Volksgezondheid Vorig jaar heeft het kabinet alle zestigjarigen in 2027 een vaccinatieserie tegen gordelroos aangeboden. Daar wordt nu een „vierjarige inhaalcampagne” aan toegevoegd voor 61 tot 69-jarigen. Hiervoor heeft het kabinet 400 miljoen euro begroot.
Een vaccin tegen gordelroos op een locatie van de GGD.
„Ik ben blij dat de overheid hiermee vaccinatie van ouderen ook serieus neemt en dat het niet alleen maar draait om kindervaccinaties. Dat is heel erg belangrijk”, zegt viroloog Georges Verjans van Erasmus MC in Rotterdam. Verjans reageert daarmee op het voornemen van het kabinet om een inhaalcampagne te organiseren rond de vaccinatie tegen gordelroos. Deze vaccinatie beschermt ouderen tegen de soms langdurige en pijnlijke gevolgen van een opleving van het varicella-zostervirus. Lang werd het te duur gevonden om dit vaccin in het Rijksvaccinatieprogramma op te nemen – de kosten van de vereiste twee prikken bedragen rond de 400 euro. In andere landen, bijvoorbeeld Duitsland, wordt het vaccin wel gratis aangeboden. Vorig jaar heeft het kabinet alle zestigjarigen in 2027 al een vaccinatieserie aangeboden. Daar wordt nu een „vierjarige inhaalcampagne” aan toegevoegd voor 61 tot 69-jarigen.
Voor de campagne heeft het kabinet in de Miljoenennota 400 miljoen euro begroot, waarmee dus ook alle zestigers beschermd kunnen worden. Het is een tegemoetkoming aan 50Plus, dat hier al langer op aandringt. Deze zomer presenteerde ook de Ouderencoalitie een petitie aan de Tweede Kamer ten behoeve van de groep zestigplussers en minima die de vaccinatie niet zouden kunnen betalen. Voorzitter Chantal Tesson van Stichting Pijn na Gordelroos is „zeer verheugd” dat het kabinet daar nu aan tegemoetkomt: „Het is een belangrijke stap die wordt gezet richting bredere bescherming tegen gordelroos. Tegelijkertijd zien wij dit niet als het eindpunt. Ook mensen van zeventig jaar en ouder risico lopen op gordelroos.”
Het varicella-zostervirus is ook verantwoordelijk voor waterpokken bij kinderen. In Nederland krijgen vrijwel alle kinderen voor hun vijfde jaar deze ziekte in een milde vorm, waardoor die onder volwassenen nauwelijks voorkomt. Meer dan 95 procent van de kinderen heeft op zesjarige leeftijd antistoffen tegen het virus. Het virus blijft na de ziekte latent aanwezig in de gevoelszenuwen. Als iemands immuniteit afneemt door ziekte of ouderdom, kan het virus opspelen. Dan ontstaat gordelroos.
Die aandoening gaat gepaard met een pijnlijke en jeukende huiduitslag, meestal aan een zijde van het lichaam en op de romp. Jaarlijks krijgen ongeveer 95.000 mensen gordelroos. Van hen krijgt een derde te maken met pijnklachten omdat hun gevoelszenuwen ontsteken.
Vaccinatie is effectief: negen van de tien gordelroosgevallen kunnen ermee worden voorkomen. De bescherming neemt na de vaccinatie ieder jaar een beetje af, maar blijft wel tot minimaal twintig jaar doorwerken, volgens fabrikant GSK.
De Gezondheidsraad adviseerde het kabinet al in 2019 om de gordelroosvaccinatie in het vaccinatieprogramma op te nemen. Wel merkte de raad op dat „de kosteneffectiviteit” moest verbeteren. Oftewel, het vaccin was te duur voor de gezondheidswinst. De kosten van de vaccinatie worden daarvoor omgerekend naar hoeveel een extra jaar in goede gezondheid per persoon gaat kosten, zogeheten QALY’s.
In een update van de analyse die het RIVM in 2022 maakte, kwam nog steeds naar voren dat de kosten niet opwogen tegen de baten. Nederlandse ouderen die zichzelf wilden beschermen, moesten het vaccin dus uit eigen zak betalen. De kosten bij vaccinatie op zestigjarige leeftijd kwamen uit op 53.563 euro per QALY, ruim boven de grenswaarde van 20.000 euro per QALY, zoals aanbevolen door de Gezondheidsraad.
„In de economische berekeningen van de gordelroosvaccinatie is alleen gekeken naar persoonlijke ziektelast”, zegt Tesson. „Maar verloren arbeidsuren door ziekte, verloren uren die besteed kunnen worden aan mantelzorg: zulke maatschappelijke kosten werden helemaal niet meegenomen. In gesprek met het ministerie hebben we dat ook elke keer gezegd, maar daarin zijn we niet gehoord. Dat is best wel kwalijk.”
Gordelroos gaat gepaard met een pijnlijke en jeukende huiduitslag.
Overigens is ook de balans wat persoonlijke gezondheidswinst betreft het afgelopen jaar mogelijk gunstiger uitgevallen. In diverse wetenschappelijke studies wordt gesteld dat de gordelroosvaccinatie ook (vooral vrouwen) beschermt tegen dementie. En onderzoek dat vorige maand uitkwam, wijst daarbovenop dat gevaccineerden een iets lager risico hebben op hart- en vaatziekten. Deze voordelen moeten wel nog door aanvullend epidemiologisch onderzoek worden bevestigd. De aanwijzingen zijn nog niet sterk genoeg om op basis van deze bevindingen gordelroosvaccinatie te kunnen aanbevelen.
Vanaf vijftigjarige leeftijd neemt het risico op gordelroos toe. Er gaan daarom regelmatig stemmen op om de vaccinatie al vanaf die leeftijd te geven, zoals bijvoorbeeld in de Verenigde Staten wordt geadviseerd. „Nee, dat is te vroeg”, zegt viroloog Verjans. „Dat is ingegeven door fabrikant GSK. Zij hebben de markt voor zestigplussers nagenoeg gezekerd, nu landen zoals Nederland alsnog een vaccinatieprogramma gaan invoeren. Nu willen ze de markt vergroten.”
Het RIVM heeft berekend dat vaccinatie tussen de zestig en zeventig jaar voor de algemene bevolking de meeste gezondheidswinst oplevert.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie