Zo vind je een chef-dirigent Goede chef-dirigenten liggen niet voor het oprapen, daar ben je al lang achter als je er eentje zoekt. Hoe vind je desondanks je ideale chef? De twee grote Nederlandse orkesten (Rotterdams en Nederlands Philharmonisch) die nu zelf zoeken geven advies: ‘Staar je niet blind op één kandidaat, maar test er meerdere tegelijk uit.’
Zonder chef-dirigent zitten is niet fijn. Hoe vind je een nieuwe?
Ben jij een orkest en heb je binnenkort geen chef-dirigent meer? Of ben je zelfs nu al chefloos? Dan heb je een flink onzekere tijd voor de boeg. Je zoekt je een ongeluk, want chef-dirigenten liggen niet voor het oprapen. Jij bent zeker niet het enige orkest dat naar een chef zoekt. Op feestjes krijg je alsmaar vragen: „Heb je nou eindelijk iemand?” Als je je mooie programma’s wil aanbieden aan zalen, kijken ze je aan met die frons van: „O ja? Toch niet met je gastdirigent, zeker?” Ook topsolisten die anders best met je hadden willen spelen, beginnen aan je te twijfelen. En ondertussen moet je aanhoren dat je eigen orkestklank langzaam maar zeker minder goed wordt. Al die wisselende contacten met gastdirigenten die het allemaal een beetje op een andere manier willen doen is best even leuk, maar op de lange termijn bouw je er weinig mee op. Je hunkert naar vastigheid. Naar die ene persoon die in je seizoen steeds terugkomt, een keer of acht zelfs, en dan trots zegt: „jij bent míjn orkest”.
Herkenbaar? Voor jou zet NRC eens op een rijtje hoe je dat doet: een goeie nieuwe chef-dirigent vinden.
Floris Don, manager artistieke zaken van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, is ook op zoek naar een chef-dirigent (Lahav Shani is overgestapt naar München). Een profiel dat je van je chef opstelt heeft twee kanten, zegt hij: „Je chef is het gezicht naar buiten; enorm belangrijk voor het verkopen van concerten aan binnen- én buitenland.” Carnegie Hall in New York bijvoorbeeld wil nou eenmaal graag een vast gezicht. „Maar je chef is evengoed het gezicht naar binnen. Die bewaakt en ontwikkelt de artistieke visie. Niet alleen in technisch goed spelen, maar ook in repertoirekeuze. En vanwege dat laatste moet je je ook goed afvragen wat voor orkest je wil zijn. Een orkest dat centraal-Europese muziek speelt heeft een andere chef nodig dan een orkest dat wil focussen op Russische romantiek of Scandinavisch repertoire. Bedenk ook of je vooral internationaal wil excelleren, of focust op regionale samenwerkingen en cross-overs.”
Je hebt een profiel opgesteld van de ideale versie van jezelf en van je chef. Don: „Het eerste wat je opvalt als je naar dat profiel kijkt is: ‘Die persoon bestaat natuurlijk niet.’” Dat geeft niet. Een profiel is een uitgangspunt. Verliefd worden kun je ook op een chef die niet aan al je wensen voldoet. „De werkelijkheid is cynisch”, zegt ook Willem de Bordes, artistiek leider van het Nederlands Philharmonisch, het andere professionele orkest in Nederland dat een chef zoekt (Lorenzo Viotti nam vorig seizoen afscheid): „Heel veel concerten zijn prima. Prima orkest, prima noten, aardige dirigent. Maar verder gebeurt er in die concerten niet zo veel. De paar keer dat je denkt ‘Holy shit, wat gebeurt hier?’, kun je je allemaal nog herinneren, want dat gebeurt niet vaak. Toch ben je uiteindelijk op zoek naar iemand die dát veroorzaakt.” Als je zo iemand tegen het lijf loopt, maakt de rest van je wensenlijstje weinig meer uit, wil De Bordes maar zeggen. Voor hem is de zoektocht misschien nog wel lastiger, omdat het Nederlands Philharmonisch ook het vaste orkest van De Nationale Opera is. De Bordes is dus op zoek naar iemand die zowel symfonieën als opera’s kan dirigeren; twee nogal verschillende takken van sport.
YouTube is erg behulpzaam bij het zoeken naar kandidaten, maar op een gegeven moment zul je toch echt als zoekende naar buiten moeten. Don: „Het begint in je eigen netwerk. Je bent een orkest, dus dat grote netwerk heb je natuurlijk. Je kijkt eerst eens in je poule gastdirigenten; zit daar al een kandidaat tussen? Zet je oren open, vraag actief naar de roddels en de juice in de dirigentenmarkt. Hoe meer mensen weten dat je zoekt, hoe meer tips je krijgt. Luister ook naar je eigen musici. Sommigen komen overal ter wereld. En houd natuurlijk dirigentenconcoursen in de gaten.”
Probeer managers en agenten een beetje links te laten liggen. Je hebt ze nodig, want dirigenten benader je meestal via hun manager, maar „uiteindelijk zijn het vleesverkopers en makelaars. Of het ze interesseert of je een echte match hebt, weet je nooit”, zegt De Bordes. „Er lopen te veel dirigenten rond die niet bijzonder genoeg zijn.”
Als je een kandidaat op het oor hebt, ga die kandidaat dan spoedig live horen. Niet alleen in concerten, want „daar kan het zijn dat het orkest zelf allerlei foutjes van de dirigent opvangt”, zegt Don. „Het is essentieel dat je ook repetities van je mogelijke kandidaat bijwoont. Daar zie je hoe een dirigent met musici communiceert.” Of, zoals De Bordes het verwoordt: „De technische kant van dirigeren kun je je grootmoeder leren. Muzikale magie goed over kunnen brengen, dat is zeldzaam.”
Deze stap kan veel van je tijd opslokken. Don bezocht het afgelopen jaar „ontelbaar veel” concerten en repetities van mogelijke kandidaten. „Ja, daar zaten zeker kanshebbers tussen, maar de ideale én beschikbare kandidaat hebben wij ook nog niet gevonden.”
Don: „Het stomste wat je als orkestmanagement kan doen is een chef aanwijzen zonder dat die ooit voor je orkest heeft gestaan. Of tegen de zin van je musici in. Jazeker, dat gebeurt. Maar je moet varen op de ervaring van je musici. Zij weten uiteindelijk het allerbest wat wel en niet werkt.”
Maar onderschat niet hoe lastig die eis is voor je puzzel, want je huidige concertseizoen is al lang en breed ingevuld. Don: „Je moet een week vinden waarin die dirigent kan, waarin jij zelf een gaatje hebt én waarin je diegene relevant repertoire kan laten dirigeren. Het kan zomaar jaren duren voor dat lukt.”
En dat dan steeds voor elke kandidaat. Je kunt trucjes verzinnen, met bijvoorbeeld een gratis extra concert of project, maar daar los je niet alles mee op. Met name dit aspect maakt dat je zoektocht soms jaren kan duren. Laat dat je in deze fase vooral niet demotiveren. De chef voor jou bestaat. Echt.
Orkesten kiezen niet zelden een hele jonge chef, omdat ze er vroeg bij willen zijn en omdat dat goed werkt in de marketing. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest heeft op die manier al meerdere jonge talenten naar de top gekatapulteerd: Valery Gergiev, Yannick Nézet-Séguin, Lahav Shani. Maar, zegt Don ook: „Staar je niet blind op jong talent. Talent dat bij jou zal opbloeien kan ook veertig, vijftig of zestig zijn.” De Bordes wordt zelfs ‘gek’ van de term jong talent: „Een heleboel jonge talenten ontwikkelen zich tot heel middelmatige mensen. En heel middelmatige jonge mensen kunnen fantastisch worden. Ik weet zeker dat Bernard Haitink [een van de grootste Nederlandse dirigenten van de afgelopen eeuw] geen jong talent was.”
Zoals Don zegt: „Je kunt geweldig blij zijn met de Sjostakovitsj die je kandidaat met je gespeeld heeft, maar je toch afvragen: ‘Hoe zou-ie Mahler doen?’ Voor je het weet ben je weer achttien maanden verder.” Staar je dus niet blind op één kandidaat, maar test er meerdere tegelijk uit. Don: „Op een gegeven moment zul je voelen: ‘Déze kunnen we niet laten lopen.’ Wacht dan niet, want er zijn meer orkesten die zoeken. Zo’n dirigent denkt ook: ‘Ik ben nu drie keer geweest, maar de vraag is nog steeds niet gesteld. Ik ga mijn prioriteiten maar eens verschuiven.’ Hak dan gewoon de knoop door.”
Er komen dit seizoen een aantal interessante ‘nieuwe’ dirigenten voor een concert naar het Rotterdams Philharmonisch Orkest en het Nederlands Philharmonisch:
18 sept: Bar Avni won in 2024 La Maestra, het dirigentenconcours voor vrouwelijke dirigenten. Ze dirigeert onder andere Saint-Saëns Eerste celloconcert met cellist Sheku Kanneh-Mason.
6, 29 nov: Sunwook Kim is bekend als pianist, maar hij focuste zich recent ook serieus op dirigeren. Een interessante test, met muziek van Mozart en Dvorák. Lahav Shani was ook pianist én dirigent.
Dirigent Sunwook Kim,
4 dec: Olha Dondyk was al assistent-dirigent van het Orchestre de Paris en werd onlangs vaste gastdirigent van Phion. In 2024 dirigeerde ze het Rotterdams al.
23, 24 dec: Samy Rachid dirigeerde vorig jaar ook al een kindervoorstelling bij het Rotterdams, nu doet hij Het Zwanenmeer. Rachid stopte in 2021 als cellist van het Arod Quartet om zich op dirigeren te focussen, en was drie jaar assistent-dirigent van Andris Nelsons bij het Boston Symphony Orchestra.
4 feb: Aurel Dawidiuk was associate conductor van het Concertgebouworkest en begint dit jaar als chef van het Bochumer Symphoniker. Dat hoeft geen bezwaar te zijn; dirigenten combineren tegenwoordig regelmatig meerdere chefschappen. In Rotterdam dirigeert hij Tsjaikovski’s Rococo-variaties en Moessorgski’s Schilderijententoonstelling.
Dirigent Aurel Dawidiuk.
11 apr: Miguel Sepúlveda won in 2025 de International Conducting Competition in Rotterdam. De musici van het Rotterdams waren toen al enthousiast over hem. Hij dirigeert het familieconcert Peter en de wolf.
20-23 mei: Dalia Stasevska heeft de meeste ervaring van dit rijtje. Ze dirigeerde bijna alle grote Amerikaanse orkesten al. Haar debuut bij het Rotterdams was twee jaar geleden. Sinds vorig jaar heeft ze geen chefaanstelling meer, en haar vaste-gastdirigentschap bij het BBC Symphony Orchestra loopt in september volgend jaar af. In Rotterdam komt ze volgend jaar de Carmina Burana dirigeren, maar ook een stukje Sibelius.
Dirigent Dalia Stasevska.
19, 21 sept: Adam Hickox, zoon van dirigent Richard Hickox, was tussen 2019 en 2022 assistent-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Hij dirigeerde het Nederlands Philharmonisch vorig jaar met Die Passagierin bij De Nationale Opera en heeft meer opera-ervaring. Hij is wel al sinds 2025 chef van het Trondheim Symphony Orchestra. Interessant is dat Hickox invalt; oorspronkelijk stond Aziz Shokhakimov voor dit concert op de planning.
11, 12 jun: Dalia Stasevska (zie rijtje Rotterdams) dirigeert voor de tweede keer het Nederlands Philharmonisch. Naast haar ervaring met internationale grote orkesten heeft ze op papier ook ruim voldoende opera-ervaring. In juni leidt ze filmmuziek uit Star Wars, het Eerste vioolconcert van Glass en John Adams’ Harmonium voor koor en orkest.
Info: rpho.nl en orkest.nl.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie