Zes vragen | Bezoek van Carney aan EU Canada en de EU zoeken toenadering tot elkaar, nu de VS zich onder Trump een onbetrouwbare partner tonen. Donderdag spreekt premier Mark Carney het Europees Parlement toe. „Beide zijden willen een politiek signaal afgeven dat ze klaar zijn om de relatie naar een volgende fase te tillen.”
De Canadese premier Mark Carney, vrijdag voorafgaand aan een bijeenkomst in de provincie Alberta, waar hij onder meer een toespraak hield bij de herdenking van de aanslagen van 9/11 in New York.
Drie dagen nadat de Canadese premier Mark Carney vorig voorjaar werd beëdigd, stapte hij op een vliegtuig voor zijn eerste buitenlandse reis als regeringsleider. Niet naar de Verenigde Staten, traditioneel de belangrijkste bondgenoot en veruit de grootste handelspartner van Canada – waar president Donald Trump een handelsoorlog tegen het buurland ontketende en tot woede van veel Canadezen verkondigde dat Canada een ‘51ste staat’ zou moeten worden. Carney vloog naar Parijs en Londen om banden aan te halen met Europese bondgenoten.
Deze week is Carney opnieuw in Europa, waar hij sinds zijn aantreden een graag geziene gast is, om dat streven een forse impuls te geven. Hij stuurt aan op een „unieke alliantie” tussen Canada en de EU, zei hij zondag nog in Toronto. „We delen dezelfde waarden, we hebben dezelfde prioriteiten en onze sterke punten vullen elkaar aan”, aldus de premier. „Samen staan we sterker in dit tijdperk waarin de wereld gevaarlijker en meer verdeeld is.”
Tijdens zijn bezoek aan Straatsburg willen Canada en de EU een ambitie aankondigen voor nauwere samenwerking op meerdere terreinen, waaronder energie, grondstoffen, technologie, research en defensie. Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, spreekt dat streven naar verwachting woensdag uit tijdens haar jaarlijkse ‘State of the European Union’-rede. Donderdag spreekt Carney het Europees Parlement toe. Eind oktober volgt een top in Montreal.
Doel van de besprekingen tussen Brussel en Ottawa, die allebei hechten aan multilateralisme en het handhaven van de internationale rechtsorde nu de VS daar niet voor opkomen, is volgens The Wall Street Journal om banden van de EU met Canada „nauwer te maken dan met welk ander land buiten Europa ook”. Er zou zelfs overwogen worden Canada een bijzondere status toe te kennen als een ‘geassocieerde lidstaat’, meldt de Amerikaanse zakenkrant. Gevraagd of dat klopt, zei Carney dat „we er niet op uit zijn om lid te worden van de Europese Unie”.
Niettemin lijkt het verlangen voor toenadering wederzijds, zegt Achim Hurrelmann, hoogleraar politicologie aan Carleton University in Ottawa, telefonisch. „Beide zijden willen een politiek signaal afgeven dat zowel Canada als de EU klaar is om de relatie naar een volgende fase te tillen.” Zes vragen over dat doel.
Carney is gekozen met een mandaat om Canada te verdedigen tegen het beleid van Trump. Ondanks vrijhandel tussen beide bondgenoten sinds eind jaren tachtig, heeft de Amerikaanse president importheffingen afgekondigd op een reeks Canadese producten, met als doel Amerikaanse leveranciers te bevoordelen en cruciale Canadese industrieën naar de VS te lokken. Dat is een acuut economisch gevaar voor Canada, een van de grootste handelspartners van de VS. Export naar de VS is de hoeksteen van de Canadese economie: ongeveer 70 procent van exporten van het land gaat naar de zuiderburen. Vorige maand voerde Trump de druk op met meer heffingen, nadat handelsbesprekingen tussen beide landen klapten. Tot ontsteltenis van velen schildert hij Canada sindsdien af als een vijandig land. Carney waarschuwt voor een blijvende „scheuring”.
Premier Carney belooft de economische afhankelijkheid van de VS te verminderen door de Canadese handelsbanden te diversifiëren. Daarbij staat een strategische draai naar Europa hoog op zijn agenda. De oud-bankier, die van 2013 tot 2020 gouverneur was van de Britse centrale bank, hoopt de historische banden van Canada met het oude continent te herstellen. Tot medio vorige eeuw was de oriëntatie van het land, gevormd uit voormalige koloniën van Groot-Brittannië (en eerder Frankrijk), meer gericht op Europa dan op de VS.
Bovendien hield Carney in januari tijdens een gevierde toespraak bij het World Economic Forum in het Zwitserse Davos een pleidooi voor ‘middelgrote machten’ om de krachten te bundelen tegen economische dwang van supermachten als de VS en China. Toenadering tot de EU past bij die aanpak.
Canada is, met 41 miljoen inwoners en een nationaal inkomen van ruim 1.900 miljard euro in 2025, een relatief kleine partner voor de EU, met een tien maal zo hoog bbp. Toch biedt het land kansen op het gebied van onder meer energie en kritieke grondstoffen, waaronder zeldzame aardmetalen, die volgens de voornemens zouden kunnen worden verankerd in Europese toeleveringsketens. Duitsland sloot in mei een grote deal voor de levering van vloeibaar gemaakt aardgas (lng) uit Canada.
Daarnaast heeft toenadering tot Carney, die heeft bedankt voor een handelsakkoord met Trump dat volgens hem indruiste tegen de belangen van Canada, symbolische waarde voor de EU, zegt Hurrelmann. De Europese Commissie ligt onder vuur vanwege de handelsdeal die ze vorig jaar sloot met de VS. „Er is kritiek dat ze in feite zijn gezwicht voor Trump. Toenadering tot Carney kan worden gezien als een manier om dat narratief enigszins tegen te gaan.”
Sinds Canada begin vorig jaar in de vuurlinie van Trump kwam te liggen, hebben sommigen gesuggereerd dat het land het lidmaatschap van de EU zou moeten aanvragen. The Economist opperde het idee in een veelbesproken column. „Zou het niet geweldig zijn als Canada de 28ste lidstaat van de Europese Unie zou worden, in plaats van de 51ste staat van de Verenigde Staten?”, vroeg ook de Finse president Alexander Stubb.
Toch kan daar geen sprake van zijn – bovenal om geografische redenen. Volgens artikel 49 van het Verdrag van Maastricht moet een kandidaat-lid een „Europese staat” zijn. Bovendien zou het proces om lid te worden, waarbij een land bevoegdheden afstaat aan Europese instanties, niet verkoopbaar zijn in Canada, waar de eigen soevereiniteit juist een topprioriteit is – zeker nu die wordt bedreigd door Trump.
De Canadese oppositieleider Pierre Poilievre verwoordde dat sentiment zondag in een reactie op X. „We zullen nooit de 51ste Amerikaanse staat worden. En we zullen nooit de 28ste EU-lidstaat worden”, schreef hij.
Canada en de EU beschikken al over een vrijhandelsakkoord: het in 2016 gesloten CETA-verdrag (Comprehensive Economic and Trade Agreement). Daarbij zijn de meeste importheffingen op goederen afgeschaft. Het akkoord is in 2017 op voorlopige basis van kracht geworden. Onderlinge handel is sindsdien met 81 procent gegroeid, tot zo’n 130 miljard euro in 2025 (ter vergelijking: handel tussen Canada en de VS bedroeg vorig jaar ruim 1.100 miljard euro). Tien EU-lidstaten hebben het CETA-verdrag echter nog altijd niet geratificeerd (Nederland wel).
Daarnaast is Canada een NAVO-lidstaat van het eerste uur. In februari sloot het land zich aan bij het defensie-initiatief SAFE (Security Action for Europe), bedoeld om EU-landen te helpen hun bewapening te versterken door hun wapenindustrie uit te bouwen.
Voorstanders van toenadering wijzen op arrangementen van enkele andere niet-lidstaten, zoals Noorwegen en Zwitserland, als mogelijk model voor Canada. Noorwegen maakt, evenals IJsland en Liechtenstein, deel uit van de Europese Economische Ruimte (EER). Daardoor doet het land mee met de interne markt – en moet het op dat gebied voldoen aan regels van Brussel. Dat is geen optie voor Canada.
Zwitserland maakt geen deel uit van de EER, maar heeft nauwe banden met de EU via een uitvoerig netwerk van zo’n 140 bilaterale verdragen. Dat model komt voor Canada wellicht meer in de buurt, stelt politicoloog Hurrelmann. „Het is een mogelijkheid, al is het naar mijn mening onwaarschijnlijk dat het dezelfde dichtheid zou bereiken als bij Zwitserland.”
De ambassadeur van de EU in Ottawa, Geneviève Tuts, zei vorige week tegen de omroep CBC dat er geen voorbeeld is voor de vorm die de band tussen beide zijden moet aannemen. Er wordt volgens haar gedacht aan „iets heel nieuws, en in zekere zin iets unieks”.
Van oudsher blijkt het bij pogingen om banden tussen Canada en de EU te versterken soms lastig om goede voornemens te vertalen in concrete vooruitgang, ziet Hurrelmann. Zo kost het moeite om ondernemers zover te krijgen gebruik te maken van het CETA-verdrag, dat komt mede door de geografische afstand en verschillen in standaarden op het gebied van arbeidsvoorwaarden, milieuregels en voedingsvoorschriften. Wegens de nabijheid van de VS lopen lijnen natuurlijker naar de zuiderburen.
Bovendien heeft de nauwste bondgenoot van Canada in Europa, het Verenigd Koninkrijk, de EU juist verlaten. Het zal dan ook moeten blijken in hoeverre de nieuwe voornemens leiden tot praktische resultaten, zegt Hurrelmann. „Nemen ze echt concrete obstakels weg die we soms zien in de relatie? Of is het een voorstel dat een brede visie schetst, zonder voldoende na te denken over de uitvoering?”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie