Hallo en welkom in dit liveblog. Hier houden we je op de hoogte over Prinsjesdag, de dag waarop koning Willem-Alexander de troonrede uitspreekt. Daarin staan de nieuwe kabinetsplannen.
'Pragmatische aanpak voor woningtekort'
In de nota zijn "lijnen uitgezet voor de lange termijn" op het gebied van wonen. "Het is niet een belofte dat morgen voor iedereen een huis is, maar een pragmatische aanpak om het woningtekort aan te pakken."
Problemen die te lang wachten op een oplossing
De koning kaart verschillende problemen aan in Nederland, die volgens hem al te lang wachten op een oplossing. Hij spreekt over stikstof, droogte door klimaatverandering en wonen.
"Een onderwerp dat Nederland al jarenlang gijzelt is stikstofaanpak", gaat de koning verder. "Die impasse moeten we doorbreken. "Voor het herstel van natuur, waterkwaliteit en voorziening. En niet in laatste plaats, de boeren. Bijbehorende voorstellen komen dit najaar." De Pijn wordt het meest gevoeld in boerengezinnen in kwetsbare gebieden. Het kabinet trekt daar veel geld voor uit. "Maar opnieuw uitstel of afstel zou onverantwoord zijn."
Koning begint met zorgen over wantrouwen en polarisatie
Volgens de koning is er nog steeds een groot gemeenschapsgevoel in Nederland, dat als antigif dient tegen polarisatie. "Een van de belangrijkste vragen is of mensen nog vertrouwen hebben in de politiek en overheid om de problemen op te lossen." Hij hoopt dat die vraag vaker met 'ja' beantwoord kan worden. Het kabinet wil met de begroting een basis leggen voor brede samenwerking, gaat hij verder. Het is de bedoeling dat ook de andere partijen zich daarin kunnen vinden.
Koning begint troonrede
De koning en koningin zitten en Willem-Alexander heeft de troonrede overhandigd gekregen. Je kunt de troonrede in de livestream hierboven of via dit liveblog volgen.
Zie hier koningin Máxima op Prinsjesdag 2019, met de outift die Ariane vandaag draagt.
Prinses Ariane zwaait vanuit de koets naar het publiek. Opvallend: Ariane draagt de outfit die Máxima in 2019 droeg op Prinsjesdag.
Koning en koningin aangekomen bij Koninklijke Schouwburg
Daar zijn de koning, koningin en prinses Amalia. Terwijl het Wilhelmus klinkt, stappen ze uit de Glazen Koets en lopen ze de Koninklijke Schouwburg binnen.
Ook burgemeesters Sharon Dijksma (Utrecht) en Jan van Zanen (Den Haag) komen aan bij de Koninklijke Schouwburg.
Ook oud-premier Dick Schoof is aanwezig in de Koninklijke Schouwburg. Hier in gesprek met PRO-partijleider Jesse Klaver.
Tientallen demonstranten langs de route
Langs de route van de koninklijke rijtour staan tientallen demonstranten. Ze staan in een speciaal vak op het Lange Voorhout. Onder andere de groepen Dieren in Nederland en Republiek demonstreren. De laatste groep vindt niet dat de koning de troonrede zou moeten voorlezen.
Koninklijke stoet is vertrokken
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zijn ingestapt in de Glazen Koets, het laatste rijtuig van de koninklijke stoet. Daarmee zijn alle rijtuigen vertrokken vanaf Paleis Noordeinde. Voor de koning en koningin rijden prinses Alexia, prinses Ariane, prins Constantijn en prinses Laurentien in de Gala-glasberline. In de andere twee koetsen zitten de algemeen secretaris, kamerheer, grootmeester en grootmeesteres van de Koning.
Ze komen over ongeveer een kwartier aan bij de Koninklijke Schouwburg.
Er werd nog even een selfie gemaakt in de Koninklijke Schouwburg, waar de koning straks de troonrede zal uitspreken.
Vier rijtuigen in de stoet
De stoet bestaat uit vier rijtuigen. In het eerste rijtuig zitten de algemeen secretaris van de Koning en een kamerheer, die elk jaar uit een andere provincie komt. Dit jaar komt de kamerheer uit Drenthe. In het tweede rijtuig, de Galacoupé, zitten de grootmeester en de grootmeesteres van het Koninklijk Huis.
Daarna volgt het derde rijtuig, de Gala-glasberline. Hier zitten prinses Ariane, prinses Alexia, prins Constantijn en prinses Laurentien in. Het laatste rijtuig is de Glazen Koets. Daarin zitten de koning, de koningin en prinses Amalia.
Dit is hoe de koninklijke stoet er dit jaar uitziet. De Glazen Koets wordt getrokken door acht Gelderse paarden. De andere rijtuigen worden door Friese paarden getrokken. Dit wordt elk jaar afgewisseld.
Voor de liefhebber: hier kun je lezen door welke paarden de rijtuigen worden getrokken en hoe ze heten.
Boeren protesteren langs wegen met brandende hooibalen
Op meerdere plekken krijgt de politie meldingen van brandend materiaal, veelal langs doorgaande wegen. RTV Noord meldt dat boeren hooibalen in brand hebben gestoken. Dat doen ze als vorm van protest. De boeren demonstreren vandaag tegen het kabinetsbeleid.
Gouden Koets of Glazen Koets?
Sinds 1903 werd de Gouden Koets gebruikt bij Prinsjesdag. De koets werd in 2016 gerestaureerd en sindsdien wordt de Glazen Koets ingezet. Hoewel de restauratie in 2021 klaar was, werd de Gouden Koets niet meer gebruikt. Vóór 2016 was er namelijk al veel kritiek op de koets. Op de zijpanelen van het rijtuig staan afbeeldingen uit de koloniale tijd.
"We kunnen het verleden niet herschrijven", zei de koning in 2022 na de restauratie van de koets. "We kunnen wel samen proberen ermee in het reine te komen. Dat geldt ook voor het koloniale verleden. De Gouden Koets zal pas weer kunnen rijden als Nederland daar klaar voor is. En dat is nu niet het geval." Het is de vraag of dat ooit weer het geval zal zijn.
Mona Keijzer is al aangekomen in de schouwburg.
Prinses Beatrix zat in 1963 samen met haar zussen Irene en Margriet in het rijtuig Crème Calèche als onderdeel van de koninklijke stoet. Een van de paarden van dat rijtuig sloeg op hol op de Lange Voorhout, de straat tegenover de Koninklijke Schouwburg.
Het rijtuig kwam uiteindelijk tot stilstand tegen een boom. De schade was beperkt, maar de prinsessen konden de rit niet voortzetten. Ze stapten toen bij hun ouders in de Gouden Koets.
De Glazen Koets staat ook al klaar bij de Koninklijke Stallen. De koning en koningin worden om 13.00 uur opgehaald bij Paleis Noordeinde.
Met de auto naar de Ridderzaal
Op 17 september 1974 kwamen Juliana en Bernhard niet met de Gouden Koets, maar per auto aan bij de Ridderzaal. Er was geen sprake van ceremonieel vertoon vanwege een gijzelingsactie in de Franse ambassade. Galakostuums en vlaggen ontbraken.
In 2020 en 2021 werden vanwege de coronapandemie ook auto's ingezet.
Zeven mensen aangehouden voor bekladden route Prinsjesdag
Zeven mensen zijn aangehouden voor het gooien van verf op de route van koning Willem-Alexander tijdens Prinsjesdag. "Voor zover we nu kunnen inschatten ziet het eruit dat de politie snel gehandeld heeft", stelt een woordvoerder van de burgemeester van Den Haag.
De gemeente zegt dat in de voorbereiding op Prinsjesdag rekening is gehouden met verschillende scenario's. "Maar je kunt nooit met ieder scenario rekening houden. We kunnen nooit met zekerheid zeggen of er nog meer komt, we zijn op alles voorbereid." De woordvoerder zegt ook dat demonstraties mogelijk worden gemaakt, ook als ze niet vooraf zijn aangemeld. "Als mensen dingen doen die niet mogen, kan het zijn dat de politie ingrijpt."
Deze oranjefans staan goed voorbereid klaar langs de route om een glimp van de koning, koningin en prinsessen op te vangen.
XR eist verantwoordelijkheid op voor gooien verf op route koets
Extinction Rebellion (XR) zegt verantwoordelijk te zijn voor het gooien van rode verf op de route van de Glazen Koets voor Prinsjesdag. De groep van zo'n zes mensen die dat deden, riep op het moment van hun daad ook "Extinction Rebellion".
Een woordvoerder van XR hekelt het beleid van het kabinet. "Of het nu gaat om de omgang met klimaatbeleid, vluchtelingen en ongedocumenteerden, de verzorgingsstaat of extra uitgaven aan militarisme: dit kabinet kiest tégen menselijkheid", stelt hij.
De hoedjesparade is nu echt van start. Daar is minister Willemijn Aerdts.
Ook defensieminister Dilan Yesilgöz heeft een hoed op vandaag. Ze begroet een paar kinderen op het ministerie met een high five.
Daar is de eerste hoed! Minister Jaimi van Essen heeft zijn partner Eva meegenomen vandaag.
Minister Elanor Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting draagt een jurk met bakstenen erop. Het is volgens haar een "ode aan al die bouwers die in weer en wind de bakstenen stapelen om ervoor te zorgen dat die woningen er daadwerkelijk komen". Ze is met haar zoon.
Staatssecretaris Eric van der Burg heeft zijn zoon meegenomen.
De paarden worden klaargemaakt voor de stoet. Ze zijn de afgelopen tijd getraind om te kunnen omgaan met veel geluid en verstoringen, zoals de actie van activisten van zojuist.
Activisten gooien rode verf op route van Prinsjesdag
Activisten hebben rode verf gegooid op het Lange Voorhout in Den Haag, ter hoogte van de Kloosterkerk. Dat ziet een ANP-verslaggever. Straks rijdt koning Willem-Alexander met de Glazen Koets over die straat richting de Koninklijke Schouwburg.
Zes mensen, gekleed in het oranje, gooiden de verf op de weg. Ze werden daarna snel tegengehouden door de politie en gearresteerd. Ze schreeuwden, en omstanders gingen met hen in discussie.
Rob Jetten en zijn verloofde Nicolás Keenan zijn ook klaar voor Prinsjesdag, laat de premier weten op Instagram.
Minister Heinen van Financiën is er klaar voor vandaag.
Het lijkt de komende uren in ieder geval droog te blijven, dus toeschouwers hebben het weer mee.
De kinderen uit Den Haag hebben er ook zin in. Basisschoolleerlingen in de hofstad hebben een vrije dag op Prinsjesdag, dus kunnen ook langs de route gaan staan.
De paarden en hun ruiters hebben de afgelopen dagen veel geoefend op het lopen van de stoet. Zo wordt er met publiek getraind zodat de paarden kunnen wennen aan de drukte. Afgelopen zondag vond een repetitie plaats in Den Haag en er is gister ook nog geoefend op het strand van Scheveningen.
Zo'n tweehonderd paarden lopen mee
Bij de festiviteiten rond Prinsjesdag worden flink wat paarden ingezet. Het Koninklijk Staldepartement levert paarden, terwijl ook de politie en de marechaussee met hun eigen paarden deelnemen.
Maar dat zijn er niet genoeg. In totaal zijn ruim tweehonderd nodig. Daarom worden paarden uit het hele land 'gescout' om mee te lopen met de stoet. Over deze 'paardencasting' lees je meer in dit artikel.
Maar voordat het tijd is voor de troonrede, gaan de ogen straks eerst naar de stoet. Hierboven zie je de route die de koninklijke familie zal afleggen.
Rond de klok van 13.30 uur zet koning Willem-Alexander de kabinetsplannen voor het komende jaar uiteen. Twee uur later biedt minister van Financiën Eelco Heinen zijn koffertje aan de Tweede Kamer aan.
Prinsjesdag verloopt dus gewoon zoals alle voorgaande jaren, maar het grote verschil zit 'm in de inhoud van Heinens koffer. Want wat is de miljoenennota dit jaar waard? Daarover lees je meer in dit stuk van politiek verslaggever Priscilla Slomp.
Je moet je kansen pakken: deze enthousiaste Oranjefans maakten een selfie met burgemeester Van Zanen.
In de Koninklijke Schouwburg werden gisteren de laatste voorbereidingen getroffen. De troonrede wordt ook dit jaar voorgelezen in de schouwburg, omdat de Ridderzaal niet beschikbaar is wegens de verbouwing van het Binnenhof.
Lezersvraag: Waarom heet het Prinsjesdag en geen Prinsessendag?
Een NU.nl-lezer vroeg zich eerder af waarom deze dag Prinsjesdag heet en geen Prinsessendag, aangezien de koning en koningin alleen dochters hebben. De naam 'Prinsjesdag' stamt al uit de achttiende eeuw. Het komt van de viering van verjaardagen van leden van de stadhouderlijke familie.
'Prinsjes' slaat hierbij op de kinderen van de Oranjegezinden die bij zulke gelegenheden feestelijk gekleed waren. Pas in de tweede helft van de negentiende eeuw werd de naam gebruikt voor de feestelijke opening van de zitting van de Staten-Generaal.
Vanzelfsprekend zijn er veel agenten op de been in Den Haag vandaag.
Staatssecretaris Judith Tielen wordt gestyled door een mbo-student op Prinsjesdag. Verschillende Kamerleden en bewindspersonen lieten hun haar en make-up doen door mbo-studenten, wat de afgelopen jaren vaker gebeurt.
Waarom de derde dinsdag van september?
Sinds 1814 wordt het werkjaar van de Eerste en de Tweede Kamer officieel geopend op wat we nu kennen als Prinsjesdag. Maar die dag vond niet altijd plaats op de derde dinsdag van september. Vroeger viel die op de eerste maandag van november en later op de derde maandag in oktober. Maar daardoor was er niet genoeg tijd om de begrotingsplannen af te handelen voor 1 januari.
In 1848 werd Prinsjesdag daarom vervroegd naar de derde maandag in september. Voor veel Kamerleden was de reistijd naar Den Haag erg lang. Om op maandag aan te komen, moesten ze al op zondag vertrekken. Leden van voornamelijk christelijke partijen waren het daar niet mee eens. Daarom werd Prinsjesdag verplaatst naar de derde dinsdag van september.
Waar komt die traditie van de hoedjes toch vandaan?
Niet alleen statements met outfits zijn een traditie. De hoedjesparade op de derde dinsdag van september is er ook een. Eeuwenoud is 'ie nog niet, maar onmisbaar eigenlijk wel. Toenmalig VVD-Kamerlid Erica Terpstra droeg in 1977 voor het eerst een hoedje tijdens Prinsjesdag. "Als je in Den Haag op Prinsjesdag geen hoed draagt, wanneer dan wél?", zei ze.
Sindsdien zijn op Prinsjesdag veel vrouwen aanwezig met een opvallende hoed. Lees hier meer over de traditie.
De laatste voorbereidingen bij het paleis, zodat het er straks spic en span uitziet voor de koninklijke stoet en het moment op het balkon.
Politici maken traditiegetrouw statements met hun outfits
Traditiegetrouw brengen politici op Prinsjesdag een boodschap over via hun outfits. Zo draagt onderwijsminister Rianne Letschert een hoed en schouderstuk die een combinatie van wetenschap en kunst zijn. Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) draagt een tas gemaakt van een boek, om aandacht te vragen voor het belang van lezen.
Laurens Dassen verschijnt in een pak met seksistische teksten als 'Je zei geen nee' en 'Goor wijf'. Op die manier wil de Volt-fractievoorzitter mannen oproepen om iets te zeggen van seksisme. Influencer Annemarie Lekkerkerker, die zich vaak uitspreekt over seksisme, vergezelt Dassen.
PvdD-fractievoorzitter Christine Teunissen verschijnt in een jurk waarop aan de ene kant rode weerkaarten zijn afgebeeld, terwijl de andere kant een groene oase toont als hoopvol toekomstbeeld. Daarbij draagt ze een sjerp met het woord 'klimaatdrammer'.
Belgische en Luxemburgse buitenlandministers aanwezig
De Belgische buitenlandminister Maxime Prévot en zijn Luxemburgse collega Xavier Bettel zijn aanwezig in Den Haag op Prinsjesdag. Ze zijn uitgenodigd door minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen. Het is de eerste keer dat buitenlandse ministers zijn uitgenodigd, zegt een woordvoerder van Prévot.
Berendsen, Prévot en Bettel reizen na Prinsjesdag gezamenlijk af naar IJsland en Noorwegen voor een werkmissie namens de Benelux.
De boeren waren niet de enige vroege vogels. De eerste Oranjefans stonden al vroeg bij Paleis Noordeinde. De eerste mensen zeiden er al vanaf 4.15 uur te staan. Zij zijn gisteren van huis vertrokken en hebben vannacht in een hotel geslapen.
Burgemeester Jan van Zanen van Den Haag is qua demonstraties op alles voorbereid, zegt hij tegen een verslaggever van het ANP. Protesten en demonstraties passen bij Den Haag, vindt hij. "We zijn de demonstratiehoofdstad van het land. Ik faciliteer me de pleuris, om het even oneerbiedig te zeggen."
Ook hoort protesteren volgens hem bij Prinsjesdag, als dag van de democratie, waarbij mensen met elkaar van mening mogen verschillen. Over berichten dat ook boeren naar Den Haag zouden komen, zegt hij: "Demonstreren is iets anders dan blokkeren." Hij benadrukt verder dat boeren welkom zijn als ze hun grote materieel maar thuislaten.
Boeren verzamelden zich vanochtend vroeg in Meppel om te protesteren tegen de stikstofplannen van het kabinet.
Diverse demonstraties vandaag
Langs de route van de Glazen Koets en bij de Tweede Kamer in Den Haag vinden vandaag een aantal demonstraties plaats.
Er zijn demonstraties aangekondigd van de organisaties Dieren in Nederland, het Burgerinitiatief Groningen, de antimonarchistische groep Republiek en The Hague Peace Projects. Ook de Algemene Onderwijsbond heeft een protest aangemeld.
Plannen ook dit jaar gelekt
Ook dit jaar zijn veel kabinetsplannen al voor Prinsjesdag uitgelekt. Ondanks een pakket van 1,5 miljard euro voor koopkrachtreparatie hebben huishoudens volgend jaar iets minder te besteden. Daar lees je hier meer over.
Goedemorgen en welkom in dit liveblog, waar we je op de hoogte houden van alles rondom Prinsjesdag. Hieronder een beknopte versie van het schema van vandaag:
11.30 uur: Eerste en Tweede Kamerleden vertrekken richting schouwburg
13.00 uur: Koninklijke stoet vertrekt vanaf Paleis Noordeinde
13.25 uur: Koning Willem-Alexander spreekt de troonrede uit
14.00 uur: Koninklijke familie verschijnt op balkon van paleis
15.30 uur: Minister van Financiën biedt miljoenennota aan in Tweede Kamer