Eelco Heinen, minister van Financiën, na afloop van het aanbieden van de Miljoenennota.
Het kabinet wil een „efficiëntere en effectievere” overheid en heeft een taakgroep op poten gezet om dat te verwezenlijken: de zogenoemde ‘Slagvaardige Overheid’. Door overheidsbreed regels te schrappen, wetten eenvoudiger te maken en de digitale middelen beter toe te passen, probeert de taakgroep deze ambitie te bereiken. Onder meer betekent dit dat bepaalde taken van ambtenaren worden uitgevoerd door AI, zo staat in de Miljoenennota.
De regering berekent dat deze taakgroep in 2028 200 miljoen euro zal bezuinigen. Dat bedrag loopt vanaf 2030 op tot een jaarlijkse structurele bezuiniging van 1,4 miljard.
Uit navraag bij de overheid blijkt dat nog niet duidelijk is wat de rol van AI hierbij precies gaat zijn. Een woordvoerder laat weten dat het stadium van de plannen daarvoor nog te vroeg is. Ook is nog niet bekend hoeveel banen AI overbodig zal maken. In de Miljoenennota is de boodschap wel steevast dat AI gaat zorgen voor meer effectiviteit en efficiëntie, waardoor er bezuinigd kan worden op het ambtenarenbestand.
Maar dat laatste is niet helemaal waar, zegt Bart Custers, hoogleraar recht en datawetenschappen aan de Universiteit Leiden. „Bij het toepassen van AI gaan de kosten voor de baten uit. Je kan niet denken dat AI in de komende vier jaar of iets dergelijks een besparing oplevert”, licht hij toe. „Er zijn juist nieuwe ambtenaren nodig die verstand hebben van AI. Dat is een investering, een flinke. En als je dat kan regelen, bespaar je op de lange termijn.”
Wat de investering nog hoger maakt, is dat de overheid haar zorgplicht in acht moet nemen bij het gebruik van AI. Dat vraagt om goed onderzoek, vindt de professor. „De overheid hoort zorgvuldig om te gaan met beslissingen over burgers. Het is de vraag of AI die zorgvuldigheid waarborgt. Daar is discussie over”, zegt Custers. „Sommigen zeggen, als AI beslissingen overneemt, dan krijg je risicosituaties. Dat zag je bijvoorbeeld bij de toeslagenaffaire, waarbij algoritmes bepaalde beslissingen maakten. AI is een black box: je weet niet precies wat die met de gegevens doet. En wanneer de overheid niet kan uitleggen waarom die bepaalde keuzes heeft gemaakt, is die niet transparant en betrouwbaar.” En dus niet zorgvuldig. „Er zijn ook nog geen duidelijke richtlijnen en regels die kaders stellen aan zorgvuldig gebruik van AI.”
„Een ander argument is: al de AI-tools komen uit het buitenland, de meeste uit de Verenigde Staten. Als je deze implementeert, verlies je controle over een aantal zaken. We zijn beducht op cyberaanvallen van Rusland en China, maar ook de verhouding met de VS staat onder druk. Kunnen zij straks met ons meekijken en ons beïnvloeden? Je moet je dan even afvragen: moet je dat willen?”, vertelt de professor. „De EU wil dat we onafhankelijk zijn van Amerikaanse technologie. Dus in dat opzicht zou dit niet in lijn kunnen zijn met wat de Europese Commissie voorstelt.”
Toch schrijft de hoogleraar AI in de overheid niet helemaal af. Voor bijvoorbeeld het versimpelen van juridische of beleidsmatige teksten, zodat het brede publiek ze begrijpt, kan het gereedschap gebruikt worden. „Daar is AI heel goed in. Dat is een legitieme toepassing. Maar dat is een ander niveau dan het bedenken van teksten en het beslissingen laten nemen door AI.” Zijn laatste boodschap: „Wees voorzichtig. Doe een risicoanalyse en ga er vooral niet van uit dat het in het begin een besparing zal zijn.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie