De leefbare stad | Kansas City, Verenigde Staten Met subsidies van de regering-Biden proberen Amerikaanse steden de racistische erfenis van het snelwegnetwerk ongedaan te maken. Maar de snelweg weghalen? Dat willen de omwonenden in Kansas City ook weer niet.
De Bruce R. Watkins Drive door het oosten van Kansas City heeft de zwarte wijk Eastside geïsoleerd.
Darlene Peterson (64) weet nog wat ze dacht toen ze als kind opgroeide in de East Side van Kansas City: waarom verdwijnen mijn vrienden? „Ze waren er het ene moment nog, en daarna opeens weg.” Pas op de middelbare school begreep ze het: hun huizen waren opgekocht voor de bouw van de Bruce R. Watkins Drive, een nieuwe snelweg. De families waren verhuisd.
Steeds meer mensen leven in steden, die voortdurend in ontwikkeling zijn.Hoe hou je de stad leefbaar?In een serie brengt NRC in kaart hoe oude en nieuwe steden proberen een aantrekkelijke leefomgeving te scheppen.
Zelf verloor Peterson een bibliotheek waar ze vaak heenging. Een halve eeuw later beïnvloedt de weg haar leven nog steeds. Peterson woont om de hoek van de snelweg. Die is levensgevaarlijk, vertelt ze. Op dit stuk zijn er stoplichten, maar die zien automobilisten vaak niet goed. Er gebeuren veel ongelukken. „Mensen zijn altijd aan het racen om op hun werk te komen.”
De geschiedenis van de Bruce R. Watkins Drive door het oosten van Kansas City is typisch voor Amerikaanse steden. In de naoorlogse explosie van wegenbouw en suburbia bouwden veel steden snelwegen dwars door woonwijken heen. Duizenden huizen werden met de grond gelijk gemaakt, families moesten verhuizen, buurten raakten blijvend verscheurd.
Dat fenomeen is op zich niet typisch Amerikaans. Maar wat dat wél is, is de enorme schaal waarop dit gebeurde, en het feit dat deze snelwegen doorgaans door armere, zwarte wijken zijn gebouwd. Van Oakland tot Detroit en van Tulsa tot Omaha heeft het Amerikaanse snelwegnetwerk een sterk racistische erfenis.
Met subsidies van de regering-Biden onderzoeken veel steden de laatste jaren of ze hier iets aan kunnen doen, door bijvoorbeeld de wegen weg te halen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, blijkt in Kansas City.
Dat de Bruce Watkins Drive een soort Berlijnse Muur is, merk je aan de East Side meteen. De acht rijbanen oversteken is een hele toer. Je staat al gauw minutenlang voor een rood voetgangersstoplicht – twee keer, voor beide rijrichtingen. Het geraas van het snelle verkeer is oorverdovend.
De weg was in de jaren zestig bedoeld als de vervolmaking van het snelwegnetwerk in de regio. „Met de groei van buitenwijken ontstond in Amerikaanse steden de noodzaak om een snelle verbinding naar het centrum te hebben”, zegt Joan Fitzgerald, professor in de stedenbouw aan Northeastern University in Boston. In die buitenwijken woonden voornamelijk witte mensen. „De snelwegen gingen vaak dwars door armere, en specifiek door zwarte wijken.” Niet zelden gebeurde dat bewust, vertelt ze, om deze buurten af te zonderen van de rest van de stad.
Gebrekkige politieke vertegenwoordiging maakte weerstand bieden lastig, zegt Fitzgerald. Kansas City overwoog eerst de snelweg door een witte wijk te bouwen, maar na protest kwam de East Side in beeld. Ook daar leidden de plannen tot grote woede (niet in de laatste plaats van lokaal politicus Bruce Watkins, naar wie de weg later juist genoemd zou worden), maar de bouw tegenhouden lukte niet. In de jaren zestig begon de sloop van huizen in het pad van de weg. Naar schatting raakte dat zeker tweeduizend families.
Carl Stafford kan zich de verbazing nog herinneren die hij als klein jongetje had. „Het was ongelofelijk toen ze die huizen sloopten”, vertelt hij. Extra pijnlijk was dat de bouw veel vertraging opliep en er jarenlang een groot gapend gat in de wijk was. Pas in de jaren negentig werd de weg afgebouwd.
In Kansas City – dat de meeste snelweg-rijbaankilometers per hoofd van de bevolking heeft – twijfelt niemand er meer aan dat de bouw heeft bijgedragen aan de achteruitgang van de wijk. De East Side verloor talloze voorzieningen en karakter, inwoners kampen met geluidsoverlast, gezondheidsschade, isolatie en onveilige situaties. De snelweg drukt bovendien de huizenprijzen.
Kaalslag voor de aanleg van de snelweg.
Buurtbewoners leefden lang in onzekerheid of hun huizen behouden zouden blijven of gesloopt moesten worden voor de aanleg van de snelweg.
„Dit was de verwoesting van de zwarte gemeenschap van de stad”, zegt burgemeester Quinton Lucas in zijn kantoor, hoog in het stadhuis. Hij kan erover meepraten; Lucas groeide zelf op aan de East Side toen de snelweg werd afgebouwd. De familie van zijn moeder werd uitgekocht. „Ik moest die weg over om mijn haar te laten knippen. Wij woonden aan de oostkant, daar waren bijna geen voorzieningen.”
De buurt, met een veel lager gemiddeld inkomen dan de rest van de stad, ligt er vandaag de dag ronduit slecht bij. Er zijn veel lege percelen, huizen zijn vervallen of staan leeg. Voor haar felblauwe woning, bijna direct aan de snelweg, beklaagt Dorothy Frazier (81) zich over al het vuil dat mensen langs de snelweg dumpen. „Dit wordt gewoon gebruikt als vuilnisbelt”, zegt ze op haar veranda.
Ze moet hard praten om het verkeer te overstemmen, maar dat geluid hoort ze zelf allang niet meer, zegt ze. „Ik woon hier al 64 jaar.” De belofte was dat het een mooie, groene weg zou worden, zegt Frazier. „Die hebben we nooit gekregen.”
Op een dinsdagavond vult de kelder van de St. James United Methodist Church op de East Side zich met tientallen buurtbewoners. Er zijn koekrepen en chips, hoewel niemand die lijkt aan te raken. Op grote borden staan artist impessions van een aangepaste Bruce R. Watkins Drive.
Deze avond draait alles om de vraag: kunnen de historische fouten van de snelweg hersteld worden? Op het podium vertelt moderator Triveece Penelton wat een onderzoek naar de wensen onder buurtbewoners heeft opgeleverd. „De snelweg helemaal weghalen, is volgens sommigen een belediging. Want je krijgt niet terug wat er was.”
De regering-Biden maakte in 2021 honderden miljarden dollars vrij voor investeringen in de infrastructuur. Een deel daarvan was specifiek bedoeld om de pijnlijke erfenis van stedelijke snelwegen te corrigeren – of om in ieder geval te onderzoeken welke opties daarvoor zijn.
Kansas City haalde een bescheiden 5 miljoen dollar binnen om te bestuderen wat het kan doen met de Bruce Watkins Drive. De afgelopen maanden sprak de gemeente veel buurtbewoners: het ‘inspraakproces’ dat in de jaren zestig nooit goed is uitgevoerd.
Dat had een verrassende uitkomst. „We dachten dat mensen zouden willen dat we de snelweg zouden weghalen”, vertelt Selina Zapata Bur, planoloog bij de gemeente, in de kelder van de kerk. „Maar als ze er echt over gaan nadenken, blijkt dat helemaal niet zo te zijn.”
Bewoners van de East Side vrezen gentrificatie van hun buurt als de snelweg wordt weggehaald, blijkt uit gesprekken met aanwezigen. „Wie gaat al die percelen ontwikkelen?”, vraagt Carl Stafford retorisch. Vastgoedbedrijven zeker. „Dat heeft niks te maken met het verlagen van het armoedepercentage, maar met gentrificatie.”
Anderen vrezen dat sloop tot meer lege percelen zal leiden. Of ze kunnen simpelweg niet voorstellen wat het moet opleveren. De zeventigjarige Terrie Allen, die met haar tweelingzus naar de avond is gekomen, woont al haar hele leven in de buurt. Het oude stratenpatroon terugbrengen een goed idee? „Ik weet niet eens meer hoe het eruitzag”, zegt ze.
Burgemeester Quinton Lucas van Kansas City loopt door een buurt in zijn stad.
Dan zijn er nog de buurtbewoners die het nu eenmaal fijn vinden dat ze snel naar de stad kunnen. Darlene Peterson, die zich in haar jeugd afvroeg waar haar vriendjes en vriendinnetjes heengingen, koos na haar studie specifiek voor haar huidige huis vanwege de „gemakkelijke toegang” tot de snelweg. „Ik hoef in de winter maar kort door sneeuw en ijs te rijden.”
Zo gaat het in meer steden in de VS. Historische fouten corrigeren blijkt minder eenvoudig dan gedacht. Ook in Detroit hebben omwonenden bijvoorbeeld zorgen over gentrificatie van de buurt wanneer de I-375 zou verdwijnen. Hetzelfde geldt voor New Orleans en haar beruchte Claiborne Freeway-viaduct (bijnaam ‘het monster’). Daar is bovendien de grond onder het viaduct in zekere zin een belangrijk deel van de wijk geworden, beschreef website Bloomberg eerder: er zijn voedselkraampjes, muurschilderingen en parades. Moet dat vernietigd worden?
In Buffalo in de staat New York ontspon zich een ingewikkelde discussie: een plan voor een snelwegtunnel om een verscheurde wijk te herstellen, veroorzaakte angst dat de uitstoot juist aan de uiteinden zou toenemen.
Columnist Mará Rose Williams van de Kansas City Star opperde dit voorjaar dat het wellicht gepaster zou zijn om bewoners van de East Side herstelbetalingen te geven dan om te beginnen aan een complex, duur en onzeker traject om de de snelweg weg te halen of aan te passen. Dat zou bovendien de hele wijk weer in een bouwput veranderen.
Dat komt in de avond in de kerkkelder niet ter sprake. Planologen van de gemeente vertellen dat ze op basis van de inspraak uit de buurt een nieuw plan hebben ontwikkeld: de snelweg niet weghalen, maar verdiept aanleggen, met op- en afritten en en een betere inbedding in het groen. Daardoor zal de weg niet meer zo’n enorme ‘muur’ zijn door de buurt. Over dat idee mogen de bewoners stemmen, met gekleurde balletjes in verschillende vazen – en daar zijn ze massaal vóór, blijkt al gauw (ook columnist Williams sprak zich enkele dagen na de bijeenkomst hiervoor uit).
Of het plan uitgevoerd gaat worden is nog onzeker: het kost ruim 120 miljoen dollar, en de financiering is nog niet rond. De regering-Biden wilde de bouwprojecten zelf financieel ondersteunen, maar onder president Donald Trump lijken de kansen daarop vrijwel verkeken.
Kansas City is nu van plan het project te betalen met bijdrages van de stad, de staat Missouri en de regio, maar zeker is dat nog niet. Wordt burgers hier geen worst voorgehouden die er niet komt? Burgemeester Lucas denkt dat het wel goed komt, juist omdat de weg met haar stoplichten nu zo traag en gevaarlijk is. „De Republikein die het gebied ten zuiden van de stad vertegenwoordigt, wil óók sneller naar het centrum komen”, lacht burgemeester Lucas in zijn kantoor. „Er is hier veel winst te behalen voor heel veel mensen.”
Deel 1
Deel 2
Deel 3
Deel 4
Deel 5
Deel 6
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie