Europese Arctische top Noord-Europa wordt geopolitiek snel belangrijker door onder meer spanningen met Rusland. De rest van de EU beseft dat ook, blijkt eens te meer op de Europese Arctische top in het Finse Rovaniemi. „De tijden van high north, low attention zijn voorbij”, aldus de Duitse bondskanselier.
De Letse premier Andris Kulbergs (links), de Duitse bondskanselier Friedrich Merz (midden) en de Roemeense president Nicusor Dan, maandag voor het begin van de Europees Arctische top in het Finse Rovaniemi, terwijl ze kijken naar demonstratie van F/A-18 Hornet gevechtsvliegtuigen.
„We zouden minder moeten praten en meer in actie moeten komen”, zei de Letse premier Andris Kulbergs maandag vlak voordat hij met enkele Europese collega’s in de Finse stad Rovaniemi in gesprek ging over de toekomst van het Arctische gebied. Onlangs was hij in Oekraïne geweest en daar had hij gezien dat er een tijd is van praten en een tijd van doen. Hij reageerde op een vraag over een Russische droneaanval dit weekend bij de Poolse grens, vlak nadat Europese politici en diplomaten in een trein waren gepasseerd. Het was de zoveelste keer dat Rusland de EU uitdaagde.
Kulbergs: „Onze grootste dreiging zijn wijzelf, omdat we alles volgens de regels doen. We doen steeds precies wat de agressor verwacht. Ik zou zeggen: we zijn slimmer dan dat.” Reden te meer om bij deze top aanwezig te zijn, stelde de Letse premier, want Europa verkeert in een fase van „geleende tijd”, en die tijd moest goed gebruikt worden.
De Russische droneaanval was een terugkerend gespreksonderwerp van de Europese leiders bij de Europese Arctische top. Behalve de Letse en de Finse premier waren ook de regeringsleiders van de twee andere Baltische staten, Denemarken, Duitsland en de Roemeense president aanwezig, evenals de Franse minister van Buitenlandse Zaken, de voorzitter van de Europese Raad António Costa en hoge EU-vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid Kaja Kallas. De Poolse premier Donald Tusk was door de gebeurtenissen aan de grens van zijn land afgelopen weekend toch niet gekomen.
Noord-Europa wordt op geopolitiek vlak steeds belangrijker: door de oplopende spanningen met Rusland, de onbetrouwbaarheid van de VS en een grotere Chinese voetafdruk nu de noordelijke vaarroute door klimaatverandering vrijkomt. In het noorden van Europa wisten ze dat al, de EU begint dat steeds meer te beseffen.
Aantal deelnemers aan de Europese Arctische top in Rovaniemi tijdens persconferentie. V.l.n.r. Kaja Kallas (EU-buitenlandvertegenwoordiger), Andris Kulbergs (premier Letland), Nicusor Dan (president Roemenië), Antonio Costa (Europese Raad), Petteri Orpo (premier Finland), Friedrich Merz (Duitse bondskanseliier), Gitanas Nauseda (president Litouwen), Mette Frederiksen (premier Denemarken), Kristen Michal (premier Estland).
Welke investeringen zijn nodig om Noord-Europa veilig te houden, inclusief Groenland, en om grondstoffen in Finland en Zweden te ontginnen: dat was de hamvraag. De aanwezige leiders wilden plannen maken om voor te leggen aan de Europese Commissie, die in oktober een investeringsplan voor het Arctische gebied bespreekt.
En dus gingen de gesprekken over het aanschaffen van ijsbrekers, infrastructuur en samenwerking als het gaat om het lanceren van satellieten, zoals vorige week vanuit Noorwegen gebeurde. Begin september zegde de EU al toe dat er 200 miljoen euro in Groenland zal worden geïnvesteerd voor ontginning van cruciale grondstoffen, hernieuwbare energie en versterking van het bestuurlijk apparaat. Dergelijke plannen komen er ook voor de verdediging en ontginning van het Arctische gebied.
De Estse premier Kristen Michal benadrukte het belang van een strategie over nieuwe vaarroutes: „Het aantal Russische schepen is de laatste twee jaar enorm toegenomen in de Baltische Zee en dat zal alleen maar meer worden.” Zijn collega uit Litouwen, Gitanas Nauséda, voegde eraan toe dat het naïef zou zijn om te denken dat Noord-Europa de dans zal ontspringen als Oekraïne de oorlog verliest. Hij was weinig optimistisch over wat Oekraïne de komende maanden te wachten staat: „Rusland zal nog één koude winter de Oekraïners testen. Ik verwacht dat er weinig uit de komende vredesbesprekingen komt. In het meest optimistische scenario komen er gesprekken komend voorjaar.”
Dat Finland de langste grens met Rusland heeft van alle NAVO-landen (1.340 kilometer), werd meermaals herhaald. „De grens met een agressieve, machtige buurman”, aldus de Finse premier Petteri Orpo. Daar komt bij dat de Russen op 200 kilometer van de Finse en Noorse grens een nucleair wapenarsenaal hebben. Hoewel veel Russische militairen van de grens bij Finland naar Oekraïne zijn gehaald, werd bij de NAVO-top in Ankara deze zomer besloten dat de focus meer komt te liggen op de oost- en noordflank.
De NAVO was al begonnen met de ‘Arctic Sentry’-missie, om Groenland militair te kunnen beschermen. Het was voor de Deense premier Mette Fredriksen te vroeg om te zeggen of de commissie die in januari werd opgericht om een inname van Groenland door de VS te voorkomen al wat had opgeleverd. „We hebben in de regio bijna dagelijks te maken met aanvallen van uiteenlopende aard: cyberaanvallen, sabotage, inmenging op cultureel vlak en online trolling. Ook zien we een steeds agressievere houding van Rusland ten opzichte van Europa, onder meer in het Noordpoolgebied.”
Wat de Duitse bondskanselier Friedrich Merz betreft, zijn de tijden van „high north, low attention” dan ook voorbij. Het noorden is een hotspot voor de Russische agressie aan het worden, en „dit deel van Europa is momenteel het meest kritieke voor de verdediging van de Europese Unie”. Wat hem betreft laten de droneaanvallen in Polen en onlangs het vliegveld van Leipzig zien dat Rusland bereid is ver voorbij Oekraïne te gaan.
Merz liep er enigszins als aangeschoten wild bij. In de ochtend vermeed hij de pers om geen vragen te krijgen over de verkiezingsoverwinning van de AfD in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalten en over zijn rol als bondskanselier en partijleider. Na een kort algemeen statement liep hij prompt de verkeerde kant op, symbolisch genoeg weg van zijn EU-collega’s.
Bij een latere persconferentie had hij zich herpakt, gerustgesteld dat er maar één vraag van de Duitse pers mocht komen. „Ik begrijp het binnenlandse debat, maar we kunnen het buitenlands veiligheidsbeleid niet loskoppelen van de discussies die we in eigen land voeren. Daarom probeer ik mijn collega’s, mijn politieke partij en de fractie ervan te overtuigen dat deze top belangrijk is – veel belangrijker dan sommige binnenlandse debatten.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie