Mercurius is meer gekrompen dan wetenschappers hadden verwacht. NU.nl ontving meerdere vragen over de gevolgen daarvan voor het zonnestelsel. "Het is ironisch dat Mercurius afkoelt, terwijl de planeet zich zo dichtbij de zon bevindt."
Onderzoekers van het Duitse Lucht- en Ruimtevaartcentrum toonden afgelopen week aan dat de krimp van Mercurius zo'n 30 procent groter is dan eerder werd aangenomen. Ze analyseerden recente kaarten van het oppervlak van de planeet, waarop ze vervormingen van de aardkorst zagen die het gevolg zijn van de forse krimp. Zo zijn er meer steile hellingen ontstaan.
Volgens hoofdonderzoeker Gaku Nishiyama was Mercurius voorheen te vergelijken met een druif, maar is de planeet verschrompeld tot een "rozijn". Ondanks dat Mercurius van alle planeten in het zonnestelsel het dichtst bij de zon staat, wordt de krimp veroorzaakt door het afkoelen van de hete ijzeren kern van de planeet.
De planeet heeft altijd een diameter van zo'n 4.900 kilometer gehad, maar is sinds zijn ontstaan met 23 kilometer in diameter gekrompen. Dat is aanzienlijk voor de kleinste planeet van het zonnestelsel, zeggen de wetenschappers. Op reactieplatform NUjij kwam meermaals de vraag voorbij of die krimp effect zal hebben op de andere planeten in het zonnestelsel.
De acht planeten in ons zonnestelsel hebben namelijk invloed op elkaar via hun onderlinge zwaartekracht. Die heeft een beperkte maar onbetwistbare invloed op de banen die ze om de zon afleggen. De krimp die Mercurius doormaakt, zal daar geen verandering in brengen, constateren experts.
"Ondanks dat Mercurius is gekrompen, zal de massa hetzelfde blijven", legt Edgar Steenstra, planeetonderzoeker aan de TU Delft, uit. "Want als de grootte van een planeet afneemt, neemt de dichtheid toe." De materie van de planeet wordt samengeperst en daardoor compacter, maar de massa blijft gelijk.
"De massa van een planeet zorgt ervoor dat deze met een bepaalde snelheid om de zon heen draait", vult sterrenkundige en schrijver Lucas Ellerbroek aan. Met massa wordt het aantal kilogram stof bedoeld waaruit een hemellichaam bestaat. "De invloed van deze krimp op andere planeten zal gering zijn, omdat de totale massa niet verandert."
Volgens Ellerbroek maakt de daadwerkelijke vorm van een planeet alleen uit als je er heel dichtbij bent. "Denk bijvoorbeeld aan de Mount Everest: als je op de top staat, voel je iets meer zwaartekracht dan wanneer je je boven de Marianentrog zou bevinden. Lokaal merk je er wat van, maar op afstand - en al helemaal op de schaal van een zonnestelsel - merk je niets van het verschil."
Of we ons zorgen moeten maken dat Mercurius door zijn kleine omvang in de toekomst nog verder krimpt, is voor Steenstra duidelijk: "Een planeet kan maar tot een beperkte mate afkoelen en daardoor krimpen. Mercurius zal zeker niet zoveel krimpen als aan het begin van het zonnestelsel." Volgens onderzoekers werd Mercurius toen door botsingen met andere hemellichamen flink kleiner, tot de kleine planeet die het nu is.
Wel interessant is dat afkoeling en krimp ook bij andere hemellichamen in het zonnestelsel voorkomen, legt Ellerbroek uit. Ook de aarde verliest langzaam warmte uit haar binnenste, maar bij de aarde gebeurt dat op een andere manier dan bij Mercurius.
"De aarde heeft plaattektoniek: de buitenste laag bestaat uit platen die voortdurend bewegen. Tijdens dit proces wordt zowel nieuwe aardkorst gevormd als oude aardkorst de mantel in geduwd." Mercurius heeft dit niet. "De aarde is een behoorlijk levende planeet", aldus Ellerbroek. "Mercurius is droog en geologisch veel minder actief. Als Mercurius de verschrompelde druif is, is de aarde een nog sappige druif."
Maar hoe kan Mercurius afkoelen terwijl hij zo dicht bij de zon staat? "Dat klinkt inderdaad ironisch", zegt Ellerbroek. "Maar de zon verwarmt vooral het oppervlak. Diep vanbinnen heeft Mercurius nog warmte over van zijn ontstaan, en die raakt hij al miljarden jaren langzaam kwijt. Daardoor trekt het binnenste samen."
Mercurius heeft vrijwel geen atmosfeer die warmte over het oppervlak verdeelt. Daarnaast duurt een dag op Mercurius bijna een half aardjaar. Daarom kan het er overdag ruim 400 graden worden, terwijl het 's nachts tot ongeveer 180 graden onder nul afkoelt. Dat is bijna net zo koud als Neptunus, die het allerverst van de zon staat. "Het oppervlak kan dus heel heet worden. Maar tegelijkertijd koelt de planeet als geheel vanbinnen langzaam verder af."
Source: Nu.nl algemeen