Schermtijd Minder verslavende algoritmes, geen voortdurende pushberichten: de Europese Commissie kondigt een nieuwe wet aan die kinderen moet beschermen tegen socialemediabedrijven. „Dit gaat niet over hoe onze minderjarigen toegang hebben tot sociale media. Dit gaat over wanneer we sociale media toegang geven tot minderjarigen.”
Illustratief beeld. Een kind op een mobiele telefoon.
Brussel komt met een harde leeftijdsgrens voor sociale media zoals Snapchat, Instagram, X en TikTok en videostreamingplatformen, zoals YouTube en Twitch. Wat de Europese Commissie betreft mogen die geen gebruikers jonger dan dertien jaar meer accepteren. Tieners tussen de dertien en vijftien jaar mogen alleen een account aanmaken met expliciete toestemming van ouders of opvoeders.
De Europese Commissie wil daarnaast veel strengere regels voor de techplatformen waarop kinderen actief zijn. Donderdag presenteert de Commissie de nieuwe Kids Act, waarvan een conceptversie in handen is van NRC. Daarin staat de online veiligheid van kinderen centraal; bedrijven worden verplicht het ontwerp van hun apps daarop aan te passen. Verslavende ontwerpkenmerken, zoals oneindig scrollen, voortdurende pushberichten en beloningsfuncties moeten in de ban.
Zo moet worden vermeden dat kinderen steeds weer hun telefoon in worden gezogen en online activiteit uitmondt in een lange, onvoorziene reeks klikken naar gerelateerde inhoud. De Commissie stelt verschillende beschermingsniveaus voor, die veranderen per leeftijd van de gebruiker. Ook voor adolescenten, tussen de vijftien en achttien jaar, geldt dat de socialemediaplatforms verplicht zijn een veilig ontwerp aan te bieden.
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, kondigde de nieuwe wet vanochtend in Straatsburg aan, in de State of the Union-speech, waarmee ze het politieke jaar opende. „Een groot deel van de macht is uit handen van ouders genomen. Jonge Europeanen brengen vier tot zes uur per dag achter schermen door.” Ze spreekt over de inbeslagname van aandacht, concentratie en geest: „Kinderen worden beroofd van hun kindertijd.” Von der Leyen, zichtbaar bezorgd, haalt daarbij het voorbeeld aan van de 14-jarige Oléa uit het Luikse Flémalle, die in augustus uit het leven stapte na langdurig doelwit te zijn geweest van cyberpesten
De bescherming van kinderen in de digitale wereld is een van de onderwerpen waarop de commissievoorzitter zich profileert. Ze trekt daarin op met de Franse president Emmanuel Macron, geïnspireerd door Australië, dat eind 2025 als eerste land ter wereld een leeftijdsgrens (zestien jaar) voor sociale media instelde. Jeroen Lenaers, Europarlementariër voor het CDA in de Europese Volkspartij, de politieke familie waartoe ook Von der Leyen behoort: „Dit komt voor haar persoonlijk, als moeder van zeven kinderen, heel dichtbij. Ze weet hoe dit de levens van onze kinderen verandert.”
Voor de aanpak van de Europese Commissie lijkt veel steun te zijn bij nationale regeringen. In ten minste tien Europese landen zijn plannen voor een leeftijdsgrens voor het gebruik van sociale media. Met de nieuwe wet wil de Europese Commissie voorkomen dat er straks 27 net van elkaar verschillende nationale wetten zijn.
Concreet betekent het Europese wetsvoorstel dat nieuwe gebruikers die een account willen aanmaken, moeten aantonen dat ze ouder dan vijftien zijn. Daarvoor kunnen ze de privacyvriendelijke leeftijdsverificatieapp gebruiken die de Europese Commissie uitbrengt. Of een variant daarop die door de overheid van een lidstaat wordt aangeboden.
De wet is een aanvulling op de bestaande Europese digitaledienstenwet (DSA) en de AI-wet. In de DSA staan weliswaar al allerlei eisen waaraan platformen moeten voldoen, maar die zijn niet duidelijk genoeg, concludeert de Europese Commissie. Het is blijkbaar alsnog nodig om een aantal omstreden zaken explicieter te verbieden. Daarbij moet worden gedacht aan bepaalde algoritmische aanbevelingssystemen, eindeloze berichtenstromen en pushnotificaties.
Bovendien blijkt handhaving moeilijk. Dat komt onder meer doordat de Amerikaanse regering de EU voortdurend bekritiseert dat het zou censureren en de pik heeft op Amerikaanse techbedrijven. Maar ook doordat het soms lastig is precies aan te tonen waar een bedrijf de fout in gaat.
Met het oog daarop wordt nu de bewijslast omgedraaid: in plaats van dat de Europese Commissie moet aantonen dat techbedrijven de regels overtreden, zou het in de toekomst aan bedrijven zelf zijn om te bewijzen dat ze zich aan de wet houden.
Die verschuiving blijkt ook uit de communicatie en hoe Von der Leyen over het onderwerp spreekt. Waar eerst steeds werd gesproken over de noodzaak om de toegang van kinderen te beperken, is de formulering tegenwoordig omgedraaid: „Dit gaat niet over hoe onze minderjarigen toegang hebben tot sociale media. Dit gaat over hoe en wanneer we sociale media toegang geven tot minderjarigen”, zei ze.
Over de details in de wet werd deze week nog onderhandeld en er is flink gelobbyd. Daarbij draaide het vooral om de vraag of bijvoorbeeld alle AI-chatbots eronder zouden vallen of gamingplatforms zoals Roblox. Die zijn vooralsnog aan de strengste regels ontsnapt. In het voorstel staat nu iets over het gezamenlijk vrijwillig met de bedrijven reguleren van AI-chatbots en AI-‘vriendjes’.
Tegelijk schrijft de Europese Commissie in een gelekte toelichting op het wetsvoorstel dat de snelle AI-ontwikkelingen de noodzaak tot verdere regulering en bescherming van kinderen steeds prangender maken. Omdat kinderen gevaarlijke adviezen kunnen krijgen via bots of het slachtoffer kunnen worden van manipulatie en chantage met bijvoorbeeld deepfakes waarvoor hun foto’s zijn misbruikt.
Kim van Sparrentak (Pro) houdt zich in het Europarlement al jaren bezig met online veiligheid. Ze is blij dat het onderwerp zoveel aandacht krijgt en ook dat bepaalde verslavende elementen worden verboden voor gebruik bij kinderen. Maar ze is ook kritisch. Dat komt met name omdat ze vindt dat sociale media voor álle gebruikers veiliger moeten worden.
„Zorg nou dat je verslavend ontwerp voor iedereen aanpakt. Het is slecht voor ons allemaal en voor de democratie. We hebben allemaal een manipulatieve machine in onze broekzak zitten.”
Ze vreest bovendien dat met de Kids Act de zogenoemde Digital Fairness Act, die de positie van alle Europese consumenten online zou moeten versterken, op de lange baan gaat. Daarin staan regels over bijvoorbeeld influencermarketing, gepersonaliseerde prijzen bij tickets, digitale munten binnen games en regels over contracten, zodat duidelijk is wanneer je een digitale overeenkomst aangaat en bijvoorbeeld aan een abonnement vast komt te zitten. Volgens Von der Leyen is de Digital Fairness Act niet van de baan.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie