Patricio Guzmán (1941- 2026) | regisseur Patricio Guzmán was de belangrijkste chroniqueur van naoorlogs Chili, met kritische films over de dictatuur van Pinochet. In zijn latere jaren werkte hij in ballingschap aan essayfilms die op een meer metaforische manier de geschiedenissen van destructie en geweld bevroegen.
Patricio Guzmán (r) tijdens de opnames van ‘Nostalgia for the Light’.
Zijn goede vriend en politieke geestverwant Chris Marker maakte met La jetée (1962) ooit een korte politieke tijdreisfilm „over een man die achtervolgd werd door een beeld uit zijn verleden.” Ook de deze week op 85-jarige leeftijd in zijn woonplaats Parijs aan de gevolgen van een hartstilstand overleden Patricio Guzmán was zo iemand: een filmmaker achtervolgd door een beeld en een datum uit zijn verleden.
Guzmán merkte zelf in een van zijn laatste filmessays The Cordillera of Dreams (2019) op: „Mijn leven draait maar om één datum.” Daarmee doelde hij natuurlijk op 11 september 1973, toen een met hulp van de CIA bekokstoofde militaire coup in Chili een einde maakte aan een periode van hoop op een rechtvaardiger samenleving. De in 1970 democratisch gekozen socialistische president Salvador Allende werd vermoord, Generaal Pinochet vestigde een dictatuur en liet politieke tegenstanders ‘verdwijnen’. Chili veranderde in een hyperkapitalistisch neoliberaal experiment.
Guzmán vluchtte het land uit, gevolgd door de filmrollen van wat later zijn wereldberoemde trilogie The Battle of Chile (1974-1979) zou worden: een drietal documentaires over de aanloop en de nasleep van de staatsgreep. Het was ‘direct cinema’ in de beste zin des woords: urgent, rauw, chaotisch. Guzmáns eigen voice-over voegde er later context en reflectie aan toe. Die monologue intérieurs zouden later het handschrift van zijn werk bepalen. Altijd bespiegelend op tijd en geschiedenis. Begin jaren zeventig stond hij in de frontlinie van het nieuws. Later nam hij noodgedwongen de positie van een outsider in
De in 1941 geboren Patricio Guzmán Lozanes leidde ook voor zijn ballingschap al een rusteloos en nomadisch leven. Hij studeerde geschiedenis en filosofie, werkte in de reclame, studeerde film in Madrid en keerde begin jaren zeventig terug naar zijn geboorteland. Net op tijd voor de geschiedenis. Hij bleef films maken, maar toen hij eind jaren negentig naar Chili terugkeerde voor een screening van The Battle of Chile kreeg zijn creativiteit een nieuwe impuls. In Chile, Obstinate memory (1997) documenteerde hij de gesprekken die hij rondom die filmvertoning met de jongere generatie had en verbaasde hij zich over het gemak waarmee mensen zich van hun eigen geschiedenis dissociëren.
Een nieuwe trilogie volgde: Nostalgia for the Light (2010, European Film Award beste documentaire), The Pearl Button (2015, Gouden Beer in Berlijn) en The Cordillera of Dreams (2019, beste documentaire in Cannes ex aequo), waarin hij meer metaforisch noties als ‘schuldig landschap’ en geweld onderzoekt in de sterrenhemelen, bergketens en oceaanwateren die Chili van de wereld scheiden. Ze zijn een bron van rijkdom, leven en nieuwsgierigheid over de kosmos. Maar in de Atacama-woestijn werden ook massagraven met tegenstanders van Pinochet gevonden.
Misschien dat hij zich in zijn laatste voltooide film My Imaginary Country (2022, beste documentaire in Cannes) daarom nog wel een keer afvraagt: „Hoe is het mogelijk dat ik getuige ben van een twééde revolutie in Chili?” De film gaat over de zogenaamde ‘subway-protesten’ van 2019, toen een nieuwe golf van solidair activisme opkwam. De prijsverhoging van een metrokaartje met 30 pesos leidde tot een reeks vaak ook feministisch geïnspireerde demonstraties tegen ongelijkheid. „Het zijn niet 30 pesos, het is dertig jaar”, riepen de betogers, om aan te geven hoe weinig er in de dertig jaar democratie sinds de val van de dictatuur feitelijk verbeterd was.
Guzmáns vraag wijst op het feit dat noch hij, noch anderen de protesten hadden zien aankomen. Daarna werd het proces van hervormingen onder meer door Covid in de kiem gesmoord. Toch besloot Guzmán zijn laatste film met hoop: hoe anders de nieuwe generatie ideologisch ook in elkaar zit, hij durfde het vertrouwen uit te spreken dat ze de strijd voor sociale rechtvaardigheid voort zullen zetten.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie