State of the European Union Europa moet in deze „openlijk vijandige” wereld vooral voor zichzelf opkomen, vindt Europese Commissievoorzitter Von der Leyen. Een hechte samenwerking met Canada is daar het levende bewijs van. Ze wil het land zelfs de kans geven ‘geassocieerd lid’ van de EU te worden. „We delen één oceaan, één stel waarden, één manier om naar de wereld te kijken.”
„Alleen Europa kan de Europeanen echte soevereiniteit bieden”, zei Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen woensdag tijdens haar State of the European Union voor het Europees Parlement.
Europese waarden en idealen, wat zijn dat eigenlijk? Ursula von der Leyen begint er woensdag keer op keer over in haar State of the European Union. Maar de afgeladen zaal van het Europees Parlement in Straatsburg krijgt van haar alleen te horen wie die Europese waarden níét delen.
En dat is een lange lijst: „Of het nu de ultranationalisten, de anti-Europeanen of de Russische inmenging of desinformatie zijn, de namen verschillen misschien, maar hun doel is hetzelfde. Ze verachten onze waarden en ze willen onze Europese eenheid verbrijzelen.”
De Hongaarse oud-premier Viktor Orbán (ze noemt hem niet bij naam), die dit jaar na verloren verkiezingen het veld ruimde. De Serviërs die oorlogsmisdadiger Ratko Mladic onlangs een begrafenis met alle denkbare toeters en bellen gunden. Reactionaire krachten die vrouwenrechten willen inperken. Dat dus allemaal niet.
Maar een eigen invulling van die Europese waarden komt er niet. In haar eerdere toespraken over de stand van de unie schetste Von der Leyen, Commissievoorzitter sinds 2019, het ene na het andere vergezicht. Ze kondigde grote klimaatplannen aan. Ze sprak over antiracisme en gelijkheid. Ze prees Europa aan als een continent dat er niet voor terugdeinsde om wereldwijd voorop te lopen met het reguleren van nieuwe technologie en het beschermen van milieu en mensenrechten.
Zulk idealisme is dit jaar ver te zoeken. In deze „koele, broze” en „openlijk vijandige” wereld moet Europa in de eerste plaats voor zichzelf opkomen, vindt Von der Leyen. „Alleen Europa kan de Europeanen echte soevereiniteit bieden”, houdt ze haar publiek voor: haar team van Eurocommissarissen, de honderden Europarlementariërs in de zaal en haar eregast, de Canadese premier Mark Carney. Die wordt getrakteerd op een langdurig applaus.
Carneys Canada is het levende bewijs van de Europese strategie die Von der Leyen voor ogen heeft. Het gonst van de geruchten over een ongekend hechte samenwerking tussen de twee leiders, sinds Canada in een hevige handelsoorlog is getuimeld met de Verenigde Staten onder Donald Trump. Premier Carney aast sindsdien op de hand van Brussel.
De Canadese premier Mark Carney is woensdag eregast in Straatsburg en wordt getrakteerd op een langdurig applaus.
En Von der Leyen heeft daar ook baat bij. Ze wil de relatie „naar het hoogste niveau mogelijk” tillen en het land zelfs de kans geven ‘geassocieerd lid’ van de EU te worden, kondigt ze aan. De Canadese journalisten op de tribune kijken verbaasd op. De Canadese regering had de verwachtingen van de samenwerking de afgelopen dagen juist teruggeschroefd. „We delen één oceaan, één stel waarden, één manier om naar de wereld te kijken”, zegt de Commissievoorzitter.
Toch is ook deze innige relatie er niet zozeer een van gedeelde waarden als wel van gedeelde belangen. De handelsruzie met Trump is een dreun voor de Canadese economie. Carney weet dat. Om weg te bewegen van die afhankelijkheid van de VS wil de premier van zijn land een exportreus maken voor olie en gas. De EU is juist naarstig op zoek naar extra energiebronnen, al moet het daarvoor wel slikken dat Canada zijn fossiele productie flink zal verhogen.
Een aantal Europese regeringen liet de afgelopen dagen al merken dat een semi-lidmaatschap voor Canada onhaalbaar is. Tien jaar nadat Canada een handelsverdag met de EU (CETA) ondertekende, hebben tien EU-landen het verdrag nog niet geratificeerd. Canadese boeren klagen op hun beurt dat ze hun rundvlees niet aan Europese supermarkten mogen verkopen. Carney haalt ook de banden met China aan – zo importeert Canada nog altijd veel elektrische auto’s uit China met lage heffingen – terwijl Brussel de toon richting Beijing de laatste tijd fors aanscherpt.
Een volledig geïntegreerde vrije markt ligt dan ook niet voor de hand. Waarschijnlijker is dat Canada, in ruil voor harde dollars, toegang krijgt tot delen van de Europese markt, tot onderzoeksprogramma’s en tot Europese leningen, bijvoorbeeld om zijn fossiele infrastructuur uit te bouwen. Von der Leyen noemde in haar toespraak ook tech, essentiële grondstoffen en de veiligheid van het Poolgebied als concrete samenwerkingsgebieden. Daar valt voor beide leiders veel te halen.
De pragmatische houding van Von der Leyen, die in haar hele toespraak terugkomt, is een strategische keuze. In het Europees Parlement moet ze met toenemende regelmaat meerderheden voor haar plannen buiten de gebaande paden van het midden bijeen scharrelen, met radicaal-rechts en uiterst-rechts. Daar heeft niemand een boodschap aan het aloude EU-ideaal van een ‘ever closer union’, een steeds hechter verbond.
De verdeeldheid over klimaat, over migratie, over Big Tech in de zaal is groot. Als Von der Leyen de steun voor haar Commissie wil behouden, moet ze deze brede waaier aan partijen verenigen. Dat probeert ze dan ook, met een waslijst aan ideeën om iedereen tevreden te houden.
Ze wil na deze hete zomer de klimaatdoelen in stand houden, zegt ze, want ook dat is in het belang van Europa’s soevereiniteit. Ze roemt de strikte Europese wetgeving voor kunstmatige intelligentie, nu AI-pioniers wereldwijd overal aan de bel trekken, maar vindt ook dat Europa de mogelijkheden van AI volop moet benutten. Ze pleit voor noodwetgeving om een herhaling van de migratiecrisis van Ceuta te voorkomen en voor minder regels en lagere energiekosten. Haar meest concrete voorstel is een kinderslot – tot 13 jaar – op sociale media.
Veel Europarlementariërs schuiven al even in hun stoel als Von der Leyens toespraak er na één uur en tien minuten op zit. „Bedankt voor uw geduld”, zegt ze tot besluit, terwijl het merendeel van de parlementariërs gaat staan voor een laatste applaus. De eerste die naar haar toeloopt, is een breed lachende Mark Carney.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie