Uitreisbeperkingen China probeert met nieuwe regels meer controle te krijgen over het reisgedrag van alle Chinezen, van toeristen tot ingenieurs met belangrijke industriële kennis. Chinese burgers maken zich zorgen. „De Chinese overheid neemt graag een paternalistische houding aan.”
Passagiers bij de incheckbalie voor internationale vertrekken op het vliegveld van Beijing. Nieuwe uitreisregels geven de Chinese overheid meer mogelijkheden om burgers te verhinderen het land te verlaten.
In januari introduceerde het financiële bedrijf in Beijing waar ze toen werkte een nieuwe regel. Alle medewerkers moesten hun paspoort inleveren bij hun werkgever. Als ze het nodig hadden, konden ze een aanvraag doen om het terug te krijgen, in principe voor maximaal vijftien dagen per keer, vertelt een dertigjarige voormalige medewerker die zichzelf Ye noemt aan de telefoon. Haar echte naam is bekend bij NRC.
Veel werknemers waren boos. Al enkele jaren was het binnen het bedrijf, dat als onderdeel van een staatsconcern onder strengere overheidscontrole staat, verplicht om voor elke reis (zakelijk en privé) buiten China’s vasteland – naar Hongkong, Macao of elders – toestemming te vragen. Reizen zonder toestemming gold als een ernstige overtreding, met direct risico op ontslag. Nu werd dat beleid nog verder aangescherpt.
„Volgens mij begon dit beleid als een manier om belangrijke geheime informatie te beschermen, en om corruptie op hoog niveau tegen te gaan. Dat kan ik nog wel begrijpen”, legt Ye uit.
Maar inmiddels vallen steeds meer gewone werknemers in de publieke sector – zo’n honderd miljoen mensen die werken voor de overheid, staatsbedrijven of publieke instellingen als scholen en ziekenhuizen – onder dit soort strenger toezicht op buitenlandreizen.
Ye: „Wij hebben helemaal geen gevoelige informatie in handen, en dat weten de mensen die dit implementeren ook wel. Maar nu de opdracht van boven is gekomen, maakt dat niet meer uit.” Ze vindt het typisch voor China’s hiërarchische politiek, waarin leidinggevenden op elk niveau liever te veel dan te weinig doen bij beleid dat de aandacht van de partijtop heeft, zoals de groeiende aandacht voor nationale veiligheid, en vaak weinig rekening houden met individuele vrijheden.
Nieuwe nationale reisregels, die deze week ingaan, worden door veel Chinezen gezien als een volgende stap om meer grip te krijgen op hun reisgedrag. Nadat de tekst van de regelgeving deze zomer werd bekendgemaakt, volgde een intens publiek debat. Burgers maken zich onder meer zorgen dat de nieuwe bevoegdheid van de autoriteiten om reizigers „af te raden” naar risicogebieden te vertrekken, ertoe kan leiden dat meer mensen aan de grens worden tegengehouden. Dat komt in China al relatief veel voor, vooral bij mensen die verwikkeld zijn in een rechtszaak maar ook bij politieke dissidenten.
Via reacties van experts, gedeeld op de website van de immigratiedienst, weerspreekt de overheid deze zorgen. De nieuwe regels zouden vooral de rechten en plichten van Chinese burgers verhelderen, net als die van de „groeiende aantallen buitenlanders” die China bezoeken, waarbij de nadruk ligt op gebruik van het juiste visum en tegengaan van vervalste documentatie.
Voor Chinese burgers zet de overheid in op een meer „proactieve” bescherming tegen de risico’s waarmee zij in het buitenland te maken kunnen krijgen, van oorlog en natuurrampen tot infectieziektes, legt Cheng Xiezhong, hoogleraar aan de China University of Political Science and Law, uit in een commentaar op de nieuwe regels.
Uit online posts en verslaggeving van ongecensureerde media uit de Chinese diaspora, valt op te maken hoe dat er in de praktijk uit kan zien. Tot nu toe publiceerde de Chinese overheid, net als veel andere landen, vooral reisadviezen. De afgelopen maanden kregen Chinese reizigers voorafgaand aan hun vertrek naar het buitenland ook te maken met telefoontjes van de politie. Die bleek op de hoogte van hun reis en wilde meer informatie.
Dit lijkt vooral te gebeuren bij vertrek naar Zuidoost-Azië, een regio waar de afgelopen jaren veel Chinezen slachtoffer werden van online scambedrijven. In sommige gevallen belde de politie zelfs met familieleden om de reisplannen te beïnvloeden. Ye: „De Chinese overheid neemt graag een paternalistische houding aan, waarbij ze zegt te weten wat het beste voor je is. Maar ik denk dat dit meer neigt naar controle.”
In de eerste helft van 2026 staken Chinese burgers 176 miljoen keer de grens over, een record dat de aantallen van voor de pandemie overstijgt.
Daarnaast is geopolitiek bij de reisadviezen nooit ver weg. Sinds november, toen de relatie tussen China en Japan verslechterde na uitspraken van de Japanse premier Takaichi over Taiwan, bracht China verschillende negatieve reisadviezen uit voor Japan. Chinese burgers zouden daar „ernstig gevaar” lopen, onder andere door tegen Chinezen gerichte criminaliteit. Door dat advies werd het voor mensen in de publieke sector moeilijk om dit jaar naar Japan te gaan, een populaire toeristische reisbestemming.
Ook Zhao, een Chinese dertiger die in Mexico werkt, denkt dat de nieuwe regelgeving kan leiden tot het bij de grens „tegenhouden van gewone mensen”, schrijft ze in een populaire online post.
Het debat over de nieuwe regels doet Zhao – haar volledige naam is bekend bij NRC – denken aan 2021, toen ze tijdens de coronapandemie bijna door de douane werd gestopt aan de grens voor een reis naar de Verenigde Staten. Ze werd lang ondervraagd en onder druk gezet om niet te gaan. Nadat ze emotioneel werd mocht ze haar vlucht toch nemen, maar de ervaring liet diepe sporen achter.
„Uiteindelijk ben ik pas in november 2025 voor het eerst weer terug naar China gegaan”, vertelt ze in een voicebericht. „Ik durfde heel lang niet terug, omdat ik bang was dat ze me opnieuw niet zouden laten gaan.”
Een ander doel van de nieuwe regelgeving is te voorkomen dat mensen met kennis van gevoelige technologieën China verlaten. De versterking van „industriële veiligheid” is belangrijker geworden sinds China en de VS zijn verwikkeld in een technologische concurrentiestrijd, waarbij beide kanten verstrekkende exportbeperkingen op technologische kennis en producten hebben ingevoerd.
Vooral bij de winning van zeldzame aardmetalen heeft China een sterke positie, terwijl kennis op dit vlak in westerse landen de afgelopen decennia is verdwenen. Volgens een onderzoek van persbureau Reuters nemen Chinese opleidingen die zich specialiseren in zeldzame aardmetalen jaarlijks meer dan vijfhonderd studenten aan. Buiten China vonden de onderzoekers geen enkele bachelor die zich in zeldzame aardmetalen specialiseerde.
Een 86-jarige Amerikaanse gepensioneerde ingenieur in de winning van aardmetalen vertelde in juli aan Bloomberg dat hij regelmatig door bedrijven benaderd wordt met vragen over waar ze talent met relevante ervaring kunnen vinden. „Ik zeg: ‘Begin op de begraafplaatsen, en probeer het daarna bij verpleeghuizen’.”
Ervaren Chinese ingenieurs zijn daarom internationaal zeer gewild. Voor veel projecten die nu worden opgestart om op dit vlak minder afhankelijk te worden van China, is er gespecialiseerde kennis nodig om het materieel optimaal te laten functioneren. Tegelijkertijd probeert de Chinese overheid zoveel mogelijk controle over dit kennisgebied te houden.
Toch lijkt de regelgeving er niet op gericht de internationale mobiliteit van en naar China in zijn geheel in te perken. Sinds de pandemie, waarin China strenge reisrestricties kende, is het internationale reizen weer teruggeveerd. Om meer toeristen naar China te krijgen introduceerde de overheid visumvrij reizen voor meer dan zeventig landen, inclusief Nederland, en ook Chinezen zelf reizen weer volop. In de eerste helft van 2026 staken Chinese burgers 176 miljoen keer de grens over, een record dat de aantallen van voor de pandemie overstijgt.
Dat grote aantallen Chinezen internationaal reizen is een vrij recente trend, die te danken is aan de groeiende welvaart in het land en de versoepeling van eerdere reisrestricties. Pas in 2006 werd een wet aangenomen die burgers in heel China het recht gaf om een paspoort voor eigen gebruik aan te vragen, al blijft dat recht voor burgers in politiek gevoelige regio’s zoals Tibet en Xinjiang zeer beperkt.
Nieuwe reisregels, die deze week ingaan, worden door veel Chinezen gezien als een volgende stap om meer grip te krijgen op hun reisgedrag.
Ye voelt zich als kind van de jaren negentig onderdeel van een generatie die opgroeide in een tijd waarin het vanzelfsprekend leek dat vrijheden zouden blijven toenemen. „Niet alleen in China maar wereldwijd was het een tijd van globalisering. We groeiden op in een wereld die steeds platter leek te worden. Dat we nu in een golf van wereldwijde deglobalisering zitten, waarbij ook de binnenlandse beperkingen weer toenemen, dat is erg wennen.”
Na een paar weken stil verzet – met collega’s die zeiden dat ze hun paspoort kwijt waren, of dat dat op een andere locatie lag – leverde uiteindelijk vrijwel iedereen in het bedrijf van Ye zijn reisdocumenten in. Maar voor Ye zelf was de nieuwe regel een belangrijke reden voor haar beslissing om een paar maanden later haar ontslag in te dienen. Inmiddels werkt ze bij een privaat bedrijf zonder dit soort reisrestricties. „Op de dag dat ik het bedrijf verliet, heb ik al mijn reisdocumenten weer opgehaald.”
Met medewerking van Wanqing Chen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie