Braziliaanse verkiezingen Een almaar uitdijend Braziliaans bankschandaal brengt zowel de door links geprezen hoge rechter Alexandre de Moraes als de uiterst-rechtse presidentskandidaat Flávio Bolsonaro in opspraak. Is het president Lula die de electorale prijs betaalt?
Een protest tegen de gevallen bankier Daniel Vorcaro bij het hoofdkwartier van zijn bank in Sao Paulo afgelopen januari.
Drie weken voor de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen wordt de campagne gedomineerd door een corruptie-affaire die de politieke, rechtsprekende en zakelijke elites van hun lelijkste kant laat zien. Het schandaal draait rondom Banco Master, een beleggingsbank die klanten en bedrijven voor zeker 3 miljard euro zou hebben opgelicht. De gevolgen voor de presidentsrace – waarin zittend president Lula da Silva wordt uitgedaagd door de zoon van ex-president Jair Bolsonaro – zijn ingrijpend.
De bank van eigenaar Daniel Vorcaro is inmiddels opgedoekt, hij zit zelf vast op verdenking van fraude. De bankier zou klanten hebben gelokt met hoge beleggingsrentes. Met hun geld kocht hij hooggeplaatsten en politici om, aan beide zijden van het gepolariseerde Braziliaanse politieke spectrum.
Sinds begin deze maand wordt ook Alexandre de Moraes, de bekendste en internationaal gerespecteerde hoge rechter van Brazilië, in verband gebracht met het bankschandaal. Dinsdag kwam het voltallige Hooggerechtshof in een buitengewone zitting bijeen om te beslissen of een onderzoek naar de raadsheer wordt geopend. De op nationale televisie uitgezonden vergadering verliep in een ruzieachtige sfeer, met rechters die elkaar scherpe verwijten maakten. Er werd nog geen besluit genomen, maar De Moraes’ positie staat zwaar onder druk.
Politicoloog Grazielle de Albuquerque noemt de onthullingen een ware novela (soap) vol politieke en persoonlijke intriges. Zoals miljoenen Brazilianen volgt ze verbijsterd hoe dit schandaal de reputatie van zowel politici als magistraten beschadigd. „Als we dachten dat we het een paar jaar geleden met operatie-Lava Jato (Wasstraat) wel gezien hadden qua grote corruptieschandalen, komen we bedrogen uit.”
Hoofdkantoor van de inmiddels opgedoekte Banco Master.
Uit het onderzoeksrapport van de Federale Politie over de beleggingsbank, waarvan deze maand delen naar buiten kwamen, zou blijken dat De Moraes persoonlijk contact had met de omstreden bankier. Die zou de rechter zelfs om advies hebben gevraagd of het slim was het land te ontvluchten. Zo appte Vorcaro in november aan De Moraes: „Denk je dat ik maandag al weg moet zijn?” Ook probeerde hij om via hem de directeur van de Federale Politie te overtuigen actie tegen de bank uit te stellen.
De Moraes verwierf de afgelopen jaren tot ver buiten Brazilië bekendheid, door zijn rol in verschillende zaken tegen ex-president Jair Bolsonaro. Hij leidde het proces waarin Bolsonaro veroordeeld werd tot 27 jaar celstraf, onder meer wegens een couppoging. Dit bestond onder meer uit een militair moordcomplot waarbij naast Lula ook De Moraes zelf gedood moest worden.
De Albuquerque: „Een deel van de bevolking ziet De Moraes als de grote held die onze jonge democratie heeft gered. Maar radicaal-rechts ziet hem als vijand, als partijdig en als instrument van Lula om Bolsonaro en diens aanhangers het zwijgen op te leggen.”
Het was ook De Moraes die zware straffen oplegde aan de bolsonaristas die op 8 januari 2023 overheidsgebouwen bestormden en vernielden. Dat uitgerekend De Moraes nu zelf in opspraak is, kan rechts in opmaat naar de verkiezingen proberen zoveel mogelijk uit te buiten.
Over het schandaal is binnen het Hooggerechtshof een diepe crisis uitgebroken. Na de onthullingen richtte De Moraes zijn pijlen op collega-rechter André Mendonça, die bij de politie had aangedrongen op een onderzoek. Mendonça werd in 2021 voorgedragen door Bolsonaro en is daarnaast predikant van de in Brazilië zeer invloedrijke evangelische kerk.
De Moraes beschuldigde Mendonça van machtsmisbruik, omdat hij zonder toestemming een onderzoek naar hem had geopend. Dinsdag verweet hij Mendonça in dienst te staan van een „politieke organisatie die een staatsgreep probeerde te plegen in Brazilië”. Mendonça houdt vol dat de communicatie met De Moraes ‘bij toeval’ aan het licht kwam, toen hij de bank ging onderzoeken. Het Hof gaat beide kwesties de komende negentig dagen afzonderlijk beoordelen, werd dinsdag besloten.
Protest tegen De Moraes, dinsdag voor het Hooggerechtshof in hoofdstad Brasilia.
De ophef rond De Moraes zal ondertussen aanhouden. Eerder dit jaar werd al bekend dat het advocatenkantoor van de vrouw van De Moraes zakelijke banden had met ex-bankier Vorcaro. Het zou gaan om een miljoenencontract dat haar kantoor afsloot in 2024, voor omgerekend 22 miljoen euro, twee jaar voordat Vorcaro in opspraak kwam. Volgens het onderzoek van de Federale Politie zou de rechter dit contract mogelijk zelf digitaal hebben bewerkt.
„Qua timing komt het rechts, vlak voor de verkiezingen, in elk geval goed uit”, zegt politicoloog De Alburquerque. In de eerste ronde van de verkiezingen op zondag 4 oktober neemt Flávio Bolsonaro het namens de uiterst-rechtse Partido Liberal (PL) op tegen Lula. Volgens alle peilingen zal een tweede kiesronde drie weken later de beslissing moeten geven.
Tegelijkertijd zit radicaal-rechts ook met het schandaal in de maag. Zo zou Vorcaro een contract hebben getekend met Flávio Bolsonaro. Vorcaro’s bank zou voor de presidentskandidaat (omgerekend) 24 miljoen euro hebben geregeld voor financiering van de Amerikaans-Braziliaanse speelfilm Dark Horse, over leven en loopbaan van zijn vader.
De film, met in de hoofdrol de Amerikaanse acteur Jim Caviezel (The Passion of the Christ), had in aanloop naar de verkiezingen moeten gaan draaien maar is door alle perikelen uitgesteld. Duidelijk is al wel dat de ex-president in Dark Horse wordt neergezet als held, die slachtoffer werd van een door links georkestreerd strafproces.
Flávio Bolsonaro (l) daagt namens de uiterst-rechtse partij van zijn vader Jair de centrum-linkse president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva uit.
Volgens de Bolsonaro’s is er slechts privégeld in de film gestopt, maar de Federale Politie vermoedt dat het om witgewassen en deels publiek geld gaat, dat via allerlei tussenpersonen en schimmige bedrijven is weggesluisd. Afgelopen week werden het hoofd van het Braziliaanse productiebedrijf en een congreslid die als uitvoerend producent optrad, gearresteerd.
President Lula blijft nog buiten beeld bij het bankschandaal. Toch zullen veel Brazilianen hem koppelen aan de in opspraak gekomen rechter De Moraes. Politicoloog De Albuquerque: „Hoewel het niet Lula was die De Moraes in 2017 voordroeg, maar de centrumrechtse interim-president Michel Temer, zullen veel Brazilianen de rechter met Lula associëren vanwege zijn rol bij Bolsonaro’s veroordeling. Dat nu ook het Hooggerechtshof in dit schandaal wordt meegesleept, kan misschien wel de doorslag geven bij deze verkiezingen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie