Prinsjesdag Het spoor werd op tientallen plekken gesaboteerd. Al snel ging het vizier op boerenactiegroepen, die sinds vorige week uit waren op escalatie van al langer durende protesten. Het zou Farmers Defence Force „niet verbazen” als boeren achter de sabotage zitten. In elk geval zorgden boeren dinsdag voor grote branden langs snelwegen.
Medewerkers van ProRail en politie langs het spoor. In een deel van het land reden geen treinen door een storing die op veel plekken op het spoor is ontstaan – door sabotage, meldt ProRail.
„Ontwrichtend en levensgevaarlijk”. Zo noemde minister-president Rob Jetten de veronderstelde sabotageacties die dinsdag aan het begin van Prinsjesdag grote delen van het spoor plat legden. Op ruim dertig plekken werden voorwerpen op de rails gelegd, waardoor treinen niet konden rijden. Bewuste sabotage, vermoedde ProRail al snel.
De acties, waarbij geen gewonden vielen, leidden zo al voor het begin van het officiële Prinsjesdagprogramma de aandacht af van Den Haag, de Troonrede en het koffertje. En dat bleef zo, toen vanaf het middaguur groepen protesterende boeren flinke branden begonnen te stichten langs verschillende wegen.
Grote rookwolken benamen al gauw het zicht op een stuk van de snelweg A2. Langs de A7 bij Scheemda woedde brand, net als op de A28 bij Assen, Spier, Hooghalen, Beilen en Pesse. Het verkeer werd gedwongen langzaam te rijden.
Zo escaleerde deze Prinsjesdag het boerenprotest dat al maanden aan de gang is. Terwijl de koning in de glazen koets naar de Koninklijke Schouwburg in Den Haag reed, moest de Mobiele Eenheid in het Gelderse dorp Stroe ingrijpen bij een brand langs de N310 om een blokkade van boeren op te heffen. Bij de brand aan de A2 werden zes mensen aangehouden.
De escalatie is bewust. Afgelopen donderdag kwamen verschillende groepen van boerenactivisten tijdens een bijeenkomst in Nijkerk tot de slotsom dat hardere acties nodig zijn om de stikstofplannen van het kabinet van tafel te krijgen. Dat zeiden Sieta van Keimpema van Farmers Defence Force en Erik Luiten van Agractie, drijvende krachten achter de protestbeweging, dinsdag tegen NRC. „Trekkerleiders kwamen vorige week tot de conclusie dat publieksvriendelijke acties te weinig effect hebben”, aldus Luiten.
Farmers Defence Force had de maandag voor Prinsjesdag een oproep op sociale media geplaatst. „Opstaan of oprotten is een harde boodschap. Maar wel de enige keuze die overblijft”, staat daarin. En: „Brand het? Brand het vuur in jou? [sic] Laat het branden – in je hart, in je ziel, voor je land.”
Met de brandende hooibalen gaven de boeren duidelijk gehoor aan de oproep van FDF. Onduidelijk is of boeren ook achter de grootschalige, vermoedelijke sabotage van het spoornetwerk zitten.
Het bleek te gaan om verschillende materialen die op de spoorwegen waren gelegd, onder meer metalen buizen en op een enkele plaats startkabels. Door met die geleidende materialen de beide rails van het spoor met elkaar te verbinden, ontstonden storingen in het beveiligingssysteem. Het systeem krijgt dan een signaal dat het spoor bezet is – zoals een woordvoerder van ProRail zei: „Dan lijkt het of er een trein rijdt, terwijl die daar niet hoort te rijden” – en de seinen gaan op rood.
Al snel werd het vizier op de boeren gericht, doordat bekend was dat zij actie zouden voeren, maar de protestgroepen vóór Prinsjesdag niet wilden zeggen wat ze precies zouden gaan doen. Alleen duidelijk was dat er acties ‘buiten Den Haag’ zouden zijn. In de loop van dinsdag zei Van Keimpema van Farmers Defence Force tegen NRC dat het haar „niet zou verbazen” als boeren met de sabotage te maken hebben. Dat ze zich dat kon voorstellen, tekent volgens Van Keimpema de „boosheid en wanhoop” van boeren. Maar, zei de FDF-secretaris: „Verwacht van ons geen statement waarin wij deze actie opeisen.”
De NOS meldt dat een bron in agrarische kringen zegt dat in een lokale appgroep met radicale boeren de sabotage van het spoor is besproken, met instructies voor hoe buizen aan het spoor vastgemaakt moesten worden.
Een indicatie dat het in elk geval mensen zijn die dicht in de buurt van de doelwitten wonen, is dat de politie en ProRail vaststelden dat op plaatsen waar zij het sabotagemateriaal hadden weggehaald, even later nieuwe materialen waren neergelegd.
Erik Luiten van Agractie, aan de telefoon: „Spoorsabotage is tijdens de bijeenkomst in Nijkerk vorige week niet ter sprake gekomen, we moeten afwachten waar dit vandaan komt.” Volgens Luiten wil Agractie het „over de inhoud” kunnen hebben. Hij roept mensen op „om altijd binnen de grenzen van de wet te blijven”.
De landelijke politie en AIVD zijn direct een onderzoek begonnen, dat zich richt op de vraag „uit welke hoek dit komt”.
Het boerenprotest kwam eind juni na enige jaren stilte weer op gang toen het kabinet een groot aantal stikstofmaatregelen presenteerde. Afgelopen week publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving een ‘reflectie’ over de Kamerbrief van het kabinet. In zijn conclusie dat „de verwachting is dat door de maatregelen in het pakket (emissienormen, grondgebondenheid) veel bedrijven uiteindelijk de keuze (moeten) maken om te stoppen”, zagen de boeren hun gelijk bevestigd, zegt Van Keimpema. „We worden geruïneerd.”
Het boerenprotest zit ‘getrapt’ in elkaar, en is in feite ontworpen om lokale en mogelijk wilde acties te bespoedigen. De actiegroepen zetten de grote lijnen uit, die tijdens bijeenkomsten zoals die in Nijkerk terechtkomen bij zogenoemde trekkergroepen. Daarvan zijn er ongeveer honderd in Nederland, met elk grofweg honderd tot tweehonderd leden.
Die groepen communiceren voornamelijk via Whatsapp en zijn ontstaan bij vorige boerenprotesten. Ze zijn, bewust, in de lucht gehouden toen de protesten de afgelopen jaren luwden. Daardoor zijn agrariërs heel snel in staat om veel mensen op de been te krijgen. Deze groepen bespreken onderling waar, wanneer en hoe acties zullen plaatsvinden, zonder dat de leidende actiegroepen daar per se vooraf de details van kennen.
Precies die infrastructuur werd de afgelopen maanden weer actief, nadat het kabinet eind juni met nieuwe stikstofplannen kwam. Daarin staat onder meer dat boeren en bedrijven hun uitstoot stikstofuitstoot flink moeten reduceren en dat er voor boeren een strenger maximum aan het aantal dieren per hectare komt. Rond kwetsbare natuur worden de normen nog strenger. Zo moet Nederland weer uit de ‘stikstofknoop’ komen, die het nu moeilijk maakt om vergunningen te verlenen voor bijvoorbeeld de bouw van woningen.
Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeerde dat krimp van de veestapel bijna niet te voorkomen is, en dat in regio’s met veel vee boeren hun bedrijf kunnen verliezen. In de Troonrede sprak de koning over de stikstofplannen. Uitstel of afstel is, zei hij, onverantwoord. De koning ging ook in op de pijn en onzekerheid die door boerengezinnen wordt gevoeld en zei: „Boeren verdienen duidelijkheid en perspectief.”
De plannen leidden eerder tot grotere boerendemonstraties in Den Haag en Den Bosch. Vooral die laatste trok aandacht omdat er in een file die door langzaam rijdende trekkers ontstond een dodelijke ongeval plaatsvond. Daar waren veel boeren van geschrokken, juist omdat de actiegroepen de acties ‘publieksvriendelijk’ wilden houden – de sympathie van het volk moest, zeker in die fase, behouden blijven.
Daarom bleef het vooral bij kleinere acties, zoals het ophangen van omgekeerde vlaggen of lokaal protest. Dat was er wel veel, maar het kreeg steeds minder landelijke aandacht. Bovendien waren boeren het onderling niet eens over de strategie. De grootste belangenbehartiger van boeren, de LTO, is samen met de organisatie van jonge boeren NAJK nog in gesprek met het kabinet over de inhoud van de stikstofplannen. Zij denken de plannen nog gewijzigd te kunnen krijgen, willen geen actie voeren en hebben dat tot nu toe ook niet gedaan.
Voor de achterban van Farmers Defence Force is dat onbegrijpelijk, zegt Van Keimpema. „Er verandert niets en LTO en NAJK blijven maar praten. Waarom zitten zij nog aan die tafel?”
Over de vermeende spoorsabotage is nog veel onduidelijk. „We kunnen dit niet lichtzinnig opnemen”, zei premier Jetten erover. Hij wilde niet speculeren over mogelijke daders, maar zei wel: „Hier is goed over nagedacht.”
Volgens ProRail-topvrouw Mirjam van Velthuizen onderstrepen de acties vooral „hoe belangrijk weerbaarheid is”. In een persbericht zei de interim-ceo dat „we ervoor moeten zorgen dat het spoor verstoringen kan opvangen”, zeker „in een wereld waarin onzekerheden toenemen”.
Het is evenwel al langer duidelijk dat de kans op sabotage van het Nederlandse spoornet toeneemt. Het was zelfs een van de belangrijkste constateringen in het rapport Tijd om te handelen, De weerbaarheidsopgave van het Nederlandse spoor, dat in oktober vorig jaar verscheen. Voormalige staatssecretaris van Defensie, Christophe van der Maat (VVD), stelde daarin vast dat het vrijwel onmogelijk is om het gehele spoornetwerk op doelmatige wijze intensief te beveiligen. „Het spoorsysteem strekt zich uit over heel Nederland”, schreef hij. En „een gerichte verstoring kan grote netwerkimpact hebben”.
Precies die stelling werd deze Prinsjesdag bewezen – en het bleek niet ingewikkeld om het spoor plat te leggen, met gewone voorwerpen die iedereen in huis kan halen.
Op dinsdagmiddag kwamen vertegenwoordigers van vier boerenorganisaties bijeen, opnieuw in Nijkerk. Na afloop voorspelde Sieta van Keimpema van FDF dat de acties van de boeren „nog heftiger” zullen worden dan de branden van dinsdag. „Mensen in onze achterban hebben heel veel vreedzame acties gevoerd, maar niemand luistert. Dan is dat dus voorbij, vreedzame acties.”
De vier organisaties hebben het volgens haar niet over de spoorsabotage gehad. „Wij weten niet wie dat gedaan heeft.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie