Kinderen mogen binnenkort niet meer op te jonge leeftijd op Instagram, TikTok of Snapchat. Als het aan de Europese Commissie ligt, tenminste. Donderdag werd de nieuwe EU Kids Act gepresenteerd, een wetsvoorstel dat kinderen veilig toegang moet geven tot online platforms.
Het idee is dat kinderen jonger dan dertien jaar niet op socialemediaplatforms mogen komen. Een verbod dus. Kinderen van dertien tot vijftien jaar mogen met een speciaal account op de platforms. Daarop zitten flinke beperkingen, zoals maximaal een uur per dag en alleen onder begeleiding van ouders.
Vanaf hun vijftiende mogen tieners dan een eigen account openen. Wel moeten de apps voldoen aan bepaalde criteria. Zo mogen ze geen verslavend ontwerp hebben, zoals de mogelijkheid om eindeloos door video's te scrollen.
De wet is volgens Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, nodig om kinderen te beschermen. "Socialemedia-apps worden niet gemaakt om het welzijn van kinderen te beschermen", zei ze tijdens de presentatie van het wetsvoorstel. "Ze zijn gemaakt om hun aandacht vast te houden en daar geld aan te verdienen."
Ina Koning vindt het een mooi voorstel. Als onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam was ze betrokken bij het opstellen van de Nederlandse overheidsrichtlijn voor gezond schermgebruik. Volgens haar is het wetsvoorstel van de EU in lijn met die richtlijn.
"In de richtlijn hanteren we ook een stapsgewijze aanpak om jongeren toe te laten op het internet", zegt ze. "Zo adviseren we om pas vanaf het dertiende jaar toegang te geven tot sociale interactieplatforms zoals WhatsApp. Daarna kun je rustig aan andere sociale media introduceren. Dat is hartstikke goed."
Met de Kids Act wil de Europese Commissie techbedrijven verantwoordelijk houden voor de veiligheid. Zij moeten bewijzen dat hun platforms geschikt zijn voor kinderen.
Techplatforms moeten bijvoorbeeld aantonen dat ze algoritmes gebruiken die veilig zijn voor kinderen. Daarnaast staan accounts van kinderen standaard op privé en krijgen ouders de mogelijkheid om toezicht te houden. Ook blokkeren de apps contact tussen tieners en vreemden en voorkomen ze dat jongeren verstrikt raken in fuiken.
Een heikel punt hierbij is de leeftijdsverificatie. Platforms moeten straks gaan controleren of een kind oud genoeg is om een account te openen. Dat wil Europa doen op een manier die de privacy van kinderen beschermt.
Dat kan bijvoorbeeld met een door de EU goedgekeurde identificatieapp. Alle lidstaten moeten vanaf volgend jaar zo'n app kunnen aanbieden, al loopt de ontwikkeling daarvan in meerdere landen vertraging op.
In het voorstel staat dat platforms alleen te weten mogen komen of iemand oud genoeg is of niet. Verder mogen ze geen informatie verzamelen.
PRO-Europarlementariër Kim van Sparrentak, die in het Europees Parlement hoofdonderhandelaar was voor het dossier over verslavend ontwerp, juicht deze manier van controle toe. Maar dan moet deze vorm ook in de uiteindelijke wet vastgelegd worden. "Wat PRO betreft moet een verplichte leeftijdscheck voldoen aan de hoogste veiligheidsstandaarden. Dit voorstel mag dan ook geen vrijbrief worden om data over kinderen te verzamelen of gezichten van kinderen te scannen."
Overigens heeft de Europese Commissie niet de illusie dat dit wetsvoorstel ervoor zorgt dat kinderen nooit meer op sociale media komen. "Het gaat er niet om dat we iedereen vangen die de checks omzeilt", zegt een EU-functionaris. "Het gaat erom dat we een maatschappelijke verandering in werking brengen en dat de techbedrijven zich aan onze regels houden."
Dat is een betere insteek, vindt ook Koning. In Australië, waar sinds begin dit jaar een socialemediaverbod geldt voor jongeren onder de zestien jaar, lukt het veel kinderen nog steeds om de platforms te bezoeken. "Het duurt een paar jaar voordat de effecten zichtbaar worden", zegt Koning. "Je kunt dus niet zeggen of het in Australië mislukt is of niet."
Ze vergelijkt het met de Nederlandse alcoholleeftijd die in 2014 verschoof van zestien naar achttien jaar. "Pas na twee jaar zag je dat de gemiddelde startleeftijd omhoogging. Het verhogen van de minimale leeftijd droeg bij aan een normverschuiving in de maatschappij, waarbij de jongste kinderen worden beschermd. Dat heeft tijd nodig."
Freek Zwanenberg van Bureau Jeugd & Media ziet ook zonder Europees verbod al een normverschuiving. In gesprekken op scholen en met ouders merkt hij de laatste jaren dat kinderen pas later een telefoon krijgen en op sociale media mogen.
"Een wet ontslaat ouders en scholen niet van de verantwoordelijkheid om alsnog uitgebreide mediaopvoeding te geven", benadrukt hij. "Ook als je pas op je vijftiende op sociale media mag, kun je er niet van uitgaan dat alles helemaal veilig is of gaat zoals je wil."
Daar is Von der Leyen het mee eens. "Het is heel belangrijk om kinderen te leren over de risico's van de digitale wereld", zegt ze. "Digitale geletterdheid is heel belangrijk. En niet alleen voor jongeren."
Het gaat nog wel even duren voordat de Kids Act er werkelijk is. Het voorstel moet nog worden behandeld in het Europees Parlement en goedgekeurd worden door de EU-lidstaten. Dat duurt mogelijk nog twee jaar.
Source: Nu.nl Tech