De verwoestende overstromingen die vorige maand Nepal en China troffen, werden vermoedelijk veroorzaakt door een combinatie van klimaatopwarming en andere factoren. Een zware aardbeving in 2015 maakte de gletsjer die instortte hoogstwaarschijnlijk instabiel.
De ramp was een "samengestelde crisis", concluderen internationale wetenschappers van World Weather Attribution donderdag in het eerste grote onderzoek naar de oorzaken van de overstroming.
Op de berg Langtang Lirung stortte op 26 augustus een gletsjer naar beneden, waarna een massa ijs, rotsen en water door valleien in Nepal en Tibet stroomde. Bij de ramp kwamen meer dan 1.300 mensen om het leven. Drie weken later zijn nog altijd duizenden mensen vermist.
Door de opwarming van de aarde worden gletsjers in de Himalaya dunner, ontdooit er meer permafrost en stroomt er 's zomers meer smeltwater over de rotsen. Ook valt er op grotere hoogte vaker regen in plaats van sneeuw. Al die factoren kunnen volgens de wetenschappers verklaren waarom gletsjers plotseling instabiel worden.
Klimaatverandering heeft in het getroffen gebied al geleid tot een gemiddelde opwarming van 2 graden Celsius, blijkt uit het onderzoek. In de dagen voor de ramp waren de temperaturen op de berg bovendien bijzonder hoog, met maxima rond de 10 graden boven nul.
De vorstgrens schuift in de Himalayas met ongeveer 10 meter per jaar omhoog. Permafrost blijft daardoor minder vaak bevroren waardoor rotsen niet meer aan elkaar 'plakken'. Sinds 2010 was het smeltproces van de getroffen gletsjer ook flink versneld. Jaarlijks ging 1 à 2 procent van de totale massa verloren.
Behalve klimaatverandering speelde ook een grote aardbeving uit 2015 vermoedelijk een rol. Die sloeg toe met een magnitude van 7.8 en leidde tot duizenden doden. De beving kan ook de rots onder de gletsjer hebben verzwakt, denken de wetenschappers. Keihard bewijs hebben ze daar niet voor, maar in de jaren na de aardbeving waren er veel meer aardverschuivingen in de regio.
"Het is duidelijk dat de aardbeving een rol moet hebben gespeeld", zegt hoogleraar Walter Immerzeel van de Universiteit Utrecht, een van de onderzoekers achter de nieuwe studie. Maar volgens hem is het onmogelijk om te zeggen hoe de beving zich verhoudt tot de rol van klimaatverandering. "Dit is geen gebeurtenis met één enkele oorzaak."
Volgens Immerzeel was de ramp in Nepal van een ongekende grootte. Vijf jaar geleden brak ook al een gletsjer af in een Indiaas deel van de Himalaya, met zo'n driehonderd doden tot gevolg. Maar de ijsmassa die toen naar beneden kwam was vijf keer kleiner dan die in Nepal afgelopen zomer.
"Ik denk niet dat het mogelijk was geweest om een ramp als deze te voorspellen", zegt Immerzeel. Op satellietbeelden waren wel aanwijzingen te zien dat de gletsjer in de maanden voor de ramp instabiel was geworden. "Dat is achteraf makkelijk te analyseren, maar het zou een enorme uitdaging zijn om dat bij te houden voor duizenden gletsjers tegelijk." Toch moet volgens de hoogleraar worden nagedacht over betere waarschuwingssystemen.
Volgens de wetenschappers laat de ramp zien hoe groot de gevolgen van klimaatverandering kunnen zijn in de Himalaya. Het is nog maar de vraag in hoeverre het mogelijk is om inwoners te beschermen tegen zulke rampen.
"Gemeenschappen in Nepal betalen met hun levens voor een crisis die wordt veroorzaakt door fossiele uitstoot duizenden kilometers verderop", zegt klimaatwetenschapper Friederike Otto van Imperial College London. "Zonder veel snellere actie om de uitstoot door fossiele brandstoffen naar nul te brengen, zullen we onvermijdelijk meer rampen van dit formaat meemaken."
De Nepalese overheid hoopt dat andere landen willen meebetalen aan de wederopbouw. Die gaat miljarden euro's kosten. Het land heeft daarom geld aangevraagd bij een onlangs opgericht VN-klimaatschadefonds.
Source: Nu.nl algemeen