Doema-verkiezingen Bij de Russische parlementsverkiezingen dit weekend staat één ding vast: Verenigd Rusland, de partij die al een kwart eeuw verkiezingsfraude pleegt, zal winnen. Hoe functioneert dit onzichtbare leger van uitvoerders, dat Rusland uit naam van Poetin controleert? Welke toekomst heeft de partij? „Het Kremlin kweekt een nieuwe elite om de gemilitariseerde koers te versterken.”
Door een militair en politieagent (niet zichtbaar) begeleide leden van een verkiezingscommissie bezoeken kiezers thuis, hier in Verbovka in de door Rusland bezette Oekraïense regio Donetsk. Kiezers konden er deze week al vervroegd stemmen.
Een wit vlak met daarop in simpele lijnen het gezicht van Vladimir Poetin. De tekst op de poster luidt, vrij vertaald: „Voor Poetin zijn is wel het minste wat je kunt doen!” en: ‘Verenigd Rusland, partij van de president’. De cyrillische „z” in het woordje ‘za’ (voor) is vervangen voor de Latijnse variant: het symbool voor de oorlog in Oekraïne. Poetins gezicht op de poster glimlacht. Hier geen afstandelijke heerser, schuilend in bunkers, maar een politicus dichtbij het volk. Rechtsboven het logo van Verenigd Rusland: een ijsbeer met de Russische vlag.
Het affiche, een van de campagneposters die de Russische regeringspartij deze zomer presenteerde, laat weinig aan de verbeelding over. „Familie, kinderen, werk, gezondheid, persoonlijke plannen en prestaties doen er weinig toe. Wees loyaal aan de leider; de rest is slechts bonus of luxe”, verwoordde journalist Anton Orech deze zomer in Novaja Gazeta de cynische reactie van sommige Russen. Zij kennen de werkelijke boodschap achter de presidentiële glimlach: wie niet voor Poetin stemt, is tegen Rusland. Wie tegen Rusland is, is een verrader.
Van vrijdag tot zondag organiseert Rusland de vijfjaarlijkse stembusgang voor de 450 zetels van het nationale parlement, de Doema, plus een reeks regionale en lokale verkiezingen. Eén ding staat daarbij vast: regeringspartij Verenigd Rusland is de winnaar. Welke rol heeft dit schimmige gezelschap, dat al 25 jaar lang stembusgangen manipuleert om hem te dienen? En heeft deze ‘partij van boeven en dieven’, zoals ze door de oppositie steevast wordt genoemd, eigenlijk nog een toekomst?
De geboorte van Verenigd Rusland zal Poetin zich niet graag herinneren. Het was 1999, het staartje van het Jeltsin-tijdperk. Poetin was net tot premier benoemd en er stonden Doema-verkiezingen voor de deur, waarbij de zittende macht van de partijloze Jeltsin werd bedreigd door de oppositie. Die zomer bedacht de invloedrijke mediamagnaat en Kremlin-fixer Boris Berezovsky, die nauw betrokken was bij Jeltsins regering en de nog onbekende Poetin als diens opvolger had gepitcht, een plan dat moest voorkomen dat het Kremlin de macht in het parlement zou verliezen: de oprichting van een politieke partij.
Berezovsky hield een „vurig, luidruchtig en emotioneel” betoog voor zijn plan, memoreerde Jeltsins dochter en vertrouweling Tatjana Joemasjeva jaren later. „Hij vond dat iedere president [een partij] zou moeten hebben en noemde het één van Jeltsins grote fouten dat hij geen eigen partij had opgericht om op te leunen”, schreef Joemasjeva jaren later. Berezovsky kreeg zijn zin en al snel lag er een blauwdruk voor een nieuwe partij, die de naam ‘Eenheid’ kreeg. De leiding kwam in handen van de „charismatische en wilskrachtige” Sergej Sjoigoe. Toen ook Poetin zijn steun gaf, schoot de partij omhoog in de peilingen. Bij de verkiezingen van 1999 behaalde ‘Eenheid’ pardoes de tweede plaats.
Een campagnemedewerker deelt campagnemateriaal uit van Poetins partij Verenigd Rusland in Jaroslavl.
In 2001, Poetin was inmiddels president, ging de partij verder onder de naam Verenigd Rusland. „De periode van politiek radicalisme behoort tot het verleden. Vanaf nu winnen de krachten, die de tijdgeest en de stemming in de samenleving aanvoelen”, sprak de jonge Poetin bij het eerste partijcongres dat jaar. Het brein achter de partij, de gehaaide Berezovsky, was toen al niet meer in Rusland. Na een breuk met Poetin nam hij de wijk naar Engeland, van waaruit hij zijn voormalige protégé nog jarenlang zou dwarszitten. Hij stierf in 2013 onder verdachte omstandigheden in de badkamer van zijn villa in Ascot.
De oprichting van Verenigd Rusland (VR) ging gepaard met een grondige verbouwing van het electorale systeem. De macht werd gecentraliseerd, kiesfraude vergemakkelijkt, media opgekocht en werden bestaande partijen tot een gehoorzame ‘systeemoppositie’ gekneed om burgers het idee van pluralisme te geven. Bij de Doema-verkiezingen van 2003 behaalde VR een monsterzege. „De uitslag weerspiegelt de wens van het volk”, zei Poetin vol zelfvertrouwen. Waarnemers zagen echter vooral „de enorme inzet van het staatsapparaat en de media ten gunste van de grootste pro-presidentiële partij”, aldus een rapport. Vanaf dat moment zou Jedinaja Rossija nooit meer een verkiezing verliezen.
Verenigd Rusland groeide uit tot een machtspartij, waarbinnen ideologie en visie ver te zoeken zijn en het partijprogrammа leest als een boodschappenlijstje. „Een soort fanclub”, zei de Russische politicoloog Aleksandr Kynev jaren geleden tegenover dagblad Vedomosti. Lidmaatschap vergroot kansen op geld, macht en bescherming. Inmiddels heeft VR naar eigen zeggen 2,6 miljoen leden en bedroeg het partijbudget in 2025 (omgerekend) volgens recente cijfers van dagblad Kommersant ruim 100 miljoen euro.
Een verkiezingsposter met daarop Dmitry Rabotnikov, een veteraan in de oorlog met Oekraïne, die kandidaat is voor Verenigd Rusland bij regionale verkiezingen in Krasnojarsk.
Zo vond afgelopen twee decennia een bonte parade van loyalisten, opportunisten en louche types zijn weg naar de regeringspartij, om van daaruit door te stromen naar de vele administratieve, wetgevende en handhavende functies in het land. Samen vormen zij het onzichtbare leger van uitvoerders, dat Rusland uit naam van Poetin controleert. Een leger dat hobbelt op oude paarden: starre bureaucraten, die het poetinisme hielpen bouwen, maar weinig aantrekkingskracht hebben op jongeren. Nieuw bloed is nodig om de toekomst te bestendigen.
Onder druk van de oorlog verdwijnt die oude garde steeds meer naar de achtergrond om plaats te maken voor een nieuwe generatie, die zijn positie dankt aan zijn inzet voor de oorlog tegen Oekraïne. Naast propagandist Jevgeni Poddubny en kinderombudsman Maria Lvova-Belova (verantwoordelijk voor de ontvoering van Oekraïense kinderen), staan deze stembusgang honderden Oekraïne-veteranen op lokale stembiljetten. Een doordachte strategie, volgens politiek analist Michaïl Komin. „Het Kremlin kweekt een nieuwe elite om toekomstige vacatures te vervullen en Ruslands gemilitariseerde koers te versterken”, schreef hij in een analyse. In 2024 kondigde Poetin het overheidsprogramma ‘Tijd van Helden’ aan dat veteranen benoemt in posities die voorheen voor technocraten waren gereserveerd. Omdat het lastig is gebleken competente mensen loyaal te maken, luidt de nieuwe strategie: loyale mensen competent maken.
Bij iedere stembusgang klinkt de vraag waarom het Kremlin überhaupt moeite doet om verkiezingen te organiseren. „Net als in de Sovjettijd zijn verkiezingen een belangrijk ritueel om de schijn van legitimiteit op te houden”, zegt politiek analist en journalist Farida Roestamova, werkzaam vanuit Europa. Een ritueel dat de schijn van normaliteit biedt en moet bewijzen dat het land verenigd is. Daarnaast zijn ze een traditioneel moment om cadeautjes uit te delen aan het volk. „Al zijn er dit jaar weinig cadeautjes, want het geld is op”, aldus Roestamova. Ook is er het propaganda-element. „Poetin laat zien dat hij zelfs in oorlogstijd verkiezingen houdt, in tegenstelling tot het ‘slechte’ regime in Kyiv.”
Een vrouw brengt haar stem uit in een mobiele stembus, vastgehouden door een militair die leden van een lokale verkiezingscommissie begeleidt in Verbovka, in de regio Donetsk, een door Rusland bezet Oekraïens gebied.
Diezelfde oorlog maakt het steeds moeilijker de schijn van normaliteit op te houden. De menselijke tol op het slagveld, onophoudelijke Oekraïense drone-aanvallen, brandstoftekorten, internetblokkades en westerse sancties: stabiliteit is ver te zoeken. Een week voor de verkiezingen schommelde de steun voor Verenigd Rusland volgens staatspeilers rond de 35 procent, maar voorspelden diezelfde peilers een winst tussen de 47 en 53 procent. „Als de voorspellingen uitkomen, is dit opnieuw een duidelijk bewijs dat het kiesproces in Rusland volledig beheersbaar is”, schreef Roestamova op Telegram. De bezette regio’s in Oekraïne worden geacht een grote opkomst te leveren. Niet voor niets gaan daar gewapende soldaten met stembussen langs de deur.
Hoe ver het Kremlin moet gaan, bleek toen afgelopen maand een schandaal uitbrak rond Jabloko. De oudste liberale partij van Rusland, opgericht in 1993, presenteerde in juli een ultrakort programma: vóór vrede en vrijheid, voor een staakt-het-vuren en diplomatie, tégen de ontwikkeling van kernwapens. Dat Jabloko überhaupt op het stembiljet belandde, zagen analisten als een test van het Kremlin om te kijken hoeveel stemmen een anti-oorlogspartij zou trekken. En inderdaad: de kleine partij kreeg massaal steun, schoot omhoog in de peilingen en hopte zó over de kiesdrempel van 5 procent. Direct schoot de Kremlingezinde systeemoppositie in actie om de rivaal via een ‘rechtszaak’ te laten diskwalificeren.
Hoe ongeliefd ook, Verenigd Rusland is niet plan haar koers te wijzigen. Vorige week zei oud-president en partijvoorzitter Dmitri Medvedev te hopen dat toekomstige generaties zullen beseffen, dat de partij Rusland heeft gered. „Ons land kan alleen als grootmacht overleven. Geen grootmacht, geen land”, aldus Medvedev in een interview. Poetin voerde de druk woensdag verder op en vroeg burgers in een tv-speech, die op de website van de Doema werd gepubliceerd, een „weloverwogen besluit te nemen” als „gezamenlijk antwoord op degenen die Rusland willen verzwakken, onze ontwikkeling willen afremmen en ons willen beroven van onze soevereiniteit en het recht ons eigen lot te bepalen.” Ditmaal glimlachte hij er niet bij.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie