Staat het Verenigd Koninkrijk op het punt uit elkaar te vallen? In zo'n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen, maar separatisten in Schotland, Wales en Noord-Ierland zien nieuwe ruimte voor hun roep om onafhankelijkheid. Zelfs de Amerikaanse president Donald Trump bemoeide zich ermee.
De Welshe premier Rhun ap Iorwerth kreeg maandag bezoek van zijn Schotse en Noord-Ierse collega's John Swinney en Michelle O'Neill. Een partijgenoot van O'Neill, de Ierse oppositieleider Mary Louise McDonald van Sinn Féin, was ook aanwezig.
Het was in meerdere opzichten een historische ontmoeting. De drie landen worden voor het eerst allemaal geleid door politici die onafhankelijkheid willen. Plaid Cymru, de partij van Ap Iorwerth, werd in mei de grootste in het parlement van Wales.
De leiders tekenden een gezamenlijke verklaring, waarin ze de Britse regering en het parlement in Westminster oproepen om hun landen meer ruimte te geven om over hun eigen toekomst te beslissen. Ze vragen de Britse regering om "grondwettelijke verandering voor te bereiden, te plannen en te faciliteren". Ook stellen ze dat de toekomst van Wales, Schotland en Noord-Ierland in de Europese Unie ligt en maakten ze afspraken over onderlinge samenwerking, onder meer op economisch gebied en ten aanzien van energiebeleid.
De premiers kwamen niet samen uit hoofde van hun ambt, maar als de leiders van hun politieke partijen. Hun overeenkomst moet dus worden gezien als een intentieverklaring van die partijen en niet als regeringsbeleid. De situatie van elk van de drie landen is bovendien uniek, net als de aard van hun nationalistische bewegingen. Een hereniging van Noord-Ierland met Ierland zou er heel anders uitzien dan een Schotland dat uit het koninkrijk stapt.
Ondanks de onderlinge verschillen en de vrijblijvende aard van de afspraken maakte de top in Cardiff wel duidelijk dat de drie nationalistische partijen denken dat er ruimte is om Westminster verder op afstand te zetten. De pas aangetreden Britse premier Andy Burnham wil dat Britse regio's meer eigen bevoegdheden krijgen ten opzichte van de landelijke regering in Londen.
Vooral de Schotse premier Swinney claimde in Cardiff een plek op de voorpagina's. Hij stelde dat de huidige stand van zaken "niet houdbaar" is en dat Westminster zich moet voorbereiden op "een toekomst na het Verenigd Koninkrijk". Volgens Swinney zou Burnham "de geschiedenisboeken in kunnen gaan als de laatste premier van het Verenigd Koninkrijk". Hij vindt dat Schotland binnen vijf jaar weer naar de stembus moet voor een onafhankelijkheidsreferendum.
De separatistische top in Cardiff volgde op veel speculatie na uitspraken van Burnham. Hij leek te suggereren dat een nieuw Schots onafhankelijkheidsreferendum kan worden overwogen als een "duidelijke consensus" daarom vraagt. Burnham had vorige week nog in een brief aan Swinney geschreven dat een nieuw referendum "verboden terrein" is.
In een eerder referendum in 2014 stemde 55 procent van de Schotten tegen onafhankelijkheid. Volgens recente peilingen is een meerderheid nog steeds tegen, maar is de voorsprong op het andere kamp wel een paar procentpunten lager dan in 2014.
In Wales is de onafhankelijkheidsbeweging nooit zo sterk geweest als in Schotland, maar groeit die wel hard. Volgens recente peilingen ziet ongeveer een derde van de Welsh het zitten om als onafhankelijk land verder te gaan.
Trump mengde zich afgelopen weekend in het dossier Ierland/Noord-Ierland. Hij bezocht de Ierse premier Micheál Martin in Dublin en zei na afloop: "Ik wil geen problemen veroorzaken, maar het zou geweldig zijn om een hereniging te zien. Dat zal uiteindelijk gebeuren en dat zou ik fantastisch vinden."
Een dag later bevond Trump zich op zijn Ierse golfresort en herhaalde hij dat sentiment. "Je hebt Noord-Ierland en je hebt Ierland, en het lijkt mij dat het een van de natuurlijkste dingen aller tijden is om die samen te voegen."
De nationalistische Ierse en Noord-Ierse partij Sinn Feín was opgetogen over Trumps uitspraken. Volgens de Noord-Ierse premier O'Neill "hebben die het debat op het wereldpodium gebracht".
De Ierse premier Martin toonde zich minder enthousiast. Hij liet weten dat de toekomst van het Ierse eiland moet worden gestoeld op verzoening tussen alle betrokken partijen en beschuldigde Sinn Féin ervan terug te grijpen op de jaren zeventig en het bloedige hoogtepunt van The Troubles.
Martin wil graag meer duidelijkheid van zijn Britse collega Burnham over de omstandigheden waaronder het tot een referendum over de hereniging van Ierland en Noord-Ierland zou kunnen komen. Volgens het Goedevrijdagakkoord, dat in 1998 een einde maakte aan The Troubles, kan een meerderheid van de Noord-Ieren daartoe besluiten, maar er wordt niet toegelicht hoe dat praktisch zou verlopen.
Peilingen over hereniging met Ierland laten doorgaans zien dat ongeveer twee derde van de Noord-Ieren dat niet ziet zitten. In een recente peiling van The Times zei bijna de helft van de ondervraagden wel dat een Ierse hereniging een realistisch vooruitzicht is in de komende tien jaar, ook als ze daar nu nog niet voor zouden stemmen.
Source: Nu.nl algemeen