Kosovotribunaal De rechter bij het Kosovotribunaal veroordeelde woensdag oud-president Hashim Thaçi tot 25 jaar wegens oorlogsmisdaden. Ook drie medeverdachten kregen lange gevangenisstraffen. In Kosovo heerst vooral onbegrip, want Thaçi wordt er gezien als strijder voor de onafhankelijkheid.
Betogers in de Kosovaarse hoofdstad Pristina, afgelopen zaterdag, met spandoeken ter ondersteuning van de vier Kosovaren die woensdag door het Kosovotribunaal tot lange gevangenisstraffen werden veroordeeld wegens oorlogsmisdaden. De tienduizenden demonstranten eisten vrijspraak.
Met de veroordeling van vier voormalige leiders van het Kosovaarse Bevrijdingsleger (UÇK) komt een voorlopig einde aan een politiek beladen rechtszaak. Woensdag sprak het Kosovotribunaal in Den Haag een langverwacht vonnis uit. Hashim Thaçi (58), oud-premier en oud-president van Kosovo, werd veroordeeld tot 25 jaar cel wegens oorlogsmisdaden in de jaren 1998 en 1999, toen Kosovo zich probeerde los te maken van Servië. De slachtoffers waren niet alleen Serviërs, maar ook Albanezen in Kosovo, die door de UÇK werden verdacht van collaboratie met Servië, of de UÇK onvoldoende steunden.
De drie andere verdachten kregen eveneens lange gevangenisstraffen. Jakup Krasniqi werd veroordeeld tot 25 jaar cel, Kadri Veseli tot 18 jaar en Rexhep Selimi tot 13 jaar. Voor alle vier geldt aftrek van de zes jaar voorarrest die zij al hebben doorgebracht in de gevangenis in Scheveningen. De internationale rechters achten bewezen dat de vier voormalige UÇK-leiders verantwoordelijk zijn voor de onwettige arrestatie en detentie van 385 burgers, wrede behandeling van 49 mensen, marteling van 303 mensen en moord op 96 mensen. Het proces begon na jarenlange voorbereiding in april 2023 en werd afgesloten in februari van dit jaar. De verdachten ontkennen schuld en gaan in beroep.
De aanklagers hadden tegen elk van de vier verdachten 45 jaar celstraf geëist, voor zes misdaden tegen de menselijkheid en vier oorlogsmisdaden. De rechters achten niet bewezen dat er sprake was van een wijdverspreide en systematische aanval op de burgerbevolking, waarmee de misdaden tegen de menselijkheid vervallen. In zijn uitspraak benadrukte de Amerikaanse rechter Charles L. Smith III dat het proces niet draaide om het doel van de guerrilla-organisatie (een onafhankelijk Kosovo), maar om de manier waarop dat doel werd nagestreefd.
In Kosovo stuit het Haagse vonnis op woede en onbegrip. In de ogen van veel Kosovaren zijn de voormalige UÇK-leiders helden die hebben bijgedragen aan de onafhankelijkheid van hun land. Als vrijheidsstrijders moesten zij wel vuile handen maken in de strijd tegen de Servische agressie. Zij beschouwen het Kosovotribunaal als een partijdige instantie, die Kosovo na de losmaking van Servië in 2008 is opgedrongen door het Westen.
De sfeer in hoofdstad Pristina was woensdagochtend „beangstigend”, zegt analist Donika Emini, verbonden aan de Universiteit van Graz, vanuit Pristina. „Normaal is de stad ’s ochtends heel levendig, nu waren de straten leeg. Iedereen zat binnen, in afwachting van de uitspraak.” Afgelopen zaterdag werd door tienduizenden mensen gedemonstreerd tegen het tribunaal en voor het UÇK. Nieuwe onrust wordt verwacht. Ook Kosovaren in de diaspora laten zich horen: in Den Haag greep de ME woensdag in bij een ontspoorde demonstratie op het Malieveld.
Dertig jaar na de Joegoslavische oorlogen is het geweld uit de jaren negentig bepaald niet verwerkt in de regio. Vooral de rol van Servië zorgt voor blijvende verdeeldheid. Dat bleek vorige week weer bij de begrafenis van Ratko Mladic, de Bosnisch-Servische generaal die in 2017 door het Joegoslaviëtribunaal werd veroordeeld tot levenslang. In Belgrado wordt hij vereerd, elders staat hij bekend als oorlogsmisdadiger. Kosovo kampt nog steeds met de erfenis van Slobodan Milosevic, de Servische president die het Kosovaarse nationalisme met geweld probeerde te bestrijden. Belgrado zal de veroordeling van de UÇK-leiders gebruiken om Kosovo’s onafhankelijkheid opnieuw te betwisten, is de vrees in Pristina.
Het Kosovotribunaal, officieel de Kosovo Specialist Chambers, werd in 2015 opgericht om mogelijke misdaden door het UÇK te berechten. Van de zes rechtszaken gingen er drie over het belemmeren van de rechtsgang; de verdachten of hun sympathisanten probeerden getuigen te beïnvloeden. Een van deze zaken, tegen Hashim Thaçi en vier anderen, loopt nog. Intimidatie van getuigen en slachtoffers was een groot probleem tijdens het proces tegen Thaçi, zei de rechter woensdag in zijn uitspraak. Verhoren vonden vaak plaats achter gesloten deuren, getuigen hadden bescherming nodig. In twee zaken werden de verdachten veroordeeld wegens oorlogsmisdaden. Hun straffen van zesentwintig en achttien jaar cel werden in de beroepsprocedure teruggebracht naar respectievelijk vijftien en dertien jaar.
Iva Vukusic, historica aan de Universiteit Utrecht en expert op het gebied van internationale rechtbanken, is kritisch over het Kosovotribunaal. „Waarom moest er een aparte rechtbank worden opgetuigd voor deze specifieke misdaden, gepleegd tijdens een beperkte periode in een beperkt gebied? De misdaden van Thaçi en de anderen zijn verschrikkelijk en vervolging is terecht, maar zeker achteraf, nu we te maken hebben met Oekraïne en Gaza, lijkt een aparte rechtbank een te zwaar middel. Ik begrijp de kritiek uit Kosovo dat het tribunaal was bedoeld als tegenhanger van het Joegoslaviëtribunaal, waar vooral Servische daders zijn berecht. En nog iets: waarom zijn de VS, die internationale rechtspraak zoveel mogelijk ondermijnen, in deze rechtbank zo dominant aanwezig? Ik vind dat vreemd en ongepast.”
Zowel de eis van 45 jaar als de straf van 25 jaar zijn disproportioneel hoog, zegt Vukusic. „In vergelijking met het Joegoslaviëtribunaal klopt dat niet. Hier gaat het om honderden slachtoffers, daar om duizenden, maar de straffen ontlopen elkaar maar weinig.”
In Kosovo is de vergelijking met het Joegoslaviëtribunaal onvermijdelijk en pijnlijk, zegt Donika Emini. „Het was al traumatisch om het proces te volgen, omdat de setting een echo was van het Joegoslaviëtribunaal. Met deze hoge straffen zitten we als Kosovo in dezelfde hoek als Servië, dat is heel problematisch.” Volgens Emini geldt het tribunaal in Kosovo als een politiek instrument van de EU en de VS, bedoeld om de wankele relatie met Servië te behouden.
Vukusic is sceptisch over wat het proces tegen de voormalige UÇK-leiders oplevert. „Dertig jaar politieke propaganda heeft de meningen op de Balkan vastgezet, zie de begrafenis van Mladic. Deze uitspraak zal die meningen niet veranderen. Het proces was al onderdeel van politieke propaganda, de uitspraak zal dat ook zijn. We zien het als een voetbalwedstrijd: wie wint, wie verliest? De slachtoffers doen er niet toe.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie