdens slaapuren’ en beloningsmechanismen zoals ‘streaks’ die resetten als gebruikers vergeten dagelijks contact te leggen. AI-chatbots zijn bovendien alleen beschikbaar als gebruikers die zelf aanzetten, en mogen geen ‘interpersoonlijke interacties’ aangaan die ‘emotionele afhankelijkheid’ creëren.
Techbedrijven moeten volgens de verordening zelf gaan bewijzen dat hun apps aan deze regels voldoen. Gaan ze hier niet op in, dan kunnen ze boetes krijgen van maximaal 6 procent van hun wereldwijde jaaromzet.
Het commissievoorstel ligt nu bij het parlement en de EU-lidstaten, die gaan onderhandelen over een definitieve versie.
Gaat dit werken?
Ina Koning, universitair hoofddocent digitale opvoeding en co-auteur van de Nederlandse Richtlijn gezond schermgebruik, is positief over het voorstel. ‘Het was hoog nodig dat er iets werd gedaan aan het verslavende ontwerp van sociale media. Ik vind het goed en mooi dat het voorstel een stapsgewijze benadering heeft, net als de richtlijn.’
Door dat laatste verandert de regulering met de ontwikkeling van kinderen mee, vertelt Koning. Rond de 14 jaar vertonen kinderen een piek in risicogedrag, door bijvoorbeeld alcoholconsumptie, delinquentie of problematisch socialemediagebruik. Daarna neemt het risicogedrag langzaam af, wat de regulering probeert te weerspiegelen.
Ook is Koning zeer te spreken over de aanpak van specifieke ontwerptrucs (‘daar vragen wij wetenschappers al langer om’) en het idee dat het aan bedrijven in plaats van handhavers is om aan te tonen dat apps aan de regels voldoen.
Koning noemt echter ook ‘aandachtspunten’. De schermtijd van één uur per dag per app, bijvoorbeeld, vindt zij ‘vrij hard’. ‘Hoewel problematisch socialemediagebruik gepaard gaat met een lange schermtijd, is het omgekeerde niet per se waar.’
Dan is er nog de olifant in de ruimte: leeftijdsverificatie. Daar valt of staat elk verbod mee. Het oudste socialemediaverbod, dat in Australië, legt de verantwoordelijkheid voor leeftijdsverificatie bij platforms. Inmiddels is duidelijk dat Australische jongeren deze methoden gemakkelijk omzeilen.
Elke methode van leeftijdsverificatie is afhankelijk van persoonsgegevens, waardoor verificatie al snel tot privacyzorgen leidt. De Europese Commissie heeft een eigen verificatie-app ontwikkeld, die aan socialemediaplatforms alleen een ‘ja’- of ‘nee’-signaal geeft op de vraag of een gebruiker een bepaalde leeftijd heeft. Europeanen kunnen hiervoor aan deze verificatie-app een paspoortscan geven in plaats van aan bijvoorbeeld TikTok. Dit moet de overdracht van gevoelige data beperken.
Het is echter nog maar de vraag of deze app echt klaar is voor actie – in april claimden cybersecurity-experts de app ‘binnen 2 minuten’ te hebben gehackt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant