Kunstmarkt Uit onderzoek van Rachel Pownall, hoogleraar Arts & Finance aan de Universiteit Maastricht, blijkt dat de kloof tussen het top- en bodemsegment van de kunstmarkt nog nooit zo groot is geweest. Dat verzwakt niet alleen de financiële positie van kunstenaars, zegt zij, maar ook het draagvlak voor kunst.
Een specialist van veilinghuis Sotheby’s geeft uitleg in de aanloop naar een veiling in Parijs, eerder dit jaar.
Bildnis Elisabeth Lederer van Gustav Klimt, veilinghuis Sotheby’s: 177 miljoen euro.
Number 7A, 1948 van Jackson Pollock, veilinghuis Christie’s: bijna 135 miljoen euro.
No.15 (Two Greens and Red Stripe) van Mark Rothko, Christie’s: 73 miljoen euro.
Piles de romans parisiens et roses dans un verre van Vincent van Gogh, Sotheby’s: 47 miljoen euro.
El sueño (La cama) van Frida Kahlo, Sotheby’s: ruim 40 miljoen euro.
Het zijn slechts een paar voorbeelden van kunstobjecten die recent voor exorbitante bedragen werden afgehamerd bij veilinghuizen. Dat hun aantal toeneemt, blijkt uit onderzoek van Rachel Pownall, hoogleraar Arts & Finance aan de Universiteit van Maastricht, dat deze maand in International Journal of Arts Management werd gepubliceerd.
Pownall (52) doet al een kwarteeuw onderzoek naar financiële ontwikkelingen op de internationale kunstmarkt. Ze groeide op in het Engelse Cornwall, maar woont al jaren in Limburg en spreekt een aardig woordje Nederlands. Pownall haalde een Master of Science aan de Universiteit Maastricht en deed promotieonderzoek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam naar risicomanagement op de financiële markten.
Rachel Pownall.
Aan de hand van veilingcatalogi en Artnet, een grote database voor kunst, analyseerde Pownall voor haar laatste publicatie de kunstverkoop in 2025. Van de bijna tienduizend kunstenaars wier werk dat jaar werd geveild, verkochten 42 van hen in totaal 84 objecten voor meer dan 10 miljoen dollar, en 423 kunstenaars verkochten werk voor bedragen tussen de één en tien miljoen dollar. Deze verkochte objecten zijn samen goed voor 45 procent van de totale veilingomzet wereldwijd.
The art world’s billionaire problem is getting worse, kopte The Art Newspaper naar aanleiding van haar onderzoek – een conclusie die Pownall in een telefonisch interview met NRC onderschrijft. Ze spreekt van „een zorgelijke trend” die grote gevolgen kan hebben voor niet alleen de financiële positie van kunstenaars, maar ook voor het draagvlak voor kunst. Als kunstwerken luxegoederen van de ultrarijken worden, zal dat overheden niet stimuleren om geld in de cultuursector te steken. Zéker niet in een tijd van grote maatschappelijke uitdagingen en financiële beperkingen.
Haar bevindingen zijn in lijn met eerder onderzoek. Zo blijkt uit het in maart verschenen The Art Basel and UBS Global Art Market Report (een inventarisatie van ontwikkelingen bij galerieën, kunstdealers, veilinghuizen en art fairs) dat kunst die vorig jaar verkocht werd voor bedragen tussen één en tien miljoen dollar, goed was voor 32 procent van de totale verkoopwaarde – een stijging van 2 procent ten opzichte van 2024. En ook uit eerder onderzoek van Pownall, naar verkoopresultaten bij kunstbeurs TEFAF in Maastricht, blijkt dat steeds meer objecten daar verkocht worden voor bedragen die de doorsnee verzamelaar niet kan ophoesten.
„Nee, maar toch verbaas ik me over de enorme kloof die is ontstaan tussen het top- en bodemsegment van de internationale kunstmarkt. Nooit eerder is die zó groot geweest. Economen noemen dat een winner-take-all market: alleen kunstenaars die populair zijn bij de ultrarijken, kunnen nog overleven.”
„Kunstenaars in het topsegment profiteren doorgaans niet van de vele miljoenen die voor hun werk worden neergeteld. En de kunstenaars in het bodemsegment worden steeds afhankelijker van donoren, filantropen en overheden. Een ongezonde situatie, die ook museumdirecteuren, veilinghuizen en financierende instanties parten speelt, omdat ze afhankelijk zijn van de smaak en portemonnee van de elite. Mensen als Charles Saatchi en Leon Black, om een paar namen te noemen.”
„Onderwijs kan daarbij een belangrijke rol spelen: leer kinderen de waarde van kunst en cultuur, zorg dat dat niet van het curriculum verdwijnt. En overheden en fondsen moeten – alle andere maatschappelijke uitdagingen ten spijt – voorkomen dat de kloof tussen het top- en bodemsegment van de kunstmarkt nóg groter wordt.”
„Ik zeg niet dat het makkelijk wordt, maar de basis moet versterkt worden om de kunst- en cultuursector op de been te houden. Het begint bij projecten als Sunflower Circle van het Van Gogh Museum, waarbij een vriendenkring kleinere donaties doet die deels in de plaats kunnen komen van grootschalig mecenaat. Wees innovatief, zou ik tegen leiders in de culturele sector willen zeggen. Pak je verantwoordelijkheid.”
Kort na het gesprek schrijft The Art Newspaper over een potentieel „kantelmoment” voor de Franse kunstveilingmarkt. Bij de verkoop van Claude Monets monumentale schilderij Iris, volgende maand bij Sotheby’s in Parijs, wordt een recordprijs van 22 tot 30 miljoen euro verwacht. Rachel Pownall zal het waarschijnlijk niet toejuichen.
Mensen bekijken kunstwerken die volgende maand bij Sotheby’s in Parijs geveild wordt, waaronder ‘Iris’ van Claude Monet.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie